|

شب يازدهم تئاتر فجر

اثبات بهتر ايراني‌بودن

رضا آشفته: شب يازدهم نسبت به 10شب قبل‌تر، شايد گرم‌تر بود؛ به‌دليل اينكه همه مي‌خواستند سرماي زمستان را با پناه‌جستن در سالن‌هاي تئاتر جبران كنند و از آن‌سو نيز تقريبا شبي بود كه همه گروه‌ها و مخاطبان تئاتر آخرين ديد‌و‌‌بازديدها را انجام مي‌دهند تا سالي بعد و اگر عمري باقي باشد، باز بگو‌مگو‌ها آغاز مي‌شود كه آن جشنواره چگونه است و نسبت به دوره‌هاي پيشين چگونه جلو افتاده يا عقب مانده است. در اين دوره ايراني‌ها در بخش مسابقه بين‌الملل خيلي بهتر بودند و حضورشان در دو بخش الف و ب ايران نيز بسيار ديدني بود، اما نمونه‌هاي قابل‌اعتنايي از تئاتر خارجي در بخش خارج از صحنه حضور داشتند كه مي‌توانستند بيانگر يك پيشنهاد تازه براي بهبود اوضاع اين بخش‌هايي باشند كه در ايران ما هنوز نيازمند توجه و ورود بسياري از تكنيك‌ها و شيوه‌هاي اجرائي است كه بخشي از آن نيز مي‌تواند حالت كاربردي به خود بگيرد. افسانه ببر: صدرالدين زاهد كه از هنرمندان كارگاه نمايش تهران به‌شمار مي‌آيد، از سال 57 مثل بسياري از هنرمندان اين كارگاه، يا ديگر در تهران كار نكردند و به خارج از ايران رفتند يا اينكه خانه‌نشين شدند يا به هنرهاي ديگر پناه بردند و معدودي نيز بعدها فرصتی دوباره براي حضور در تئاتر داشته‌اند. زاهد هم با «افسانه ببر»، از آثار درخورتأمل داريو فوي ايتاليايي، به تهران بازگشته كه يحتمل تئاتر كار كند. افسانه ببر نمایشی درباره روابط انسان و ببري است که در آن هر دو به همدیگر کمک خواهند کرد که به شرایط معمول بازگردند. هر دو اینها با ملاحظاتی به داد یکدیگر می‌رسند. این نمایش یک اثر تک‌نفره است که می‌تواند برای هر تماشاگری جذاب باشد، زيرا در این نمایش ضمن استفاده از فنون نمایش‌های ایرانی، از اصول تئاتر شرقی نیز استفاده شده است که بتواند برای تماشاگران اتفاق تازه‌اي به حساب ‌آید. صدرالدين زاهد از نقالي ايراني و شيوه سياه‌بازي براي انجام كمدي كلامي بهره‌مند مي‌شود و حتي در ضمن ضرب‌كوفتن و آوازخواني، گود زورخانه را برايمان تداعي مي‌بخشد كه آن شيوه آوازي هم مي‌تواند در خدمت يك اجراي نمايشي به شكل خلاقانه‌اي قرار بگيرد. شرقي غمگين: اين نمايش نوشته سجاد افشاريان و كار سعيد زارعي و درباره زندگي هنرمندانه است. علی معروف به علی عشقی در حال تولید اثری است که در آن دکلمه‌هایی به شعر و نثر در حال انجام است و در لابه‌لایش بریده‌هایی از دوبله فیلم هم آورده می‌شود. تا اینکه سعید، دوستش، یکباره می‌آید و این سکوت و خلوت را برهم می‌ریزد. آنها در یک خانه قدیمی و کلنگی مستأجرند و به سختی روزگار می‌گذرانند. سعید تن به هر‌کاری می‌دهد؛ از پرورش و فروش مواد متوهمی مانند گُل گرفته تا پیک موتوری و مانند اینها... آنچه در متن شرقی غمگین قابل‌ملاحظه نیست، قوام‌نیافتن تفکر است، چون متن اتکایش به پایان باز است و با طرح پرسش و ایجاد تعلیق به دنبال تکمیل این مسیر و آنچه در این ارتباط میسر خواهد شد به ذهن مخاطب واگذار شده است، اما این دلیل نمی‌شود که در میانه‌های متن نتوانیم از ‌این‌ روابط و رویدادها به مسائل و مصداق‌های مهم‌تری بپردازیم، چون می‌دانیم زندگی اکثریت هنرمندان به دلیل ول‌شدگی‌ها و بی‌برنامگی‌ها با تهدیدها و آسیب‌های بسیار همراه است و این از آن نکاتی است که می‌تواند چنین متونی را برجسته‌تر و ماندگارتر کند. سجاد افشاریان و سید هومن‌شاهی در مقام بازیگر بیشترین تلاش را برای استقرار اجرا متحمل شده‌اند. بخشی از این بازی‌ها حسی است که بیانگر دوره جوانی و عاشقانگی‌ها و شکست‌های عشقی است. بخشی به مصرف مواد و الکل می‌پردازد که چِت‌شدگی‌ها و مستی‌ها را عیان می‌کند و بخشی هم شوخی‌ها و بازی‌های دوستانه این دو است، اما این وضعیت نامتعادل است و هر دو در‌ آستانه فروپاشی هستند و دیگر هم نمی‌توانند به داد همدیگر برسند. خط آبي: «خط آبی» به کارگردانی آنتونیس کوتروپیس از کشور یونان يك پرفورمنس تلفيقي از كورئوكرافي و نقاشي است كه در آن هدف ارائه تصاويري است كه بشود از آن مفهوم‌سازي كرد. شايد مشكل عمده هم در اينجا باشد كه گروه اجرائي فكر مي‌كند چون كلام را حذف كرده، با بيان بدني و نقاشي به‌راحتي می‌تواند با مردمان جهان ارتباط بگيرد. در اين پرفورمنس هم چند سطح تصوير وجود دارد. اول همان دستگاه تايپ است كه بعد به آن نخي آبي سوار مي‌شود كه مانند مداري در بيكرانه‌ها مي‌گردد و بر آن عده‌اي آدمك كاغذي به شكل فرادا و دونفره سوار و در گردشند... . سطح دوم كه در آن مرد و زن‌هايي مي‌آيند و به نمایش خود را بروز مي‌دهند و سطح سوم نيز ديوار سفيدي است كه بر آن نقاشي مي‌شود. آنچه مطرح مي‌شود، با شايدها و ترديدهايي همراه خواهد شد كه فكر منسجم و درخورتأملي را متبادر نخواهد كرد و بايد كه در اين رابطه كمي دراز‌انديشي‌ براي متمركز‌كردن مخاطبان بي‌شمار در دنيا انجام شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.