آينده از آنِ كيست؛ربات يا انسان؟
رضا سعيدي فيروزآبادي. جراح پيوند عضو هيئتعلمي دانشگاه علوم پزشكي تهران
در دهههاي اخير بشر با شبيهسازي ساختار مغز انسان موفق به توليد رباتهايي شده است كه قادر به انجام برخي كارهاي انسان هستند. اين رباتها مانند انسان ميتوانند راه بروند، در كارخانه كار كرده و حتي رانندگي كنند. رباتهاي پيشرفتهتر امروزي حتي قادر به تحليل عكسهاي پزشكي و دادههاي تحقيقاتي هستند. بنابراين اكنون ممكن است اين سؤال پيش آيد كه آيا ربات در آينده جاي انسان را خواهد گرفت؟ آيا بسياري از شغلها در آينده به علت حضور رباتها از بين خواهند رفت؟ اگر اينطور باشد، آينده تحصيلات عاليه به كدام سمت خواهد رفت؟ چگونه ميتوان بشر را براي شغلهاي آينده تربيت كرد؛ شغلهايي كه با حضور رباتها از بين نروند؟ بيش از صد سال پيش با انقلاب صنعتي بسياري از شغلها در مزارع از بين رفت و كارگران را روانه كارخانهها كرد. با انقلاب در هوش مصنوعي و فناوري رباتها، باز اين اتفاق خواهد افتاد و بسياري از مشاغل كنوني را رباتها انجام خواهند داد. بسياري از كارهايي كه نياز به «تكرار» دارند در آينده به وسیله رباتها انجام خواهند شد. برای مثال در بسياري از كارخانهجات ماشينسازي رباتها جاي انسان را گرفتهاند يا رباتها قادرند ميليونها محاسبه پيچيده رياضي را در كسري از ثانيه انجام دهند. واقعيت اين است كه هر روز رباتهاي هوشمندتري ساخته ميشوند. مطالعات متعدد پيشبيني كردهاند كه بيش از نيمي از شغلهاي فعلي بشر در 20 سال آينده، ديگر وجود نخواهند داشت. البته اين پيشبيني، خود نويددهنده ايجاد شغلهاي جديد ديگر در آينده است. سيستمهاي آموزشي ما بايد نسل جديد را براي اين پديده آماده كنند. بايد به اين نكته توجه داشت كه با وجود اينكه رباتها بهتدريج بهتر و باهوشتر ميشوند، ولي انسان، ويژگيهايي دارد كه ربات هيچگاه به آن نخواهد رسيد. بايد در آموزش نسل جديد، بهويژه در تحصيلات عاليه بر اين ويژگيها تكيه كرد. يكي از اين ويژگيها «ابتكار» و «خلاقيت» است. ابتكار و خلاقيت موتور محركه پيشرفت بشر است. بايد آموزش طوري طراحي شود كه اين ويژگي را پرورش دهد. ربات يك ماشين برنامهريزيشده است كه از هرگونه ابتكار و خلاقيت تهي است. بنابراين بشر با داشتن اين امتياز هميشه از رباتها جلوتر است. از ديگر ويژگيهاي بشر ميتوان به روابط و تعامل انساني اشاره كرد. بسياري از مشاغل نياز به اين دو خصوصيت دارند كه رباتها فاقد آن هستند. تعالي و پيشرفت در روابط انسان چيزي نيست كه يكشبه در انسان ايجاد شده باشد و نياز به تمرين و ممارست دارد. سيستم آموزشي آيندهنگر ميتواند بذر اين ويژگي را در نسل جوان نهادينه كند. مشاغلي كه به دو ويژگي «ابتكار» و «روابط انساني» نياز داشته باشند، هرگز با رباتها جايگزين نخواهند شد. اين فرصتي است براي نسل جديد در انتخاب رشته و شغل آينده. برعكس، مشاغلي كه نياز به «تكرار» دارند، قطعا در آينده بهتدريج از بين خواهند رفت زيرا رباتها بهتر از انسان قادر به انجام آنها هستند. مسئله ديگر اين است كه با پيشرفت در فناوري، دانش و مشاغل نيز از شكل سنتي و ثابت درآمده و به صورت سيال خواهند بود. بنابراين لازم است كه انسان خود را براي آموزش مادامالعمر آماده كند. آنچه بشر در مدرسه يا دانشگاه ميآموزد طي سالها و دهههاي آينده قطعا تغيير ميكند. بنابراين بشر بايد ياد بگيرد كه هميشه آموزنده باشد. با پايان دوره تحصيلات كلاسيك در مدرسه يا دانشگاه، آموزش پايان نميپذيرد. اين خصوصيت علم و فناوري است كه هميشه درحال تغيير است. بنابراين نسل جديد بايد خود را براي آن آماده كند و اين امر ميسر نيست مگر با ايجاد روحيه آموزش مادامالعمر در افراد. سيستمهاي آموزشي بايد اين خصيصه را نيز در نسل جديد نهادينه كنند. جمعيت كره زمين روزبهروز بيشتر ميشود. پيشرفت در فناوري بيشازپيش مردم را به هم مرتبط كرده است. اين امر خود رقابت شديدتري را بين انسانها و كشورها ايجاد خواهد كرد. با پيشرفت در فناوري، بهويژه در زمينه كامپيوترها، هوش مصنوعي در رباتهاي جهان به سمت آينده متفاوتي سير خواهد كرد؛ آيندهاي كه نقش فناوري در آن بيشتر و بيشتر خواهد شد. بسياري از مشاغل و حرفهها از بين خواهند رفت يا اهميت خود را از دست خواهند داد. البته اين خود، فرصتهاي جديدي ايجاد خواهد كرد؛ فرصتهاي شغلي بهويژه در زمينههايي كه نياز به «خلاقيت» و «روابط انساني» دارند كه از عهده رباتها ساخته نيست. سيستم آموزشي ما بايد در اين زمينه برنامهريزي كند. با ورود رباتهاي پيشرفته و نسل جديد قطعا فضاي كاري براي بشر تغيير خواهد كرد. اين پديدهاي است كه هماكنون نيز در بسياري از مشاغل قابل رؤيت است. بسياري از مشاغل فعلي در آينده از بين خواهند رفت؛ همانگونه كه بسیاري از مشاغل قرن گذشته اكنون ديگر وجود ندارند. از اكنون بايد نسل جديد را براي اين تغييرات آماده كرد كه فردا دير است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.