|

روزنگاشت جشنواره سی‌وششم فیلم فجر (۴)

قهرمان مردنی‌ست، اندیشه را دریاب

۱- امیر

کارگردان و فیلم‌نامه: نیما اقلیما بازیگران: میلاد کی‌مرام و سحر دولتشاهی. امیر درگیر مشکلات افراد پیرامون خود است و شاهد فروپاشی تدریجی آنهاست. فیلم «امیر»، فاقد داستان خطی متعارف است و از چند خرده‌روایت مستقل تشکیل شده که محور همه آنها امیر است. امیر، سکوت ناظر به فروپاشی محیط است. از این منظر، امیر، اولین فیلم غیرمتعارف جشنواره سی‌وششم تا امروز است. قاب‌بندی پلان‌های فیلم نوآورانه با گونه‌ای زیباشناسی گرافیکی، جذابیت خاصی به روایت‌ها و به خود فیلم داده است. بازی با سکوت، افکت‌های صوتی، نورپردازی، زوایای دوربین و نحوه صداگذاری ابتکاری، در فیلم امیر به شخصیت تبدیل شده است. امیر نمادی از انسان افسرده و رو به فروپاشی معاصر است؛ بدون ادا و شعار و تمرین خوبی ا‌ست در فرم بیانی برآمده از «زیباشناسی زشتی». آسیب بزرگ فیلم که فضای آن را تخریب می‌کند، حضور بی‌دلیل یک سرایدار است با لهجه محلی که سخنان سطحی، ابلهانه و مضحک بیان می‌کند. درصورتی‌که ساخت چنین فضای زیبایی با چنین شخصیتی که ویژه سریال‌های عامه‌پسند تلویزیون است در تضاد آشکار است که یا باید حذف شود یا بهترین و حکیمانه‌ترین جملات را در نقاط عطف فیلم باید از دهان او شنید که متأسفانه چنین نشده. شاید در تدوین نهایی با حذف این کاراکتر نامناسب، فیلم «امیر» ساختار دقیق و غیرمتعارف خود را بهتر نشان دهد و از تخریب فضای زیبایی که خلق کرده جلوگیری کند. بازی میلاد کی‌مرام با این فیلم ارتقا یافته، به‌ویژه در بازی سکوت‌ها که از جنس بازی‌های دشوار است، موفق بوده.

۲- خجالت نکش کارگردان: رضا مقصودی داستان فیلم، در ژانر کمدی، در مورد دو تصمیم متضاد پدر خانواده است، در بچه‌دارنشدن و بچه‌دارشدن؛ با تصمیم هیئت دولت در دهه 60 که مخالف فرزندآوری‌ است، خود را عقیم می‌کند تا به پیشرفت مملکت کمک کند و در دهه 80 که مسئولان خواهان فرزندآوری بیشترند، خود را از حالت عقیمی خارج می‌کند تا به پیشرفت مملکت کمک کند، اما با اتفاقات خنده‌داری مواجه می‌شود. فیلم، لحظه‌های کمیک خوبی خلق کرده، به‌ویژه با بازی خوب شبنم مقدمی و احمد مهران‌فر. اما فیلم به آسیب جدی ضعف در «ریتم روایت» دچار است (ضعف اساسی سینمای ایران)؛ ضعفی که برآمده از دو ضعف دیگر است؛ یکی ضعف در فیلم‌نامه که فاقد خرده‌روایت‌ها و جزئیات جذاب است و دیگری ضعف در اجرا و کارگردانی ا‌ست که در پلان‌های بی‌دلیل طولانی یا تدوین ضعیف، خود را نشان می‌دهد.

۳- به وقت شام کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس: ابراهیم حاتمی‌کیا داستان فیلم درباره خلبان‌های ایرانی‌ است که برای مقابله با داعش به سوریه اعزام می‌شوند. با آنها درگیر شده، می‌کشند، کشته می‌دهند و کشته می‌شوند. فیلم «به وقت شام» در ادامه فیلم‌های حاتمی‌کیا، تداوم ارزش‌گرایی ایدئولوژیک اوست، این‌بار در فراسوی مرزها. فیلم با تروکاژهای صحنه‌ای، میدانی و کامپیوتری، جذابیت‌های بصری آفریده و در حوزه سینمای تجاری عامه‌پسند قصه‌گو، فیلم موفقی خواهد بود، ولی به دلیل تئولوژیک‌بودنش، فاقد زیبایی‌شناسی هنری‌ است و اثر هنری محسوب نمی‌شود. در این فیلم که برای اولین‌بار قهرمان حاتمی‌کیا می‌میرد، مخاطب شاهد تجربه‌ای دوگانه است، هم نوعی مدنیتِ غیرایدئولوژیک را تجربه می‌کند (مرگ قهرمان و قهرمان‌گرایی)، هم فقدان نقادی در ذهن تئولوژیک‌اندیش کاراکترها و روایت‌ها را مشاهده می‌کند، زیرا به‌خوبی می‌بیند که همه طرف‌های درگیر می‌گویند: «خدا با ماست».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.