کارگروه غربی درباره برجام
کوروش احمدي-کارشناس روابط بينالملل
هفته گذشته و در جريان سفر تيلرسون به انگليس و فرانسه، جزئياتي از نحوه برخورد اروپا با التيماتوم ترامپ در مورد برجام و برنامه طرفين در اين مورد در چند ماه آينده مشخص شد. اظهارات مقامات اروپايي روشن کرد آنها همچنان به مواضع خود مبني بر حفظ برجام از يک سو و مذاکره درباره ديگر مسائل، از جمله برنامه موشکي ايران، از سوي ديگر پايبند هستند و التيماتوم ترامپ هنوز تغييري در مواضع آنها ايجاد نکرده است. با وجود ادامه اختلاف نظرها در مورد برجام، آنها در مورد شکلگيري روندي براي مذاکره ساختارمند از طريق ايجاد يک کارگروه با شرکت آمريکا، انگليس، فرانسه و آلمان توافق کردهاند. روشن است که چهار طرف تاکنون تنها در مورد لزوم پرداختن به برنامه موشکي ايران اتفاق نظر داشتهاند. تيلرسون در مصاحبه مشترک با جانسون، وزير خارجه انگليس، گفت: «فکر ميکنم بين سه کشور اروپايي اشتراک عقيده وجود دارد که بايد به برخي قسمتهاي برجام يا برخي از رفتارهاي ايران بپردازيم». اما جانسون تنها از برنامه موشکي سخن گفت و تأکيد کرد: «توافق گستردهاي در طرف اروپايي در مورد لزوم پرداختن به آنچه ايران در حوزه موشکهاي بالستيک انجام ميدهد و اينکه ما بهطور جمعي براي محدودکردن آن چه کار ميتوانيم بکنيم، وجود دارد».
وي تأکيد کرد: «مهم است که ما اين کار را به موازات برجام و بدون لطمهزدن به اساس برجام انجام دهيم و مطمئنيم که ميتوانيم چنين کنيم». لودريان، وزير خارجه فرانسه، نيز قبل از ملاقات با تيلرسون گفت که فرانسه آماده مذاکره درباره توافقي در مورد برنامه موشکي ايران و «مقابله با نقض قطعنامه مربوطه توسط ايران» است. وي همچنين گفت نگران فعاليتهاي ثباتزداي ايران در لبنان، يمن و سوريه است. وي بعد از ملاقات با تيلرسون در مقايسه با جانسون حمايت قاطعتري از برجام کرد. وي گفت: «يک اصل اساسي وجود دارد که ما به آن بسيار مقيد هستيم و آن حفظ برجام است مادام که رعايت ميشود. مادام که برجام توسط ايران رعايت ميشود، امضاکنندگان آن بايد به تعهدشان پايبند بمانند». تيلرسون از سفر يک هيئت آمريکايي به اروپا در هفته آينده براي فعالشدن کارگروه سخن گفت و هدف آن را توافق در مورد يک «بسته» دانست. تاکنون از برخي مقامات وزارت خارجه آمريکا، مانند برايان هوک، مسئول برنامهريزي سياسي در تيم تيلرسون، اندرو پيک معاون دستيار وزير در امور ايران و عراق و دو کارشناس ديگر از تيم هوک يعني متيو مکاينس و ديويد تسلر به عنوان اعضاي هيئت آمريکايي اسم برده شده است. ظاهرا آنها هيچ يک ديپلمات حرفهاي نيستند: هوک قبلا در زمان جورج بوش پسر در کاخ سفيد کار ميکرده، پيک، يک افسر اطلاعاتي سابق ارتش بوده و از عناصر کاملا وفادار به ترامپ است، تسلر سابقه کار در اوفک داشته و مکاينس هم قبلا در مؤسسه مطالعاتي شديدا راستگراي آمريکن اينترپرايز کار ميکرده است. تيلرسون در مورد طول زمان مذاکرات نيز گفت: «اگرچه ترامپ براي ما ضربالاجل تعيين کرده، اما ما نميتوانيم براي کشورهاي ديگر ضربالاجل تعيين کنيم». اين صحبت تيلرسون که با بيانيه ترامپ منافات دارد، ميتواند زمينهچيني براي کشدادن موضوع و احيانا مجابکردن ترامپ براي تعليق مجدد تحريمها در 12ماه ميباشد. آنچه در بيانيه ترامپ آشکار بود، کنارگذاشتن سه طرف ديگر برجام يعني ايران، روسيه و چين از اين مذاکرات است. مقامات آمريکايي برآن هستند که شرکت ساير طرفهاي برجام در مذاکرات لازم نيست، چون اين روند خارج از برجام است و ميتواند به تحريمهايي منجر شود که ربطي به برجام ندارد. اين نظر البته با اصرار ترامپ مبني بر «رفع نواقص» برجام در تعارض است. نکته مهم ديگر غيبت خانم موگريني در اين روند است. وي که تاکنون آشکارتر و قاطعتر در حمايت از برجام سخن گفته، ممکن است به اصرار آمريکا در اين روند جايي نداشته باشد. اين ميتواند به معني حذف اتحاديه اروپا باشد. البته بايد در نظر داشت که در صورت ادامه اصرار ترامپ بر مواضعش، ممکن است اتحاديه اروپا به هر حال نتواند به اجماع در مورد حفظ برجام به شکل کنوني برسد، چراکه شماري از کشورهاي کوچکتر اروپا بهويژه در شرق اروپا بسيار با واشنگتن همسوترند تا کشورهايي مثل فرانسه، آلمان و انگليس. البته ايران ميتواند از ديگر کشورهاي بزرگ اروپا مانند اسپانيا، ايتاليا، يونان و نيز برخي کشورهاي اسکانديناوي مثل سوئد که مواضع متعادلتري دارند، انتظار ايفاي نقش داشته باشد. اگرچه تأکيد سه کشور اروپايي بر برنامه موشکي ميتواند به زعم خودشان تاکتيکي براي راضيکردن ترامپ و نجات برجام باشد، اما بايد توجه داشته باشند که برنامه موشکي جزئي از برنامه دفاعي ايران است که در منطقه پرآشوب خاورميانه و در شرايط فروش گسترده سلاح به ديگر کشورهاي منطقه، ايران چارهاي جز ادامه آن ندارد. با توجه به هزينه سنگيني که حمله آمريکا به عراق در 2003 براي اروپا داشته است، اروپا بههيچوجه نبايد در شکست برجام و عواقب وخيم آن سهيم شود و عملا ترامپ را از مسئوليت مبرا کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.