اميرعلي ابوالفتح، کارشناس روابط بينالملل:
ایرانیان بیش از همه لطمه دیدند
دادگاه استيناف فدرال، فرمان مهاجرتي ترامپ را مغاير قانون اساسي شناخته است. جايگاه اين دادگاه و اين حکم در سيستم قضائي ايالات متحده آمريكا کجاست؟ دادگاه استيناف يا دادگاه تجديد نظر به درخواست تجديد نظر طرفين دعواي حقوقي رسيدگي ميکند و حکم آن براي طرفين لازمالاجراست. با اين حال، بر اساس نظام قضائي در ايالات متحده، هر يک از طرفين دعوا که نسبت به حکم دادگاه استيناف اعتراض داشته باشند، ميتوانند از ديوان عالي فدرال براي رسيدگي درخواست کنند و ديوان نيز در نهايت حکم خود را اعلام خواهد کرد که حکمي قطعي و غيرقابل تجديد نظر خواهد بود مگر اينکه ديوان در حکمي ديگر، نظر خود را تغيير دهد. چرا اين موضوع اينقدر پيچيده شد. بارها رفت و برگشت قضائي داشت. علتش چه بود؟ موضوع مهاجرت و نحوه تأمين امنيت يکي از چالشبرانگيزترين موضوعات روز آمريكاست و تقريبا ميان تمامي نهادها، سازمانها و جريانهاي سياسي بر سر اين موضوع اختلافنظر است. به همين دليل اتخاذ تصميم در نحوه مواجهه با موضوع قانوني يا غيرقانوني ورود اتباع ديگر کشورها از جمله کشورهاي اسلامي به آمريكا اختلافنظر عميقي وجود دارد. دولت بهعنوان نهاد تأمينکننده امنيت، خود را محق ميداند که بنابر مصالح عمومي کشور، از ورود برخي از افراد خارجي به آمريكا جلوگيري يا سختگيريهايي را در مرحله صدور رواديد و تشريفات گمرکي اعمال کند. در حالي که در موضوع ممنوعيت سفر، نهادهاي تقنيني، قضائي و جامعه مدني هر يک نظرات متفاوتي دارند و تلاش ميکنند ديدگاه خود را حاکم کنند. به عنوان مثال، جريانهاي ليبرال و مدافع حقوق مدني از منظر آزاديهاي تصريحشده در قانون اساسي و نفي تبعيض به اين موضوع نگاه ميکنند و تشکيلات قضائي نيز در پي تلاش وکلا و دادستانهاي ليبرال رأي صادر ميکنند. در حالي که دولت براي بازداشتن از دخالت در اموري که در انحصار قانوني خود - نحوه صدور ويزا و بررسيهاي امنيتي متقاضيان ورود به آمريكا - است اين تلاش را با مراجعه به دادگاههاي بالاتر خنثي ميکند. اين کشمکش طولاني و پيچيده شده است و تا زماني که ديوان عالي فدرال نظر نهايي خود را بيان نکند، همچنان ادامه خواهد داشت و بايد در نظر گرفت که صدور رأي حقوقي ديوان عموما بسيار زمانبر خواهد بود و بعضا به چند ماه هم ميکشد. رأي جديد فرمان رئيسجمهور، اعمال تبعيض عليه مسلمانان شناخته شد، اين تاکنون سابقه داشته؟ در رأيهاي پيشين هم به اين توجه شده بود؟ از زماني که ميان دولت و دادگاهها بر سر فرمان ممنوعيت سفر اتباع چند کشور عمدتا مسلمان، اختلاف بروز کرد و دادستانها شکايتهايي در اين خصوص تنظيم کردند، يکي از ادلههاي مخالفان شامل وکلاي حقوقي و دادستانها، تعارض اين فرامين با اصل نفي تبعيض بوده است. شکايتکنندگان عليه فرامين ترامپ معتقدند در اين فرامين، افراد بر اساس مليت و دين از ورود به خاک ايالات متحده ممنوع شدهاند در حالي که