به تماشاي دوزخ
عبدالله كوثري از آن دست مترجماني است كه در كارش مفهوم انتخاب به اندازه خود ترجمه حائز اهميت بوده و درست به همين خاطر است كه بسياري از آثاري كه با ترجمه او منتشر شدهاند به چيزي بيش از يك ترجمه خوب بدل شده و جريانساز شدهاند. كوثري امروز كارنامهاي پربار دارد و غالب آثاري كه با ترجمه او منتشر شدهاند نهفقط ترجمههايي درخشان بهشمار ميروند بلكه نشاندهنده حسن انتخاب كسي است كه ميداند چه اثري را به چه دليلي و چگونه بايد ترجمه كند. واقعيت اين است كه در طول اين سالها ترجمههاي زيادي توسط مترجمان مختلف از ادبيات آمريكايلاتين به فارسي صورت گرفته و بسياري از آنها آثاري پرفروش هم بودهاند اما دليل اقبال به اين ترجمهها بيش از آنكه به خود ترجمه مربوط باشند به شهرت نويسندگان آمريكايلاتيني مربوط بوده است. در اين ميان ترجمههاي كوثري حكايتي ديگر هستند. كوثري مترجمي است كه بسترها و زمينههاي تاريخي و فرهنگي آثاري كه براي ترجمه انتخاب ميكند را بهخوبي ميشناسد و بر اساس اين شناخت است كه دست به انتخاب و ترجمه يك اثر ميزند. كوثري در اين سالها مقالاتي از نويسندگاني كه غالبا كتابهايي از آنها به فارسي برگردانده هم ترجمه كرده كه در نشريات مختلف به چاپ رسيدهاند و در اين مقالات ميتوان برخي از دغدغهها و سلايق كوثري را هم ديد. بهتازگي اين مقالات در كتابي با عنوان «دعوت به تماشاي دوزخ» توسط نشر فرهنگجاويد به چاپ رسيده، كتابي كه عنوان فرعياش مجموعه مقالات ادبي و سياسي است و در اينجا نيز عمده مقالات مربوط به نويسندگان آمريكايلاتين است. «دعوت به تماشای دوزخ» شامل ٣٥ مقاله است که در دو بخش با عناوين ادبیات و سیاست تنظیم شدهاند. این مقالات آنطور كه کوثری در یادداشت آغاز کتاب اشاره کرده حاصل کموبیش دو دهه همکاری او با نشریات است و پیش از گردآوری در این کتاب در نشریات مختلفی چاپ شدهاند. جز یک مقاله به نام «تجربهای در ترجمه شعر در داستانهای کودکان» که نوشته خود عبدالله کوثری است، باقی مقالات کتاب، ترجمه هستند. مقالههای «ریشههای بشریت: درباره دلِ تاریکی»، «شجاعت مایه رستگاری است: درباره پیرمرد و دریا»، «قهرمان، دلقک و تاریخ: درباره سرنوشت بشر»، «غریبه باید بمیرد: درباره بیگانه»، «دعوت به تماشای دوزخ: درباره مرگ در ونیز»، «آدمهای بدوی»، «اسکندرانی»، «آینده ادبیات»، «صدسالگی پابلو نرودا»، همگی از ماریو بارگاس یوسا، مقاله «قهرمان شک و ایمان: نگاهی به تصویر هملت و دُن کیشوت دو شاهکار تفکر شمالی و جنوبی» نوشته ایوان سرگییِویچ تورگینف، «تامارا» از ولادیمیر نابوکوف، «زبان شوق» از ماریو بارگاس یوسا، «اوفلیا دستخوش آبهای گذرا: اندر حکایت سرنوشت، زبان و ترجمه» نوشته روساریو فرّه، «مترجمان هزارویکشب» نوشته خورخه لوییس بورخس و «تجربهای در ترجمه شعر در داستانهای کودکان» نوشته عبدالله کوثری، مقالاتی هستند که بخش اول کتاب با عنوان «ادبیات» را شامل میشوند. بخش دوم کتاب هم با عنوان «سیاست» شامل این مقالات است: «نامهای درباره سرشت آدمی» و «دیدار با آنّا آخماتووا» نوشته آیزایا برلین، «درباره سوسیالیسم» نوشته آلکسی دو توکویل، «آرون و روشنفکران: نویسنده افیون روشنفکران چگونه مطرود روشنفکران شد؟» نوشته استنلی هوفمان، «آیا اقتدارگرایان برنده میشوند؟