خلاقیت کودکان و عوامل اثرگذار در خانواده
آزاده سیدمیرزایی جهقی*
هر هفته در این ستون نوشتههایی درباره تربیت در اوان کودکی (تاک) منتشر میشود. هدف این است که آرامآرام در کشور از مرحله ذکر اهمیت توجه به این دوره مهم زندگی عبور کنیم و وارد مرحله اقدام و عمل درست شویم. این اقدام، هم ناظر بر چرخشهای نگرشی و عملی والدین و مربیان و هم ناظر بر سیاستگذاری کشور برای این دوره است.
خلاقیت ماهیتی پیچیده دارد و تحتتأثیر عوامل بسیاری است. در این میان خانواده نقش بسیار مهم و تأثیرگذاری بر رشد و پرورش خلاقیت یا ازبینرفتن آن دارد. از میان عوامل مهم خانوادگی، شیوههای فرزندپروری تأثیر زیادی بر خلاقیت کودکان دارد. شیوههای فرزندپروری شامل روشهای تربیتی است که والدین در تربیت فرزندانشان به کار میبرند. معمولا والدین سه روش تربیتی سختگیرانه، سهلگیرانه یا مقتدرانه را به کار میگیرند. در روش مستبدانه که با آزادی کم و سختگیری زیاد همراه است، خلاقیت و پیشرفت تحصیلی کودکان رشدی منفی دارد. جالب است بدانید روش تربیتی آسانگیرانه یا سهلگیرانه نیز با کاهش خلاقیت و کمتربودن رفتارهای خلاقانه کودکان مرتبط است، زیرا در این روش میزان تعامل و ارتباط صحیح والدین با کودک کمتر است و کودکان به حال خود رها میشوند. در این روش هیچ نظارتی بر تربیت کودکان انجام نمیگیرد و کودکان از آزادی بیش از حد برخوردارند. نه سختگیری زیاد و نه آزادی زیاد، هیچکدام در رشد خلاقیت تأثیر مشخصی ندارند. منظور از دادن آزادی به کودکان، آزادی توأم با نظارت، تعامل و ارتباط متقابل والدین و فرزندان است که بر مبنای اقتدار، پذیرش و سازگاری است و سبب رشد خلاقیت در کودکان میشود. روابط والدین نیز بر میزان خلاقیت کودکان اثرگذار است. هر چقدر که میزان رضایت والدین از روابطشان بالاتر برود، میزان خلاقیت در کودکان نیز بالاتر میرود. از مهمترین عوامل در یک فضای خانوادگی مثبت: رضایت، همدلی، حمایت، همفکری در فرزندپروری، حل مشارکتی مسائل زندگی و... است که نقش مهمی در رشد و پرورش خلاقیت کودکان دارد. در خانوادههایی که روابط والدین توأم با رضایت است و محیط خانواده، آرام، شاد، صمیمی و همراه با شوخطبعی است، امکان تعامل با فرزندان نیز بیشتر است و کودکان فرصتهای بیشتری برای ابراز وجود، استقلال و کاوشگری دارند و بنابراین خلاقتر خواهند بود. از طرفی تعارض و اختلاف بین والدین و نداشتن رضایت از زندگی منجر به آسیب فرزندان و بروز اختلالات رفتاری، تنیدگی و پرخاشگری میشود. در این فضای نامناسب خلاقیت نهتنها رشد نمیکند، بلکه سرکوب شده و دچار افت میشود. بنابراین به والدین عزیز توصیه میشود با اصلاح روابط زناشویی و حل مسائل بینفردی، محیطی امن و سرشار از آرامش برای کودکان خود فراهم کنید تا کودکان در این محیط بتوانند استعدادها و تواناییهای درونی خود را بروز دهند. هرچه روابط بین شما گرمتر و صمیمیتر باشد، ارتباط و تعامل با فرزندان بیشتر و بهتر خواهد بود و درنتیجه میزان خلاقیت و نوآوری فکری آنان نیز بیشتر است. * کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.