قدرت گفتوگو در یک جهان آشفته
کلاس شواب. بنیانگذاراجلاس اقتصاد جهانی
کنارزدن اختلافات در جهان چندپاره امروز نهتنها نیازمند همکاری میان دستاندرکاران و ذینفعان بوده؛ بلکه فراتر از آن نیازمند گفتوگویی است که همکاری را جایگزین نزاع کند. گفتوگوی مبتنی بر حسن نیت و قابلیت دیدن جهان از دریچه چشم دیگران بهویژه افرادی که با آنها موافق نیستیم، امروز از هر زمانی مهمتر است. ما در دورانی زندگی میکنیم که اینترنت و دیگر فناوریهای ارتباطی مرزهای سنتی را در هم شکسته و ما را به هم نزدیکتر کرده است. البته نباید فراموش کرد که دنیای امروز، کوبیدن بر طبل ناسیونالیسم میتواند ما را از هم جدا کند. در فقدان مکالمات آرام و سازنده درباره آیندهای که خواهان آن هستیم، تحملنکردن و انزواطلبی میتواند قرنها پیشرفت را به مخاطره بیندازد. پیامدهای این وضعیت میتواند فاجعهبار باشد. گزارش مخاطرات جهانی اجلاس اقتصاد جهانی 2018 نشان میدهد که اکثریت چشمگیری از متخصصان در سراسر جهان بر این باورند که امسال میتواند یک نزاع ویرانکننده میان قدرتهای جهانی درگیرد. درعینحال مشکلات داخلی کشورها، افکار عمومی و تودهها را بیشازپیش به نظامهای سیاسی بدبین میکند. ازجمله مشکلات عمده میتوان به افزایش نابرابری و کاهش تحرک اجتماعی و جابهجایی طبقاتی اشاره کرد. بنا به گزارش صندوق بینالمللی پول، شکاف درآمدی در 30 سال گذشته در همه کشورها بهویژه اقتصادهای پیشرفته به میزان 53 درصد افزایش یافته است. اپیکتت، فیلسوف یونانی، زمانی گفته بود که «ما دو گوش و یک دهان داریم پس میتوانیم دو برابر آنچه حرف میزنیم، بشنویم». به نظر همین اصل درباره گفتوگو نیز صادق است. پس در سال پیشرو باید در راستای توجه به نارضایتیهای عمومی و همکاری برای رسیدن به راهحلهای جمعی حرکت کرد. تنها با واکنشها و پاسخهای گروهی میتوان مشکلات پیچیده امروز را از سر راه برداشت. گذشته از وظیفه حیاتی سازمانهایی مانند سازمان ملل، اجلاس اقتصاد جهانی نیز فضایی را ایجاد کرده که در آن رهبران تجاری میتوانند شانهبهشانه فعالان کارگری قرار بگیرند و رهبران کشورهای جهان میتوانند علاوه بر سخنگفتن، به حرف دیگران گوش فرا دهند. در سال 1987 نشست سالانه اجلاس اقتصاد جهانی در داووس نقشی کلیدی در جلوگیری از جنگ میان یونان و ترکیه ایفا کرد. تورگوت اوزال، نخستوزیر وقت ترکیه، در حاشیه آن اجلاس با آندریاس پاپاندور، همتای یونانی خود، دیدار کرد و دو طرف از طریق تعامل از یک نزاع نظامی ممانعت به عمل آوردند. در اجلاس امسال داووس نیز گروهی از فعالان اقتصادی فلسطینی و اسرائیلی در دیدار با هم بر تعهد خود بر راهحل دو کشور تأکید کرده و قول دادند که از تقویت اقتصاد فلسطین حمایت خواهند کرد. از این گذشته، دیدار آلکسیس سیپراس، نخستوزیر یونان با زوران زائف، نخستوزیر مقدونیه، بعد از هفت سال اولین دیدار در سطح نخستوزیری میان این دو کشور را رقم زد تا آغازی برای پایاندادن به مناقشات دیرپای میان دو کشور باشد. علاوهبراین داووس در سال جاری میزبان گفتوگوهایی دیپلماتیک برای تقویت مذاکرات چندجانبه و آشتی سیاسی در مناطقی حساس مانند شبهجزیره کره، ونزوئلا و آفریقا بهویژه سومالی بود. در سال پیشرو دردسرهای دنیای دیجیتال بر چالشهای ژئوپلیتیک قدیمی افزوده خواهد شد. انقلاب صنعتی چهارم و فناوریهای وابسته به آن ازجمله هوش مصنوعی و مهندسی ژنتیک، هرچند فرصتهای فراوانی برای پیشرفت اجتماعی و مادی فراهم میآورند؛ اما همزمان با بهمخاطرهانداختن الگوهای کسبوکار قدیمی و ایجاد جنگافزارهای مدرن، میتوانند تهدیدزا باشند. ما امروز با پرسشها و تردیدهای بیشماری مواجهیم. آیا وسایل نقلیه بدون راننده باید جان مسافران خود را بر جان عابران پیاده ترجیح دهند؟ آیا در دنیایی که تشخیص چهره و اپلیکیشنهای دادههای بزرگ ما را محاصره کردهاند، میتوان از چیزی به نام حریم شخصی سخن گفت؟ آیا پای هوش مصنوعی به میدان جنگ باز خواهد شد؟ هیچکدام از این پرسشها را نمیتوان بدون گفتوگویی عمیق و آزاد میان بخشهای مختلف جامعه که به ندرت با هم تعامل دارند، پاسخ داد. شرکتهای فناوری، استارتآپها، سازمانهای بینالمللی، آکادمیها و رهبران جامعه مدنی نیازمند آناند تا در پیوند با قانونگذاران و سیاستمداران، اقداماتی را انجام دهند که مخاطرات فناوریهای جدید را به حداقل برسانند؛ بدون اینکه خود نوآوری محدود شود. دراینباره با هدف تسهیل این شکل از گفتوگوها، اجلاس اقتصاد جهانی در سال 2016 اقدام به راهاندازی مرکزی به نام مرکز انقلاب صنعتی چهارم در سانفرانسیسکو کرد. این مرکز تا به امروز توانسته با گردهمآوردن دستاندرکاران و ذینفعان مختلف، پاسخها و راهحلهایی را به چالشهای ناشی از هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، تجارت دیجیتال، پهپادهای شهری و فناوری بلاک چین ارائه کند. جهان امروز به اشکال بیشتری از این گفتوگوی تعاملی نیاز دارد. افراد بسیاری ممکن است در رؤیای بازگشت به دنیای ساده قدیم باشند؛ اما چاره کار، عقبنشینی و پناهبردن به فرهنگها، صنایع و سازمانهای ملی نیست. در واقع، این خود بخشی از مشکل است. به خاطر آینده مشترکمان هم که شده، ما باید قدرت گفتوگو را به رسمیت بشناسیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.