اگر دولت نگران تأمين امنيت جامعه در برابر خطرات ناشي از ورود احتمالي تروريستها از خارج است، بايد روند بررسي صلاحيتها را شديدتر و دقيقتر کند. اين ادله که محکمهپسند قلمداد شد، ترامپ را واداشت تا در فرمان سوم، نام تعدادي از کشورهاي غيرمسلمان نظير کرهشمالي و چاد را وارد فهرست قبلي کند تا فقط اتباع کشورهاي اسلامي در معرض اين ممنوعيت قرار نگيرند. اين تصميم گرچه مشکل نفي تبعيض بر مبناي دين را تا حدودي رفع کرد اما هنوز نفي تبعيض بر مبناي مليت به قوت خود باقي است و دولت نتوانسته افکار عمومي و دادگاهها را قانع کند که تمامي اتباع يک کشور چند ده ميليون نفري با هر دين و مذهب و مسلکي براي ورود به خاک آمريكا خطرناک هستند و نميتوان مجوز ورود آنان را صادر کرد. البته دولت ترامپ تلاش کرده است اتخاذ چنين تصميمي را متوجه دولتها کند و آنان را به دليل اهمال در همکاري يا خودداري از همکاريهاي اطلاعاتي براي ارائه عدم سوءپيشينه متقاضيان رواديد مسئول معرفي کند. با اين حال، اين ادعا هم هنوز از نظر جريان ضد فرامين سفر قابل قبول نيست. آماري از ايرانيان مقيم آمريكا داريد؟ کساني که در يک سال گذشته متأثر از اين فرمان شدهاند چه سرنوشتي خواهند داشت؟ در مورد تعداد ايرانيان مقيم آمريكا يا آمريكاييهای ايرانيتبار يا ايراني آمريكاييها اختلافنظر وجود دارد. علت نيز اين است که در برخي سرشماريها، افرادي که از ايران مهاجرت کردهاند و موفق به اخذ تابعيت آمريكا شدهاند، خود را آمريكايي - و نه ايراني- معرفي ميکنند. اين موضوع براي نسل دوم و نسل سوم ايرانيهاي مهاجر بيشتر است و اغلب خانوادههاي ايراني، فرزندان و نوههاي متولدشده در خاک آمريكا را آمريكايي ميخوانند يا نسل دوم و سوم ايرانيهاي مهاجر از اينکه خود را ايراني معرفي کنند، ابا دارند. به همين دليل تعداد ايرانيهاي ساکن در آمريكا شامل مهاجران نسل اول، آمريكاييهاي ايرانيتبار يا ايراني آمريكاييها از چند ده هزار تا چند صد هزار نفر برآورد ميشوند. با توجه به چنين پيچيدگيهايي به نظر ميرسد هيچ نهادي حتي نهادهاي آمريكايي رقم دقيقي از جامعه ايراني در آمريكا ندارد. اما در مورد بخش دوم سؤال بايد گفت فرامين ممنوعيت سفر فقط روي چند ده هزار ايراني آمريكايي تأثير منفي نميگذارد بلکه تعداد به مراتب بيشتري از ايرانيها در ايران يا خارج از ايران را تحت تأثير قرار ميدهد. در حقيقت، فرامين ممنوعيت سفر با هدف تحتتأثير قراردادن شهروندان غيرآمريكايي تنظيم شده است تا مانع ورود آنان به خاک آمريكا شود. آمارها نشان ميدهد در بين هفت، هشت کشوري که در فهرست ممنوعيت سفر قرار دارند، ايرانيان در صدر متقاضيان دريافت رواديد قرار دارند و گفته ميشود مانع ورود حداقل 50 هزار ايراني به آمريكا ميشود که قصد داشتند با بستگانشان ديدار کنند يا از خدمات درماني - تحصيلي در آمريكا برخوردار شوند. البته در پي اعتراضات مدني و صدور احکام قضائي، دايره استثنائات گسترش يافته و به