کردها و دولت سوریه برای مقابله با ترکیه به توافق رسیدند
توافق تاکتیکی
بعد از چهار روز مذاکره فشرده، کردهای سوریه و دولت بشار اسد درباره حضور نیروهای دولتی سوریه در عفرین برای مبارزه با نیروهای نظامی ترکیه و همپیمان آن به توافق رسیدند؛ توافقی که برخی تحلیلگران میگویند ضرورتا به معنای درگیری سوریه و ترکیه نیست، اما میتواند پیامدهای مهمی بر جنگ داخلی سوریه و روابط قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای داشته باشد. روز دوشنبه رسانههای دولتی سوریه ازجمله خبرگزاری دولتی سانا، اعلام کردند دولت سوریه بهزودی نیروهای نظامی خود را برای عقبراندن نیروهای ترکیه از عفرین، به این منطقه منتقل میکند؛ خبری که وزیر امور خارجه ترکیه در ابتدا چنین به آن واکنش نشان داد: «اگر این نیروها برای مقابله با کردها وارد شوند، هیچ مشکلی وجود ندارد، اما اگر آنها برای حفاظت از یپگ وارد شوند، آنوقت دیگر کسی جلودار ما و سربازان ترکیه نخواهد بود». این در حالی است که فیصل مقداد، معاون وزیر خارجه سوریه، گفت: ما علیه حضور ترکیه در شمال کشور و تجاوزش به ساکنان عفرین و مناطق دیگر اقدام خواهیم کرد. ارتش سوریه از تمام خاک کشور دفاع خواهد کرد. مقداد افزود: ما از کردها، عربها و تمام مردم سوریه میخواهیم برای مقابله با این تجاوز متحد باشند. با جدیشدن خبرها درباره توافق صورتگرفته، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در گفتوگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، درباره ورود ارتش سوریه به عفرین هشدار داد. اردوغان ضمن هشدار به عواقب ناگوار ورود ارتش سوریه به عفرین، گفت: «ارتش ترکیه با عزمی راسخ به حرکت خود به سمت شهر عفرین ادامه خواهد داد». توافقی منجر به شکست بااینحال، برخی از تحلیلگران ترکیهای اعزام نیروهای دولتی سوریه به عفرین را جرقهای برای درگیری مستقیم میان آنکارا و دمشق نمیدانند. احمد کاسیم هان، استاد روابط بینالملل دانشگاه «کادیرخاص» استانبول، میگوید: هرگونه تلاش حزب دموکراتیک سوریه و یگانهای مدافع خلق برای پیروز جلوهدادن ورود نیروهای سوریه به عفرین، چیزی «فراتر از مسخره» است. به گفته این استاد دانشگاه: «آنها در نهایت باید بدون هیچ دستاوردی سرزمینی را ترک کنند که امیدوار بودند از آن بهعنوان کارت چانهزنی برای امتیازگیری از دولت استفاده کنند». این استاد دانشگاه ترکیه مدعی است این امر همچنین موجب اعتباربخشیدن به این موضع ترکیه میشود که «عملیات شاخه زیتون به ارتقای تمامیت ارضی سوریه کمک میکند». دولت سوریه در گذشته با کردهای این کشور درگیر شده بود، اما تقریبا از آغاز جنگ سوریه، مناطق کردنشین را به حال خود رها کرده بود و در توافقی نانوشته، به خودمختاری این مناطق تن داده بود؛ بهویژه اینکه کردهای سوریه در حال جنگ با داعش بودند و بخشی از مبارزه با این گروه تروریستی بر دوش آنها بود. آنطور که نوری محمد، سخنگوی یگانهای مدافع خلق که بخشی از گروه گستردهتر نیروهای دموکراتیک سوریه است، به میدلایستآی گفته، «او انتظار دارد دولت سوریه به وظیفه خود در دفاع از خاک این کشور در برابر تهاجم ترکیه عمل کند». به گفته نوری محمد، وقتی پای تهاجمی خارجی به میان میآید، باید اختلافات داخلی را کنار گذاشت و با هم از سوریه دفاع کرد. بااینحال، او میگوید دولت سوریه تاکنون به وظیفه خود عمل نکرده است. سخنگوی یگانهای مدافع خلق حل این مسئله را پیششرط حل اختلافات دو طرف میداند. دستاورد توافق برای کردها برخی بر این باورند که توافق با سوریه میتواند بر وجهه مستقل کردها تأثیر بگذارد. با این حساب، دستاورد کردها در این توافق، سوای حفاظت از جان غیرنظامیان منطقه عفرین، چه خواهد بود؟ خبرگزاری فرات، نزدیک به یگانهای مدافع خلق، حتی پیش از اعلام رسمی توافق از سوی خبرگزاری دولتی سوریه، از توافق میان دو طرف خبر داد و به نقل از منبعی آگاه اعلام کرد مذاکرات میان مقامات ارشد یگانهای مدافع خلق و فرماندهان ارتش سوریه چند روز پیش در شهر حلب صورت گرفته است و رسیدن به توافق با کارشکنی روسیه عقب افتاده بود. گرچه برخی ناظران میگویند این توافق با میانجیگری روسیه صورت گرفته است، منبع یادشده به خبرگزاری فرات گفته نیروهای خارجی ازجمله روسیه، مانع کسب نتیجه این مذاکرات بودند. به گفته این منبع، روسیه خواهان شکست مذاکرات و تلویحا تداوم هجوم ترکیه به عفرین بوده است. این خبرگزاری اعلام کرده توافق اخیر شامل ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز عفرین میشود که به دولت سوریه اجازه ایجاد پایگاهی را در این منطقه میدهد. این خبرگزاری به نقل از منبع خود ضمن تأیید توافق دو طرف مبنی بر استقرار چند یگان ارتش سوریه در مناطق مرزی، تأکید کرده است این توافق هیچکدام از موضوعات اداری و سیاسی منطقه را دربر نمیگیرد و یگانهای مدافع خلق تنها با استقرار چند یگان ارتش سوریه موافقت کردهاند. سيهانوك ديبو، مشاور حزب اتحاد دموکراتیك، شاخه سیاسی یگانهای مدافع خلق، بر این باور است که این توافق به این معنی است که ترکیه یا باید سوریه را ترک کند، یا با جریان جدیدی در میدان نبرد روبهرو شود. به گفته این مقام کرد: «مسئله این نیست که آیا توافق ما با سوریه تاکتیکی است یا استراتژیکی. مسئله این است که آیا ترکیه آن را میپذیرد یا نه». بااینحال، او میگوید سوریه نمیتواند این مناطق را تحت کنترل بگیرد و باید دولت محلی در شمال سوریه و تقسیم ذخایر طبیعی را بپذیرد. کردها پیش از حمله ترکیه به عفرین، پیشنهاد روسیه مبنی بر دادن مناطق تحت کنترلشان به دولت سوریه را رد کرده بودند. کردها خواستار دولتی فدرالاند که بر اساس آن دولت سوریه حفاظت از مرزها را بر عهده بگیرد. سوریه مشخصا بارها این پیشنهاد را رد کرده است و اکنون نیز با توجه به دست بالای دولت سوریه در میدان نبرد و عرصه سیاست، به نظر نمیرسد پای چنین سناریویی در میان باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.