|

تازه‌های ادبیات جهان در نشر نیلوفر

داستان خود تاریخ است

پارسا شهری: «رکوئیم برای یک راهبه» اثرِ ویلیام فاکنر ترجمه شاپور بهیان از عناوین تازه ترجمه در نشر نیلوفر است. «رکوئیم برای یک راهبه» را ادامه رمان «حریمِ» فاکنر می‌دانند، بهیان مترجم و منتقد ادبی در مقدمه خود به این امر اشاره می‌کند. در رمان «حریم»، تمپل هفده‌ساله‌ و دانشجوی سال اول دانشکده، از قطاری که او را برای دیدن بازی بیسبال می‌برد، پایین می‌پرد و با گوان، طبق قرار، فرار می‌کند. آن‌ها سرانجام به خانه‌ای می‌روند که محل تولید مشروبات الکلی است. در آن‌جا قتلی اتفاق می‌افتد؛ تمپل شاهد قتل است و بعد از آن ماجراهایی در می‌گیرد و تمپل را درگیر رابطه‌ای با رِد می‌کند و نامه‌های عاشقانه تمپل به رِد در «رکوئیم» دستاویزی می‌شود برای برارد رد تا از تمپل حق‌السکوت بگیرد. چنان‌که در مقدمه آمده است این رمان ازجمله آثار فاکنر است که بعد از دریافت جایزه نوبل در 1949 نوشته شده است. برخی مانند ملکوم کاولی، منتقد مطرح آمریکایی این دوره معتقدند فاکنر در این اثر خود همان مفاهیم و ایده‌هایی را پی می‌گیرد که در سخنرانی نوبل‌اش به آن اشاره کرده بود: عشق و ایثار و اخلاق و انسانیت. منتقدان دیگری هم هستند که نظر متفاوت دارند ازجمله نوئل پولک که کتابی درباره «رکوئیم» نوشته است: «ما نباید فریب لفاظی‌ها و زبان‌آوری‌های گاوین استیونسِ وکیل - از شخصیت‌های اصلی این رمان- را درباره عشق و ایثار بخوریم.» به عقیده پولک در این رمان نیز به سیاق دیگر آثار فاکنر ما با هولناک‌ترین خشونت‌ها مواجهیم. «رکوئیم» در نظر پولک «اولین و تنها تاریخِ گاه‌شمارانه ایالت یوکناپاتافا است و از این لحاظ ضمیمه کامپسون در پایان رمان خشم و هیاهو مقدمه‌ای بر درآمدهای رکوئیم محسوب می‌شود.» به‌دلیل همین نسبت‌ها با دیگر آثار مطرحِ فاکنر است که رمان «رکوئیم» جایگاه مهمی پیدا کرده است. «رکوئیم میان آثار فاکنر دارای اهمیت است. چون بیانگر تلاش فاکنر برای پیمایش جهانش است، برای آن‌که آن را با عطف به زبان الیوت در الگویی دیگر ببیند،‌ برای آن‌که آن را به‌صورت یک کل دریابد. در این‌جا فاکنر تقریبا به همه مضامین اصلی آثار قبلی‌اش اشاره‌ای کرده است. ازجمله کل داستان رمان حریم، تصاویر موثر دست‌های سیاهان زندانی روی میله‌های پنجره‌های زندان؛ داستان ساتپن و معمار فرانسوی‌اش در آبشالوم، آبشالوم!» و دیگر داستان‌ها. در مقدمه نسبتا مفصل و خواندنی مترجم علاوه‌بر این‌ها به تصویر فاکنر از تاریخ نیز اشاره می‌شود. اینکه «آمیختگی جهان‌های واقعی و داستانی شاید درنهایت کلیدی باشد برای درک تصویر فاکنر از تاریخ و کاربردهای آن در داستانش.» هم‌چنین به سخنرانی فاکنر ارجاع می‌دهد در نسبت کار نویسنده با تاریخ. «همه ملت‌ها به بسیاری چیزها ایمان دارند. یکی از این‌ها، ایمان به کلام مکتوب‌اش، افسانه‌اش، ‌فولکلورش است. وظیفه و تکلیف نویسنده گزارش این نوع تاریخ است.»