: درباره دموکراسیهای امروز که در میانه حسرت و نومیدی قرار دارند» نوشته مایکل ایگنَتیف، «واسیلی گروسمان» نوشته رابرت چندلر، «آخرین وسوسه ایوان کارامازوف» نوشته آریل دورفمن، «جنگ عادلانه نیست؟» نوشته گَری ویلیامز، «نامهای کنار جسد: آیا رویاپردازان و اهل ادبیات باید آموزگاران واقعیت شوند؟»، «مردی که زیاد میدانست»، «فرهنگ آزادی»، «بحثی در استقلال فرهنگها»، «سرمایهداری، آزادی و اخلاق»، «هنر بیمعیار امروز» و «ژولیت» همگی نوشته ماریو بارگاس یوسا، «امپراتوری ایران و آزادی یونانی» نوشته آرنالدو مومیلیانو و «دکتر آدمیت در لندن» نوشته جان گرنی. همچنین علاوهبر مقالاتی که نامشان آمد، سه مصاحبه نیز در کتاب «دعوت به تماشای دوزخ» به چاپ رسیده که عبارتند از: «سرخوشی و کمال: گفتوگوی رابرت بویز و جین بل - ولادا با ماریو بارگاس یوسا»، «تروتسکی از نزدیک: گفتوگوی آندره پارینو با آندره برتون»، «آزادی انتخاب: گفتوگوی لَری آرن با میلتون فریدمن». كوثري در جايي از يادداشت مترجم درباره گردآوري اين مقالات در يك كتاب نوشته: «اگر با انتشار اين مقالات به صورت كتاب موافقت كردم ازاينروست كه فكر ميكنم اين مقالات ارزش آن را دارد كه بهشكلي مستقل و براي مخاطباني بيشتر منتشر بشود، زيرا هيچيك از آنها چيزي نيست كه مناسبت خاصي داشته باشد و با گذشت زمان موضوعيت آن از ميان رفته باشد.» در مقالات اين كتاب با موضوعات و بحثهاي گوناگوني درباره ادبيات، سياست و فرهنگ روبروييم. بخشي از اين مقالات به شاهكارهاي ادبي مربوطاند و در برخي ديگر به آينده ادبيات و كتاب پرداخته شده و در تعدادي از آنها نيز موضوعاتي نظير آزادي، سوسياليسم، استقلال فرهنگها، اقتدار و... مورد بحث قرار گرفتهاند. در يكي از مقالات خواندني كتاب با عنوان «آينده ادبيات» به قلم يوسا ميخوانيم: «...نامباركترين پيامد گسترش عظيم مخاطبان كتابهاي ادبي - يعني شكل دادن به اقليتي بزرگ در كشورهايي چون فرانسه و انگلستان و ايالات متحد- تنزل سطح فكري و هنري رمان بوده نه اشاعه گسترده بهترين آثار ادبي. اين گسترش نوعي خردهفرهنگ - خردهفرهنگ كتابهاي پرفروش- پديد آورده كه به جاي تشويق مخاطبان فراوان به بهرهگيري و لذت بردن از شاهكارهاي ادبي، زمينهاي فراهم كرده كه خوانندگان جديد فقط و فقط محصولات پرشماري را مطالعه كنند كه بهترينهاشان فقط رمان بدي هستند و بدترينهاشان بلاهتي سرسامآور كه ميتوانم كموبيش بيترديد بگويم مصرفكنندگان را فاسد ميكنند و نميگذارند از ادبيات واقعي تاثير بپذيرند... بهراستي چرا بايد براي برچيدهشدن اين بلبشوي تظاهر و ادا و خودپسندي اشك بريزيم؟ اگر قرار است فرهنگ شنيداري- ديداري اين چيزها را در هجوم بيامانش از ميان بردارد، بگذاريم كارش را بكند. روشن است كه كتاب با اين حملهها نميميرد. كتاب به همان جايگاه سابقش برميگردد، و محافظان كتاب همان اقليتي خواهند بود كه طالب پرمايگي، نثر موثر، قدرت ابداع، تفكر سرشار، خيالپردازي اقناعكننده و آزادي و اصالت هستند، يعني همان چيزهايي كه جاي خاليشان در بخش عمدهاي از كتابهايي كه عنوان ادبيات را غصب كردهاند سخت توي ذوق خواننده ميزند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.