مروری بر چشمانداز نقشمایههای محمدعلی سجادی (گالری سایه، بهمن ۱۳۹۶)
« از سیاوُش تا سیابَش»
محمود معتقدی
اگر بپذیریم که دامنه تعریف پدیدارشناسی از «اسطوره»، گستره بزرگی با خود دارد و چشمانداز ماندگارش، همانا جایگاه تخیل و منظر جستوجو، در فضاهای نمادین، تا پیکره خبر و داستان را در حوزه روایتهای خرد و کلان، به انسان و طبیعت پیوند میزند، در چنین گذرگاهي رمزآمیزی و حادثهپذیری در قالب کهنالگوها، سرشت و سرنوشت آدمی را به شیوههای خاص ترسیم میکند و امروزه در پی بسیاری از دستاوردهای فرهنگی و هنری میتوان به احیا و بازاندیشی این پدیدهها دست یازید و به عبارتی به نوعی به اسطورهسازی پرداخت.
چشمانداز هنر و ادبیات امروز، خود فرصتی است برای شناخت باورهای آیینی و اسطورهای که میتوان از این رهگذر، از فضاهای هستیشناسی تا نگرشهای زیباییشناسی، به بیان یگانگی و دگردیسی آن پرداخت و اما محمدعلی سجادی، سینماگر، قصهنویس و شاعر، اینبار در چشمانداز نوعی نقشآفرینی با دستمایههایی از طرح و رنگ با مجموعه نقاشیهایی با عنوان «سیابش» چیزی همانند «سیاوش»، با تلفیقی از این دو منظر، با تجربهای تازه در پیوند با نوعی چکشکاری ذهنی و صید تراشههایی از خلاقیت، سعی در بازاندیشی نسبت به داستان تراژیک «سوگ سیاوش» از یک سو و بازتاب دنیای حاجیفیروز از سویی دیگر دارد، که اولی میتواند جایگاه مرگاندیشی و خاموشی و دیگری منظرهای از گشادهرویی و شادمانیهای نوشدن انسان و طبیعت را با خود داشته باشد و در عرصه نقشآفرینی، دنیای مخاطب را به این سمت و سو نزدیک و نزدیکتر میکند. هنرمند با بهرهگیری از دستاوردهای اسطورههای باستانی (همچون دموزی سومری و تموز بابلی) و همچنین جایگاه «سوگ سیاوش» و پایداری و نمایش خون وی در عصر تاریخی، در چشمانداز شاهنامه فردوسی، سعی کرده دنیای شهادت و نوشدن سال و بشارت و پیشتازی حاجیفیروز در آستانه نوروز را با بار معنایی تازهای در حضور هنر تجسمی به تجربه بنشیند. بیگمان، در این تجربه یک پرسش اساسی نیز مطرح است که وصلکردن این دو پدیده از چشمانداز کاربرد اسطوره، چقدر و چگونه در یک فضای هنری مانند نقاشی امکانپذیر است و محل داوری است؟ با این همه، بهرهگیری هنرمند از طرحها و رنگها (اکریلیک)، تا حد زیادی به سطوح هنرمندانه به دلایل چندوجهیبودن عناصری از قبیل: اسب، پرنده، جلوه رنگ، زن، اشیاي مینیاتوری و دایره زنگی چهرههایی از سیاوش و حاجیفیروز را گاه در کنار هم و گاه به دور از هم و از همه جدیتر سیاهی صورت و جوانهزدن گیاهی (از خون سیاوش) در دل این تاریکیها، خود فضایی را به میدان میآورد که مقولههایی چون زایش و مرگ، در ادامه یکدیگر میتواند نوعی نوآوری از چشمانداز سنت به سمت فضاهای مدرن و امروزی باشد. البته محمدعلی سجادی، پیش از این در زمینه جایگاه «سیاوش» در شاهنامه چند نمایشگاه انفرادی دیگر را به تماشا گذاشته است. شاید بتوان گفت سجادی با روشهایی از پژوهش و گزارش، همواره در کار نقاشی، سعی کرده حرفهای تازهتری را واگویی کند و مخاطبان آثارش را به سمت داوری و شناخت به زاویههای جدیتر نزدیک کند. بیشک در تابلوهای سجادی میتوان بخش اساسی را در متن و بخشهای جانبی را در حاشیه و در پیوند درونی با یکدیگر، دید. فضاهای نمادین و گاه عاطفی و رازگونه از جمله نکاتی است که در نقاشیهای هنرمند، محل رصدکردن و اندیشهورزی است. گفتنی است بهکارگیری واژه «سیابَش» در ابتدا ممکن است یک بازی زبانی و ساخته ذهن و زبان هنرمند، به حساب بیاید، اما این فضای حسی سعی دارد با جنبههای نمادین، دو قصه «سیاوُش» و «سیابَش» را در هدایت هم، به گونهای در ادامه هم به مخاطب یادآور شود. از یک سو خاموشی در زمستان و از سویی دیگر زایش در بهار که بیشک در فرهنگ باستانی، خود جایگاه آیینی فراوانی را بازسازی میکند. سخن آخر اینکه محمدعلی سجادی در این تجربه از عناصری از سینما، شعر و داستانپردازی هم در بیان و نشاندادن یافتههایش سود برده است. باید به انتظار تجربههای دیگری از وی در آینده دنیای طراحی و رنگ بود. سجادی هنر را در دوبارهدیدن و بهکارگیری فرصتهای پژوهشی میبیند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.