به زندهیادِ استاد مهرداد بهار
اسطورههای مُرده!
محمدعلی سجادی
روزهای تلخِ فُرود منتظر منند و تواَند، تا درآئیم به سجود نه، اینان دشمنان من نیستند؛ اگر هستند سایههای ابدیاند؛ با نامهای بیشمار همچون حاجیفیروز که دایره دنبکزنِ مرگست خاکستر رقصانی، سیاهْصورت، که سرخ بود روزگاری پیش از این به خاری و زاری نشستن گذرنده آتش بود و پاکسرشت که اکنون صورت مرُدگان ـ آن ماندهگانِ جهان است! (از دفتر چاپنشده شورواژهها) «سیابَش» کیست و چیست؟ سیابَش از دو جزء سیا+ به معنای سیاه و بَش (گشادهرو ـ بشاشبودن) ساخته شده که درعینحال میتواند فقط یک بازی زبانی باشد که حسی را منتقل میکند. همچون بازی فیروز با کلمات که یا تحریفشان میسازد یا وارونهسازی میکند و گاه حتي تا مرز بیمعنایی پیش میرود. سیابش معادل فیروز است که در فرهنگ باستانی ما به معنی پیروز و بهکامبودن است. فیروز نماد مرگ و باززایی است که پس از اسلام لفظ حاجی به آن افزوده شده است. این آیین تداوم آیین کهن ایران باستان است که حتي پیشتر در میانرودان (بینالنهرین) وجود داشته است. آیین دموزی سومری یا تموز بابلی، خدای شهیدشونده که بنا به باور باستانیان پیش از آغاز سال میمُرد و در نوروز زنده میشد، یادآور همین آیین است. طبیعت با مرگش در زمستان در بهار زاده میشود. در ایران باستان، سیاوش جای دموزی را گرفت که خود ریشه در اسطوره مصری دارد. اُزیریس مصری هم خدای شهیدشونده است. سیاوش بنیگیاهی است که چون خونش بر زمین ریخت، به گیاه سیاوشان بدل شد که خود نمود باززایی است. چهره سیاه و غمگینِ سیابش (فیروز) یادآور مرگ سیاوش است و جامه سرخش نماد خون او. او، اما با دایره زنگی و آوازهای شادش نوید بهار است و باززایی و زندهشدن. دایره و دف نمود این جهان گذراست که چندان سترگش نباید پنداشت. پیشتر اسطوره سیاوش را كه در مجموعه «سیاوشان» از مهر 96 در سه گالری تاکنون به نمایش درآمده، تصویر کردم. حال مجموعه سیابش در تداوم رازگشایی و خیالورزی با این اسطوره بنیادین است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.