|

گفت‌وگوهای شاملو

«سندباد در سفر مرگ» مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای احمد شاملو از سال 1342 تا سال 1358 است. این کتاب که اخیرا در نشر چشمه به چاپ رسیده است، چنان‌که در توضیح آغاز آن آمده است قرار است بخش دومی هم داشته باشد که شامل گفت‌وگوهای سال 1358 به‌بعد شاملو خواهد بود. در این گفت‌وگوها شاملو را با انواع وجوهش بازمی‌یابیم؛ هم شاملوی شاعر را، هم شاملوی مترجم را، هم شاملوی پژوهشگر فرهنگ عامه را، هم شاملوی روزنامه‌نگار را و هم شاملویی را که جز شعر و ادبیات به دیگر عرصه‌های هنر نیز سرک می‌کشید. «سندباد در سفر مرگ» چهل‌وچهار گفت‌وگو را دربر می‌گیرد که سه‌تای آن‌ها گفت‌وگوهایی هستند که شاملو در آن‌ها به‌عنوان گفت‌وگوکننده حضور دارد. چهار گفت‌وگو هم چنان‌که در آغاز کتاب توضیح داده شده «به‌صورت نظرخواهی از مشاهیر و طرح تک‌سوآلی در باب موضوعی ویژه از چندین نفر بوده که در این‌جا تنها پاسخ احمد شاملو آمده است.» گفت‌وگوی وثوقی، خبیری و آغداشلو با احمد شاملو، گفت‌وگوی علی‌اصغر ضرابی با احمد شاملو، گفت‌وگوی منوچهر آتشی با احمد شاملو، گفت‌وگوی فریده گلبو با احمد شاملو و میزگردی پیرامون ترجمه از جمله گفت‌وگوهایی هستند که در این کتاب آمده‌اند. سه گفت‌وگویی هم که در آن‌ها شاملو نقش گفت‌وگوکننده را دارد عبارتند از: گفت‌وگوهای احمد شاملو با منصوره حسینی، صدرالدین الهی و ژاله سام. از جمله گفت‌وگوهایی هم که درواقع به صورت نظرخواهی بوده‌اند می‌توان به پرسش از بهترین کتابی که امسال خوانده‌اید و مهم‌ترین رویداد هنری سال، نظرخواهی درباره پیکاسو به بهانه مرگ او و پرسش درباره آزادی زنان اشاره کرد. در یکی از این نظرخواهی‌ها که در اسفند 1351 انجام شده است، شاملو در پاسخ به این‌که بهترین کتابی که در آن سال خوانده چه بوده و مهمترین رویداد هنری آن سال را کدام رویداد می‌داند، گفته است: «مجموعه‌ی غزلیات حافظ را زیر چاپ دارم و بدین سبب تقریبا تمام سال را با حافظ سرگرم بوده‌ام. شاعرترین شاعران جهان و شگفت‌انگیزترین نمونه‌ی خلاقیت ذهن آدمی. من که به‌هرحال ماهی نمی‌گذرد که با شاعری این گوشه و آن گوشه‌ی جهان آشنایی به هم نرسانم، هرگز به شعری با چنین قدرت القا و نفاذ برنخورده‌ام... در مورد مهم‌ترین رویداد هنری سال باید از فیلم پستچی مهرجویی، و در سطحی دیگر همچون در یک آینه‌ی برگمان نام ببرم و اگر قرار باشد در برابر آن احمقانه‌ترین فیلم سال را نیز به یاد بیاورم، تصور می‌کنم بی‌هیچ تردیدی قله‌ی زابرینسکی پیش چشمم می‌آید. یکی دو فیلم دیگر (به‌عنوان مثال قصر کافکا) هم به نمایش گذاشته شد که متاسفانه فقط خبرش به من رسید...» در یکی دیگر از گفت‌وگوهای این کتاب شاملو از برنامه‌ای رادیویی برای کودکان، با هدف «از بین بردن عقده‌ی قهرمان‌پرستی» در آن‌ها و تشویق بچه‌ها به فکرکردن سخن گفته است. او در بخشی از این گفت‌وگو می‌گوید: «هدف ما این است که این عقده‌ی حقارت و قهرمان‌پرستی بی‌تفکر را در بچه‌ها از بین ببریم. سعی می‌کنیم نوجوانان را به فکرکردن عادت بدهیم و تفاوت فکرکردن و فکرنکردن را به آن‌ها بفهمانیم. آن‌ها را از سطحی‌بودن و سطحی نگاه‌کردن دور بداریم و یاد بدهیم که عمیق باشند و عمیق فکر کنند و وقتی مساله‌یی مطرح می‌شود چرا و چه‌طورش را خودشان پیدا کنند.» شاملو در گفت‌وگوهای این کتاب همچنین از اوضاع شعروشاعری در سال‌هایی که این گفت‌وگوها انجام شده‌اند سخن گفته است. از این جمله است آن‌چه در گفت‌وگو با علی‌اصغر ضرابی، که در سال 1345 انجام شده، در پاسخ به این پرسش که «کسانی که هم‌اکنون در شعر امروز کار می‌کنند چه کوشش‌هایی کرده و چه نتایجی گرفته‌اند؟» گفته است: «گمان می‌کنم جواب این سوآل‌تان را به طور ضمنی پیش از این داده باشم. روی‌هم‌رفته، عصر ما درخشان‌ترین دوره‌ی شعر فارسی است تا به امروز... بسیاری از جوانان صمیمانه در این راه تلاش می‌کنند. تنها نقصی که در کار هست و در آثار بیشتر شاعران ما به چشم می‌زند، نقص زبان است. ابزار کار شاعر کلمه است اما کمیت بسیاری از شاعران ما در این‌جا می‌لنگد. به هر اندازه که ذهن ما از کثرت لغات پربارتر باشد، به همان اندازه اندیشیدن برایمان آسان‌تر، مایه‌دادن به ماده‌ی خام اندیشه‌یی که ذهن از آن بار برداشته ممکن‌تر، و بیان آنچه در ذهن گسترش یافته سهل‌تر خواهد بود. چراکه اندیشیدن با کلمات صورت می‌گیرد نه با اشکال و تصاویر...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.