‌ از نظر شاپور بهیان اهمیت این ادعا، معادل‌ قرار دادنِ تاریخ نه‌تنها با کلام مکتوب بلکه ضمناً با کلام نانوشته، با افسانه و فولکلور است. «پس تاریخ شامل واقعیت و افسانه، امر واقعی و امر دروغین است. آن‌ها به‌یکسان اجزاء تشکیل‌دهنده گذشته یک ملت‌اند. آنچه یک ملت درباره خودش می‌اندیشد، همان‌قدر مهم است که واقعیت‌ها.» «کم‌وبیش به‌مدت بیست‌سال، ‌با سرهم‌کردن حکایت‌های آقای رویا، خستگی کار را از تنم درآوردم. اکنون همه آن‌ها را روبه‌راه کرده‌ام و در یک جلد گرد آورده‌ام، باز هم می‌گویم، محض سرگرمی.» داستانِ «آقای رویا» روبر پنژه با این مقدمه آغاز می‌شود. پنژه، چنان‌که مهستی بحرینی، مترجم کتاب در مقدمه نوشته است در شمار نویسندگان رمان نو قرار دارد چون همواره به‌صراحت به اصول و ضوابط معمول در رمان‌نویسی بی‌اعتنا بوده است و در ساخت داستان‌هایش از طرح و توطئه، روان‌شناسی شخصیت‌ها، بافت تاریخی و جز آن‌ها که ازجمله مبانی رمان‌نویسی است، اثری دیده نمی‌شود. آنچه بیشتر در رمان‌های پنژه به چشم می‌خورد تأملی درباره نوشتن است که او آن را با شرح حساسیت‌ها و تحلیل حالات روحی خود درمی‌آمیزد. «داستان‌های پنژه محتوایی از پیش تعیین‌شده ندارد بلکه به‌تدریج به‌اقتضای صحنه‌ای از زندگی واقعی در یکی از شهرستان‌ها شکل می‌گیرد، با رخدادهای کم‌اهمیت همان ناحیه و شخصیت‌های معمولی و عادی: معلم، داروساز، زن‌های سخن‌چین و جز آن‌ها. تنها اطلاعی که پنژه به ما می‌دهد نام‌ها، شغل‌ها، تاریخ رویدادها، مکان‌ها، ‌حرکات، و اصطلاحات زبانِ گفتاری است که به‌یاری آن‌ها شخصیت‌ها و رویدادها را توصیف و تبیین می‌کند. پنژه زبان گفتاری را - هنگامی که نوشته می‌شود- مناسب‌ترین زبان برای داستان می‌داند چون مانع اغراق در بیان می‌شود و چندان مجالی برای شرح و بسط‌های بیهوده باقی نمی‌گذارد.»‌ بحرینی در مقدمه خواندنی خود به طنز پنژه نیز اشاره می‌کند. که از همین زبان گفتاری مایه می‌گیرد و نه از نوعی ویژگی فکری او. از این لحاظ او می‌نویسد که سبک پنژه تا حدی یادآور زبان تئاتر پوچی و به‌خصوص آثار بکت است. هدف او طنز نیست بلکه دستمایه‌ای است برای پدیدآمدن اثر.» پنژه در تقابل با بارت، که رمان را وسیله‌ای برای نشان‌دادن ارتباطات اجتماعی و در پیوند با قصه می‌دانست، روایت را قرار می‌دهد. او می‌خواهد خواننده آگاه باشد که «کتاب پیش چشمش نوشته می‌شود، ‌با همه تردیدها، دودلی‌ها، سوداها و هیجاناتی که نویسنده دستخوش آن است.» با اینکه پنژه به نوشتن یادداشت‌های روزانه باور نداشت و هرگز دست به نوشتن خاطراتش نزد، «رویاها»‌ به تعبیری من دیگر اوست. این رمان حدیث‌نفس پنژه است که در سال 1982 نوشته شد و به‌منزله یادداشت‌های پنژه است و البته هم از تخیل بهره بسیار گرفته است هم از شرح حال. «آقای رویا»‌ روایت سرگذشت پیرمردی بازنشسته است که برای فرار از یکنواختی زندگی خود را با نوشتن یادداشت‌هایش که آنها را دفتر مشق می‌نامد، سرگرم می‌کند. این یادداشت‌ها درواقع چیزی جز رویدادهای پیش‌پاافتاده و ملال‌آور روزمره نیست و شاید هدف آقای رویا از نوشتن این وقایع فراموشی روزمرگی است که به‌خاطر بازنشستگی‌‌اش به آن دچار آمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.