|

بحران سوریه آبستن تحولات جدید

اردشیر زارعی‌قنواتی: تحولات سوریه در مرحله «پساداعش» موجب آرایش جدیدی در مناسبات قدرت در حوزه ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی شده که بسیار متفاوت از مرحله پیشینی است. با ازدست‌دادن قلمرو سرزمینی داعش در عراق و سوریه، بنا بر گفته همه بازیگران آلترناتیو در بحران سوریه، دیگر خطر داعش تقریبا رفع شده است. چنانچه به گزارش خبرگزاری رویترز، در 27 دسامبر 2017 میلادی «ائتلاف بین‌المللی مبارزه با داعش» به رهبری ایالات متحده آمریکا اعلام کرد «به دلیل تعهد ائتلاف و توانایی که هم‌پیمانان ائتلاف در سوریه و عراق از خود نشان دادند، تنها کمتر از هزار تروریست در شرق سوریه و غرب عراق باقی مانده‌اند». در چنین شرایطی، اظهارات سخنگوی ائتلاف آمریکایی سرهنگ «رایان دیلون» مبنی بر ایجاد «نیروی مرزبانی مستقل» در چارچوب سناریوی تحریک‌آمیز فرماندهی «پنتاگون»، نیروهای کردی را عامدانه یا بر اساس اشتباه محاسباتی در سیبل حملات ارتش ترکیه قرار داد. از آنجا که بعد از سوختن کارت داعش، محور آمریکایی برای فشار بر دولت سوریه و محور با رهبری روسیه، نیاز به بهانه جدید در برافروختن جنگ تازه داشت، بسیاری از متحدان منطقه واشنگتن در بین نیروهای کردی نتوانستند انگیزه طرح نیروی «مرزبانی مستقل» را به درستی درک کنند. این اقدام هرچند با سیاست‌های زیگزاکی آمریکا از چشم بسیاری پنهان ماند، اما توجه به سفر هم‌زمان یک هیئت ارشد از طرف گروه تروریستی ارتش آزاد به واشنگتن، ابعاد پنهان موضوع را بیشتر نمایان کرد. چنانچه به گفته مؤسسه تحقیقاتی «مطالعات جنگ در آمریکا»، شواهدی در دست است که نشان می‌دهد نیروهای دولتی سوریه به کردها اجازه داده‌اند تا قوای کمکی خود را از اراضی تحت تسلط آنان عبور دهند و برای مقابله با نیروهای ترکیه در عفرین اعزام کنند. همچنین در روزهای اخیر، چند حزب کردی ازجمله «حزب اتحاد دموکراتیک» با صدور بیانیه مشترکی ضمن درخواست از واشنگتن و مسکو برای مهار ترکیه، به‌صراحت از «دولت سوریه» خواسته‌اند به مسئولیت خود در قبال جلوگیری از تعرض به «تمام خاک سوریه و ملت» از مرزها و شهروندان سوری حفاظت کند. هم‌زمان دولت سوریه در نامه به شورای امنیت سازمان ملل متحد، ضمن محکوم‌کردن تجاوز ترکیه و تأکید بر نقض حق حاکمیت ملی خود، از این شورا رسیدگی به اقدام آنکارا را درخواست کرد. از طرف دیگر، مواضع متغیر ترکیه و نیروهای سوری زیر کلید این کشور در مذاکرات «سوچی» در کنار اظهارات روز شنبه سوم فوریه «ابراهیم کالین»، سخنگوی رئیس‌جمهور ترکیه که در استانبول خطاب به خبرنگاران گفته است «بشار اسد مشروعیت خود را از دست داده است و رهبر یک سوریه متحد نیست»، نشان‌دهنده بروز شکاف بین محور حامی دمشق با ترکیه است. بر اساس داده‌های زیادی که از درون بحران سوریه و در خلال تجاوز ترکیه به دست می‌آید، می‌توان پیش‌بینی کرد در آینده باید منتظر تغییراتی اساسی در آرایش نیروها و موقعیت ائتلاف‌ها در عرصه سیاسی و میدانی بحران سوریه بود: اول: آمریکا در دوگانه انتخاب متحد بین ترکیه و روژاوا دچار پارادوکس سیاسی و ژئوپلیتیکی شده که در تحلیل نهایی با توجه به هم‌پیمانی واشنگتن-آنکارا در ناتو، احتمالا به سمت ترکیه می‌رود. دوم: روسیه که درگیر یک رقابت جهانی با آمریکاست، در مرحله اول این درگیری برای ایجاد شکاف در ناتو و خنثی‌کردن طرح تجزیه سوریه، با اهداف ترکیه همسویی نشان داد، اما به‌مرور درک می‌کند خیمه‌زدن ارتش ترکیه در خاک سوریه نوعی دیگر از نقض حاکمیت ملی و ضد منافع استراتژیک این کشور است. سوم: ترکیه که قصد خنثی‌سازی به‌هم‌پیوستگی کانتون‌های روژاوا را دارد، درگیر یک جنگ فرسایشی می‌شود که برون‌رفت از آن مشکل بوده و تنها در صورت جلب همکاری واشنگتن می‌تواند در پروژه خود موفق شود. چهارم: سوریه که هدف ایجاد ثبات و حفظ تمامیت ارضی خود را دارد، در این مرحله تجاوز ترکیه را در چارچوب برهم‌زدن تحقق این اهداف خواهد دید و حضور ترکیه را در خاک خود خطرناک‌تر از «کنفدرالیسم دموکراتیک» روژاوا احساس می‌کند. پنجم: ایران به‌عنوان متحد سوریه ادامه جنگ سوریه را در اشکال جدید به‌خصوص تغییر موازنه به نفع ترکیه، نافی منافع خود می‌بیند و این وضعیت به نفع آن نخواهد بود. ششم: دیگر گروه‌های شورشی و اپوزیسیون عربی ضد«بشار اسد» که به‌شدت روحیه ضدکردی دارند، به‌مرور در قالب ارتش آزاد سوریه یا به سمت گزینه آلترناتیو ترکیه می‌روند یا اینکه دچار گسست بیشتر خواهند شد. هفتم: روژاوا در روند تحولات جدید، اگر دشمن آنان (ترکیه) موفق شود آمریکا را به متحد خود تبدیل یا حداقل در وضعیت انفعالی قرار دهد، تنها امکانی را که برای حفظ دستاوردهای خویش در چارچوب یک سوریه فدرالی دارند، در نزدیکی با دولت سوریه است که آن را می‌تواند با انطباق منافع و مشروعیت حقوقی محقق کند. هرچند که این تحولات در مسیر همواری انجام نمی‌گیرد و آمریکا هم به هر شکل مصمم به تشدید منازعه است، اما تقریبا همه بازیگران در آینده باید درد زایمان «بود» و «نبود» شرایط جدید را تحمل کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.