|

سفر به خاور دور

نیکوس کازانتزاکیس (۱۸۸۳-۱۹۵۷) یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان قرن بیستم و مهم‌ترین چهره‌های ادبی یونان جدید است. نویسندگان بزرگی چون آلبرت شوایتزر، توماس مان و آلبر کامو او را یک غول ادبی می‌دانستند. البته کازانتزاکیس صرفا نویسنده‌ مایه‌های یونانی نبود. تشنگی‌اش برای دانش و اشتیاقش برای احاطه بر تجربه کلی بشر در جهان‌بینی‌اش او را بارها بر آن داشت تا کشورش را در جستجوی تجربه‌ها، دریافت‌ها و دیدگاه‌های تازه‌ای ترک کند و از این میان هرچه با نیازها و کنجکاوی‌های روحش که تقریبا نامحدود بود، تطابق داشت انتخاب و به هنر بدل می‌کرد. کازانتزاکیس ناظر جنگ‌های داخلی اسپانیا بود و به چین و ژاپن، مصر و فلسطین، ایتالیا و انگلستان، اتریش و قبرس و فرانسه سفر کرد. سفرنامه‌های او نقش زیادی در گسترش ادبیات نوین داشته است. او در سفرنامه‌نویسی روشی جدید بنا کرد که ضمن حکایت ادبی سفر، همه‌چیز را (از توصیف مناظر تا مقاله‌ای فلسفی درباره اندیشمندان بزرگ) روایت می‌کند. این سفرنامه‌ها بسیار پیش‌تر از آنکه نخستین رمانش منتشر شود او را نزد عموم یونانیان به شهرت رساند. او می‌کوشید در سفرهایش، آن رشته نادیدنی را بیابد که انسان‌ها را صرف‌نظر از ملیت، دولت، مذهب و تمدن با هم پیوند می‌داد. چنانکه می‌گفت: «یکی از بزرگ‌ترین لذت‌های ذهن آدمی ‌این است که به دو بینش متضاد گوش دهد و ارزش نسبی هر یک از دو بینش مخالف را بشناسد و بکوشد تا از این اندیشه‌های خصمانه و متعصب، پدیده‌ای کامل خلق کند». درمجموع، برخی از مایه‌های اصلی سفرنامه‌هایش مربوط است به روان‌شناسی مردمان، قهرمانان عمل و اندیشه، آثار تاریخی و مناظر و پیوندشان با روح مردم، فناناپذیری تمدن‌ها و آینده هر کشور و بشر به‌طورکلی. دغدغه‌های کازانتزاکیس و سبک بدیع او در سفرنامه‌نویسی شاید ماحصل شکل زندگی او باشد: او در شهر هراکلیون در جزیره کرت به دنیا آمد. کرت در آن زمان تحت سلطه حکومت عثمانی بود و او در فضای شورش و طغیان مردم کرت علیه عثمانیان بزرگ شد. مدتی را در مدرسه فرانسویان تحصیل کرد که راهبان کاتولیک اداره‌اش می‌کردند. پس از اتمام دوره دبیرستان، در سال ۱۹۰۲ در رشته حقوق دانشگاه آتن ثبت‌نام کرد و در سال ۱۹۰۶ میلادی مدرک دکترا گرفت. در سال ۱۹۰۷ به پاریس رفت و شاگرد آنری برگسون فیلسوف نامدار فرانسوی شد. در جنگ بالکان به ارتش یونان پیوست و علیه دشمن جنگید و پس از جنگ، مدیریت کل وزارت امور اجتماعی را پذیرفت و چندی نیز نماینده سازمان یونسکو در پاریس بود. در سال ۱۹۴۷ از یونان به آنتیب رفت برای ادامه فعالیت‌های ادبی‌اش. در سال ۱۹۵۶ از طرف کانون نویسندگان یونانی برای جایزه نوبل ادبیات معرفی شد و در سال ۱۹۵۷ با یک رأی کمتر نسبت به آلبر کامو این جایزه را از دست داد. اگرچه مردی مذهبی بود، به هیچ مذهبی تعلق‌خاطر نداشت و متوالیا این امر را در مسیح، بودا، لنین و اودیسه می‌جست. ازاین‌رو، به تناوب تحت‌تأثیر جریانات مختلف و زمان‌های متفاوت قرار می‌گرفت: از مسیحیت و بودیسم تا نیچه، برگسون، جیمز و شوپنهاور. همچنین کاملا به مارکسیسم‌لنینیسم گرایش داشت، ولی هیچ‌گاه عضویت هیچ حزب کمونیستی را نپذیرفت. آثار او به اکثر زبان‌های زنده دنیا ترجمه شده‌اند. بسیاری از آثار او نیز حتی گاه چندباره، به دست مترجمان توانایی چون محمد قاضی و صالح حسینی و دیگران به فارسی ترجمه شده‌اند: از جمله «برادرکشی»، «سفرها»، «آخرین وسوسه مسیح»، «گزارش به خاک یونان»، «سن‌فرانسیس»، «کورس»، «سودوم و گومورا»، «آزادی یا مرگ»، «زوربای یونانی» و «مسیح بازمصلوب». به‌تازگی کتاب «چین و ژاپن» که در سال 1379 با ترجمه محمد دهقانی منتشر شده بود به همت نشر نی تجدیدچاپ شده است. بسیاری در یونان مقبول‌ترین سفرنامه‌‌اش را همین کتاب می‌دانند که اولین‌بار در سال ۱۹۳۸ منتشر شد و دریافت‌های او را از خاور دور در سال ۱۹۳۵ روایت می‌کند. برخی از توصیف‌های این کتاب با اندک تغییری به «باغ صخره‌ها» منتقل شد، رمانی به فرانسه که در سال ۱۹۳۷ نوشت. در چاپ چهارم چین و ژاپن در ۱۹۵۸، بخش دومی ‌به کتاب اضافه شد شامل آخرین نوشته‌های کازانتزاکیس، یادداشت‌هایش درباره کتابی که قصد داشت تحت عنوان «بیست سال بعد» درباره چین بنویسد. این یادداشت‌ها را مفصلا همسرش حاشیه‌نویسی کرده که او را در این سفر همراهی می‌کرد و تمام اطلاعات زمینه‌ای را درباره این آخرین سفر او به خاور دور در سال ۱۹۵۷ به خواننده می‌داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.