پدر، مادر، خواهر، برادر، همسر، نامزد، خاله، دايي، عمو، عمه، خالهزاده، داييزاده، عموزاده و عمهزاده شهروندان آمريكاي رواديد داده ميشود. درعينحال هر فردي که بتواند نوعي رابطه با نهادهاي آمريكايي داشته باشد، برای مثال پذيرش تحصيلي يا درماني گرفته باشد، ميتواند درخواست رواديد کند. اما از آنجا که تصميمگيری نهايي در صدور رواديد بر عهده افسر امور کنسولي در سفارتخانههاي آمريكا يا مبادي ورود به خاک آمريكاست، اين افراد ميتوانند با سختگيريهاي بيدليل از ارائه رواديد به هر شخصي خودداري کنند. در آخرين نمونه از تغييرات در فرمان ممنوعيت سفر آمده است که متقاضيان رواديد بايد اطلاعات خود در شبکههاي اجتماعي را تا پنج سال پيش از درخواست خود ارائه کنند. جمعآوري چنين اطلاعاتي براي متقاضي سفر به آمريكا سخت و بررسي آن براي مسئولان آمريكايي بسيار وقتگير خواهد بود. به نظر ميرسد حتي اگر ديوان عالي هم در نهايت به حذف فرامين سفر رأي دهند - که البته دور از انتظار خواهد بود - دولت با استفاده از حق انحصاري صدور رواديد آنچنان شرايط سختي را اعمال خواهد کرد که عملا ورود اتباع کشورهاي در فهرست ممنوعيت سفر براي ورود به خاک آمريكا تقريبا به صفر برسد و افراد به دليل سختگيريهاي شديد از سفر به آمريكا خودداري کنند. اين موضوع از اين جهت براي اتباع ايراني محتملتر است که دولت جمهوري اسلامي ايران هرگز حاضر نخواهد شد اطلاعات شخصي و امنيتي اتباع خود را به اطلاع دولت آمريكا برساند و اصولا چنين تماسهايي بين دو کشور معمول نيست و از اين رو دولت آمريكا قادر خواهد بود با توجيه اينکه دولت ايران همکاري نميکند، مانع ورود اتباع ايراني به آمريكا شود؛ درحاليکه براي کشورهايي مانند يمن، سومالي، ليبي و چاد چنين محدوديتهايي وجود ندارد. ترامپ تهديد کرده هر طرحي را که مخالف فرمان مهاجرتي او باشد، لغو ميکند. بالاخره سرنوشت اين فرمان چيست؟ فرامين ممنوعيت سفر بخشی از چالش بزرگتر يعني سياستهاي مهاجرتي است. جريان مليگراي آمريكايي که اکنون ترامپ آن را نمايندگي ميکند، نهفقط مخالف ورود مسلمانان، مکزيکيها و مهاجران غيرقانوني به آمريكاست بلکه در تلاش است روند مهاجرتهاي قانوني در قالب مهاجرتهاي زنجيرهاي يا لاتاري گرينکارت را هم متوقف کند. از آنجا که جامعه آمريكا بعد از سه قرن از مهاجرت اشباع شده و مضرات پذيرش مهاجران - حتي مهاجران قانوني - بر فوايد آن غلبه کرده است و حفظ مشاغل در آمريكا و تأمين امنيت داخلي اين کشور به موضوع محدوديتهاي مهاجرتي گره خورده است، انتظار ميرود سياستهاي ضدمهاجرتي ترامپ در نهايت به اجرا گذاشته شود. فراموش نشود درحالحاضر در مقطع خاص تاريخي، حاکميت در ايالات متحده شامل قواي مجريه، مقننه و قضائيه در اختيار محافظهکاران قرار گرفته و محافظهکاران اصولا ضدمهاجرت هستند. در نتيجه قابل انتظار خواهد بود که فرامين ممنوعيت سفر هم مشمول تدابير ضدمهاجرتي در آمريكا شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.