|

روزنگاشت فيلم فجر (۳)

قرار بود چيز ديگه‌اي بشيم

محسن خيمه‌دوز

۱- چهارراه استانبول کارگردان، فيلم‌نامه‌نويس، تهيه‌کننده: مصطفی کيايي. بازيگران: بهرام رادان، سحر دولتشاهي، مسعود کرامتي و سعيد چنگيزيان. داستان فيلم فرار چند بدهکار ورشکسته از دست طلبکاران است، وقتي که ماجراي فرارشان با فروپاشی پلاسکو هم‌زمان مي‌شود. فيلم، ريتمی تند دارد با مضمون کمدي که در برخي موارد عاشقانه مي‌شود، در برخي موارد حادثه‌اي و در برخي موارد هم اجتماعي. فيلم در همه موارد سطحي عمل مي‌‌کند، به همين دليل ارزش هنري ندارد، اما رضايت گيشه را در سينماي عامه‌پسند قصه‌گو تأمين خواهد کرد و احتمالا فروش خوبي خواهد داشت. به همين دليل در حوزه «صنعت فرهنگ»، يک کالاي تجاري موفق است. در سينماي عامه‌پسند قصه‌گو، همين مورد کافي‌ است. محسن کيايي (بازيگر نقش احد) نيز نياز به کلاس بازيگري و فن بيان دارد. ديالوگ، «بَحرِطويل‌خواني» نيست که همه را يک‌نفس بخواني تا نفست تمام شود. بيان ديالوگ‌ها در چنين فيلم‌هايي که خودشان ريتم تند دارند، قواعد ويژه‌اي دارد که هم بازيگر و هم کارگردان بايد آنها را بشناسد، اما از آنجا که در ايران نقد بازيگري وجود ندارد، پيشنهاد مي‌شود که فيلم‌هاي «برخي داغشو دوس دارن» و «آپارتمان»، (اثر «بيلي وايلدر»)، را ببينند و در شاهکار بازيگري «جک لمون» در هر دو فيلم، به‌مثابه کلاس بازيگري توجه و دقت کنند. ۲- بانو قدس ايران(مستند) کارگردان: مصطفی رزاق‌کريمي. تهيه‌کننده: عروج‌فيلم. اين مستند درباره خديجه ثقفي (بانو قدس) همسر امام خميني ا‌ست و شرحي از ازدواج و زيست چنددهه‌اي اوست، از زبان اطرافيانش، از زبان راوي اول‌شخص و لحظات اندکي هم با صداي خودش. ســاخـت چـنيــن مستندهايي درباره افراد حاضر در جنبش‌هاي سياسي، سند معتبري با عنوان «تاريخ شفاهي» را تشکيل خواهد داد که منبع مهمي در پژوهش‌هاي بعدي پژوهشگران خواهد شد. نقطه‌ضعف مهم و آسيب اساسي چنين مستندهايي، مربوط مي‌شود به تبليغي‌شدن و احساسي‌شدن روايت‌ها. در اين مستند هم رد چنين آسيبي آشکار است، از جمله اينکه از يک طرف، به چند ويژگي بارز بانو قدس اشاره مي‌کند (رئاليست‌بودن او، علاقه‌اش به زبان‌داني و تسلطش بر زبان فرانسه و نگاه سکولار او به زيست و زنانگي)، اما از طرف ديگر، هيچ تمرکزي بر اين موارد ندارد و هيچ شناختي از آنها به مخاطب نمي‌دهد؛ به‌ويژه از نثر شيوا و اديبانه بانو قدس و نيز نحوه دقيق و درست سخن‌گفتنش. به اين معنا، ساخت «بانو قدس۲» نيز ضروري‌ است. ۳- لاتاري کارگردان و فيلم‌نامه‌نويس: محمدحسين مهدويان. بازيگران: حميد فرخ‌نژاد، جواد عزتي و ساعد سهيلي.. لاتاري داستان دختر و پسر جواني‌ است که در مسير علاقه‌مندي‌شان، قصد شرکت در لاتاري و خروج از کشور را دارند، اما مشکلات مالي و خانوادگي، آنها را به مسيري تراژيک مي‌رساند. فيلم «لاتاري» از منظر فرم و روايت، يک قصه‌گوي عامه‌پسند گيشه‌دار است که با ريتم خوبِ روايتي که دارد، خواهد فروخت، اما به دليل ماهيت ايدئولوژيکي‌اش، به سطحي‌نگري در بيان مسائل مي‌رسد. فيلم از زبان يکي از کاراکترهايش اين حقيقت تلخ و بنيادين را بيان مي‌کند: «قرار بود چيز ديگه‌اي بشيم». اما به‌جاي استفاده از روش طرح مسئله بر مبناي اين حقيقت تلخ، فيلم راه ايدئولوژيک را مي‌رود (مثل فيلم قبلي کارگردان، ماجراي نيمروز) و با خروج از حالت مسئله‌محور، تبديل مي‌شود به: «انتقام به سبک قيصر» (ردپاي شخصيت‌هاي فيلم قيصر را مي‌توان در لاتاري ديد). جدا از سکانس پاياني «لاتاري» (که انتقام به سبک قيصر است)، فيلم بيانگر دو وجه نشانه‌شناختي ا‌ست؛ يکي انفعال کاراکترهاست و ديگري خشونت کاراکترها. اين انفعال و آن خشونت، برآمده از همان دوران تاريخي ا‌ست که فيلم‌ساز در آن بزرگ شده و فيلم «لاتاري» هم با پايان‌بندي قيصري‌اش، يکي از محصولات آن دوران است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.