درباره داوري
به سمت اصلاح، بهبود و تعالی
مجید گیاهچی. مدیر فرهنگی
شامگاه دوشنبه، نهم بهمن 96، سیوششمین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر با معرفی برگزیدگان و برپایی جشن اختتامیه به پایان رسید. حرف و نظر درباره جشنواره زیاد است و امیدوارم از امروز شاهد انعکاس نظرات کارشناسانه با هدف آسیبشناسی و بهمنظور اصلاح و بهبود برگزاری جشنواره باشیم؛ چه از طرف دبیر و مدیران بخشها و دیگر برگزارکنندگان، چه یکایک داوران که از نزدیک به امور هر بخش اشراف یافتهاند و چه شرکتکنندگان و ناظران. این موضوع از آن جهت دارای اهمیت است که بودجه برگزاری جشنواره در 10 تا 12 روز برگزاری آن، با بودجه حمایت از تولید تئاتر در طول سال برابری میکند و باید حتما اثرات و رهاوردهای جشنواره با دقت و وسواس بررسی شود تا متناسب با امکان و فرصتی که فراهم میآورد، ابعاد آن را تنظیم كرده، به آن بودجه و اعتبار اختصاص داد. در اینجا فارغ از این مقدمه مایلم نکاتی هرچند بدیهی را در باب موضوع داوری یادآوری کنم: جز جایزه اسکار که البته با الهام از آن، رویدادهای دیگری در جهان برگزار میشود و تعداد داوران آن قابلتوجه است و این موضوع محاسن و معایبی دارد، روال موجود در برگزاری جشنوارهها و مسابقات و... تعیین چند نفر داور است. بهغیر از ورزش که فارغ از برخی حاشیهها و عوامل تأثیرگذار، ردهبندی و سنجش افراد و گروهها در آن نسبتا حقیقی و تقریبا غیرقابل شبهه و تردید است، احتمالا در تمامی دیگر امور، تعیین اعتبار و رتبه و داوری، وابسته به نظر و سلیقه افراد و نه الزاما حقیقی است. شرکتکنندگان در هر رویداد تحقیقا یا با اندکی اغماض تلویحا اعتبار داوران تعیینشده در هر سیستم را میپذیرند، در غیر این صورت میتوانند از شرکت در کل رویداد یا بخش داوری انصراف بدهند. داوران تنها با اتکا به دانش، تجارب و سلایق خود، اعلام رأی میکنند و چارهای هم جز این ندارند. عموما هیچ داوری ارزشگذاری مطلق نمیکند و اظهار میدارد «به نظر من» (و گاهی بهپیوست استدلالاتی) مقایسه و ردهبندیای انجام شده است و این الزاما بهمعنای اعتبار غائی و بیخدشه این قضاوت و داوری نیست. حتی نظرات یک گروه کوچک از داوران هم عموما یکسان نیست و برایندی از نظراتشان بر مبنای پذیرش قطعی دیگران که توافق اکثریت است اعلام میشود. چه بسیار آثاری که در طول یک سال و همزمان در جشنوارههای مختلف شرکت کردهاند، اما از سوی داوران متفاوت، با نتایج ردهبندی کاملا متفاوت و حتی متضادی روبهرو شدهاند و چه بسیار آثار درخشان و ماندگاری که بیدریافت هیچ جایزه و مقامی در طول دههها، جایزه و اعتبار خود را از تاریخ گرفتهاند و عمر و تأثیری بهمراتب بیش از آثار صاحبمقام یافتهاند. ضمن تبریک فراوان و صمیمانه به برگزیدگان این جشنواره و تمامی دیگر برگزیدگانی که موفق شدهاند نظر مثبت گروه داوران را به اثرشان جلب كنند، بیشک همگی میدانند برگزیدهشدن در هر جشنواره و مسابقهای هرچند لذتبخش و انگیزهآفرین است، اما نباید چندان مهم و جدی هم فرض شود یا در معدود مواردی منجر به تفاخر و تحقیر شود، بهخصوص آنکه لذت هر پیروزی اینچنینی کوتاه است، اما مسئولیت، فشار و توقع مضاعفی که بر افراد تحمیل میکند، طولانی و درازمدت است. همچنین عدم توفیق در هر رویدادی ابدا و قطعا بهمعنای ارزشگذاری حقیقی و غیرقابلتردید نیست، و تنها وجه صاحباعتبار آن باید تهییج و تلاش مضاعف برای کار و فعالیت و ارتقا باشد. هرچند عدم فشار و اعمالنظر خارجی در آرای اعلامی را بهطورکلی و مطلقا نمیتوان مردود دانست و در جوامع کمتر دموکراتیک مسبوق به سابقه است، اما عموما موردی بسیار نادر و بهخصوص در سالهای اخیر بسیار بعید است و تردید در اعتبار آرا و قائلبودن به توطئههای پشتپرده و باندبازی و اعمالنظر اشخاصی بهغیر از داوران، قطعا توهینی ناروا و بیدلیل به شخصیت و استقلال داوران ارزیابی میشود. حالا شاید خیلی عجیب و توجه به آن دیگر ناممکن به نظر برسد، اما بهنظرم اصولا موضوع رقابت و مسابقات (غیرورزشی) متأثر از نگاه و دیدگاه غربی و بهدور از باور و آیینهای ایرانی است و هرچند در یونان باستان مسابقات نمایشنامهنویسی برگزار میشد، اما این تمایل را ادامه نبردهای گلادیاتوری در روم میدانم؛ جایی که در پس و پای شکوه هر پیروزی، خون و شکنجه و عذاب قربانیانی بیشمار وجود داشته و دارد. امیدوارم داوری و برگزاری این رویدادها تنها یک نتیجه دربر داشته باشد و آن هم تلاش و کار مضاعف برگزیدگان و برگزیدهنشدگان است که فلسفه وجود و حیات و هنر، حرکت به سمت اصلاح، بهبود و تعالی است. شاید تأکید بر ایجاد رقابت، با کالاییکردن و سودآوری و بازارگرمی و کسب درآمد از اصل و حواشی همهچیز ارتباط نزدیکتری داشته باشد تا با اساس و بنیان رویدادی اصیل و ناب فرهنگی و بتوان به اشکال برگزاری دیگری هم فکر کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.