توافق دمشق با روژاوا، راهحل مهار اردوغان
اردشير زارعيقنواتي: بيش از 10 روز است که به دستور «رجب طيب اردوغان»، رئيسجمهوري ترکيه، به بهانه مبارزه با نيروهاي مسلح کرد در مرزهاي شمالي سوريه، ارتش ترکيه به کانتون عفرين حمله نظامي کرده است. اين تهاجم نظامي به يک کشور مستقل و بدون اجازه دولت قانوني در حوزه حقوق بينالملل و تمام معاهدات بينالمللي نقض آشکار «حق حاکميت ملي» و در تعبير روشن، به عنوان يک «تجاوز» شناخته ميشود. اصولا حمله نظامي به خاک يک کشور مستقل در شرايطي مجاز است که با تأييد شوراي امنيت سازمان ملل متحد همراه يا پاسخ به يک حمله از سوي طرف مقابل انجام گرفته باشد. در حمله ارتش ترکيه به عفرين هيچکدام از اين دو عامل وجود ندارد چراکه شوراي امنيت هيچ قطعنامهاي دراينباره صادر نکرده و نيروهاي کردي نيز تا پيش از اين حمله هرگز به خاک ترکيه حمله نکرده بودند. جدا از دشمني تاريخي اردوغان و ساختار سياسي ترکيه با «مسئله کُرد» و احساس خطر نسبت به شکلگيري يک منطقه «فدرال» تحت خودگرداني کردها در استانهاي شمالي همجوار با ترکيه آنچه بهانه لازم را به دست اردوغان داد، همان سناريوي مخرب و تحريکآميز آمريکا براي تشکيل يک «نيروي مرزباني مستقل» متشکل از 30 هزار نظامي که اکثريت آن را «يگانهاي مدافع خلق» شکل ميدانند، بود. متأسفانه رهبران سياسي کرد در ائتلاف حزب «دموكراتيک سوريه» نيز با اشتباه محاسبه بيش از اندازه روي حمايت طرف آمريکايي حساب باز کرده بودند. در شرايطي که حمله ارتش ترکيه با توجه به سرمايهگذاري جديد اردوغان روي سوءاستفاده از اين بهانه براي ايجاد موج ناسيوناليستي در ترکيه براي استفاده داخلي از قبل مشخص بود، اما نيروهاي مدافع عفرين به توصيههاي پراگماتيستي و مبتني بر منطق سياسي روسيه براي واگذاري کنترل عفرين به دولت مرکزي اهميت لازم را ندادند. در حوزه سياست و شرايط ميدان جنگ به همان اندازه که تصميم استراتژيک اهميت دارد، زمان مناسب براي اقدام نيز نقش تعيينکنندهاي خواهد داشت. اصولا هرگونه پذيرش مصالحه و عقد توافق بين «روژاوا» با دولت سوريه در چارچوب نوعي سيستم فدرالي و پذيرش خودگراني محلي خواهد بود و دو ماه قبل «وليد معلم»، وزير خارجه سوريه، با اشاره به همين موضوع چنين مکانيسمي را تلويحا از سوي دولت دمشق پذيرفته بود. از طرف ديگر با نوع رفتار جنونآميز و ماجراجويانه هميشگي اردوغان، نيروهاي کرد سوريه در عزم طرف ترک براي بحرانسازي و تهاجم نظامي به مناطق کردنشين از همان ابتدا نبايد دچار توهمي ميشدند و امروز هم بايد بدانند که اين ماشين جنايت در صورت عدم تغيير در حوزه مناسبات دروني سوريه و صرفا با توهم حمايت آمريکا، به هيچوجه متوقف نخواهد ماند. همچنين از آنجا که طبق ماده پنجم منشور پيمان ناتو، حمله به هر يک از اعضاي اين ائتلاف به منزله حمله به ناتو است و ديگر اعضا موظف به حمايت از آن عضو هستند و حتي اگر يک عضو ناتو به هر دليلي خود حملهکننده و حتي متجاوز به يک طرف غيرعضو پيمان باشد، هيچکدام از ديگر اعضاي ناتو نميتوانند عليه آن اقدام کنند و دقيقا به همين دليل به هيچوجه آمريکا در تقابل با حمله نظامي ترکيه به شمال سوريه قرار نخواهد گرفت. در چنين شرايطي بايد سخنراني تهديدآميز اردوغان در روز جمعه مبني بر اينکه «ممد کوچک من (اشاره به سربازان عزيزدردانه ترکيه) به سمت عفرين خواهد رفت و انشاءالله به سوي ادلب پيشروي خواهد کرد» را جدي گرفت. از طرف ديگر محور حامي دمشق و بهویژه روسيه، هماکنون درگير «بازي بزرگ» در عرصه بحران سوريه است و حضور دائمي آمريکا در شمال سوريه را بزرگترين تهديد کنوني لحاظ کرده و همچنين به دليل مذاکرات «سوچي» که يک پاي ثابت آن ترکيه است، سعي ميکند دستبهعصا راه برود.هرچند روسها بيميل نيستند که شاهد تضاد منافع و بروز اختلاف بين آنکارا و واشنگتن دراينباره باشند، اما اين را هم ميدانند که در تحليل نهايي آمريکاييها در مرحله بعدي بحران، اتحاد با ترکيه را فداي حمايت از کردها نخواهند کرد. آنچه روسيه را واداشته تا نسبت به تجاوز ترکيه به عفرين و اصول تماميت ارضي سوريه خود را بيطرف و در موضع انفعالي قرار دهد، نيز تابع اين وضعيت است.از طرف ديگر سوريه نيز تا زماني که به يک توافق ملي با «روژاوا» درباره پذيرش تماميت ارضي و حق حاکميت ملي نرسد، بعيد است که خود را درگير جنگ بزرگ با ترکيه کند. به همين دليل در شرايط کنوني که به لحاظ زماني «زود دير ميشود» کردها و دولت سوريه بايد گامی بزرگ براي مصالحه بردارند. در صورتي که اين توافق حاصل شود با ورود نيروهاي سوريه به مناطق کردنشين حول يک توافق و استقرار در مرزهاي شمالي هم بهانه ترکيه براي تأکيد بر تهديد شبهنظاميان کرد که اردوغان آنان را بازوي سوري پکک ميداند، منتفي ميشود و هم حمله به ارتش قانوني دولت دمشق تبعات حقوقي و ژئوپليتيک بزرگي را به همراه خواهد داشت که پاي روسيه را اتوماتيکوار به ميان خواهد کشيد. در چارچوب اين فورماسيون، ترکيه جرئت حمله به ديگر مناطق کردنشين را نخواهد داشت و حتي پيشروي ارتش آن در منطقه عفرين هم در وضعيتي که ارتش سوريه در مقابل آنان صفآرايي کرده باشد، متوقف خواهد شد. کليد مهار ماجراجوييهاي اردوغان و متوقفکردن اين تجاوز که ميتواند بحران سوريه را در چنبره مشکلات فزاينده جديدي گرفتار کند، در همان قفل مصالحه و توافق بين دولت دمشق و نيروهاي کرد روژاوا خواهد چرخيد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.