چرا دولت دخالت نمیکند؟
هوشنگ ماهرویان
زمانی که آقای روحانی به ریاستجمهوری رسیدند، برای هشت سال فضایی را تجربه کرده بودیم که آقای احمدینژاد ایجاد کرده بودند. در اقتصاد ما، هم تورم بسیار بالا بود و هم رکود. ایشان ادعا میکردند که تحریم ورقپارهای بیش نیست، درحالیکه در واقع تحریم از جنگ مخربتر است، چون اقتصاد را بهشدت بههم میریزد. نتیجه این تحریمها را نیز در سربرآوردن افرادی مانند بابک زنجانی بعینه دیدیم. در نهایت آقای روحانی ویرانهای را تحویل گرفتند.
اما ایشان کارهایی میتوانستند انجام دهند که متأسفانه انجام ندادند. در آن رکود برای جلوگیری از تورم، سیاستهای انقباضی را تشدید کردند، حال آنکه سیاستهای انقباضی رکود را تشدید میکند. برای مقابله با رکود باید سیاستهای انبساطی داشت. ما اینها را گفتیم و دربارهاش بحث کردیم، اما متأسفانه به آنها عمل نشد و رکود تشدید شد، کارخانهها بسته شد، بیکاری افزایش پیدا کرد و وضعی پیش آمد که اکنون شاهد آن هستیم. اختلاف شدید میان فقیر و غنی بیش از پیش شد چون در این سیاستهای انقباضی بیکاری شدت یافت، افرادی با مدارک دانشگاهی عالی به کارهایی گماشته شدند که بسیار پایینتر از سطح تحصیلات آنان است؛ این وضعی است که از رکود ناشی شده است. تیم آقای روحانی در دور اول، مصمم به فقرزدایی و پایینآوردن اختلاف بین فقیر و غنی بود، اما در عمل این کار را نکرد. آقای دکتر هاشمی، وزیر بهداشت کابینه اول، دفترچه سلامت را توزیع کردند که کاری بسیار عالی بود؛ این دفترچه اطمینان ایجاد میکرد، ولی در کابینه دوم دفترچه سلامت را از میان بردند. پزشکانی که درآمدهای میلیاردی داشتند، رایزنی کردند تا این روش برقرار نباشد. درحالحاضر برخی از پزشکان روزی پنج تا ششمیلیون درآمد دارند ولی موقع گرفتن ویزیت میگویند که خودپرداز ندارند؛ چون میخواهند از تعرفههای بهداری و از مالیاتهای مستقیم فرار کنند. صاحبان درآمدهای میلیاردی از مالیات فرار میکنند، ولی افراد با درآمدهای پایین مالیات میدهند. کسی که بخواهد در جامعه تعادل ایجاد کند، باید روی مالیاتهای مستقیم حساب کند، نه غیرمستقیم. درحالحاضر مالیاتهای غیرمستقیم را بالا میبرند که سبب افزایش فقر میشود و توانایی دریافت مالیاتهای مستقیم وجود ندارد. سرمایهها به بخش مسکن و زمین منتقل شده است. پولها به بخش زمین واریز میشود؛ زمینهایی که به اسم باغ خریداری میشوند، در فرایند فساد اداری به شهرک ویلایی تغییر کاربری میدهند. در این بخش سرمایهها افزایش شدید پیدا میکند. در محلات بالای شهر، پارکینگها با قیمتهای نجومی خریدوفروش میشوند تا هر کدام از اعضای خانواده شاید چند خودروی گرانقیمت داشته باشند. این اختلاف فقیر و غنی مانند بمب ساعتی زیر این شهر پنهان شده و آماده عملکردن است. چرا سرمایهها به سمت بخش تولید نمیرود؟ نباید اجازه تغییر کاربری داد. باید تغییر کاربری ممنوع شود. وقتی نئولیبرالیسم در مقابل عقاید سوسیالیستی مطرح میشود دولت نباید دخالت کند و باید بخش خصوصی کار خود را کند. گفتههایی از این قبیل که طبق عقاید آدام اسمیت یا ریکاردو یا فونهایک تعادل ایجاد میشود، نباید چنین شکلی پیدا میکرد که سرمایههای خصوصی جنگلهای ایران را ویران کنند. اگر به بخش خصوصی اجازه داده شود، همه جنگلها را به ویلا و آپارتمان تبدیل میکنند. نگاهی به مزارع عالی طالقان بیندازید که به چه تبدیل شده است؛ میگون، دماوند یا کلاردشت را ببینید تا متوجه شوید زمینخواران چه بلایی بر سر این زمینها آوردهاند. نباید گذاشت جنگلهای هیرکانی که از پیش از عصر یخبندان باقی مانده است، به این صورت دربیاید. دولت باید در اینجا دخالت کند. اختلاف طبقاتی مدام در حال افزایش است. باید دلیل این رویدادهای هفتههای گذشته را بررسی کرد. فساد است که اجازه پیادهشدن به برنامههای درست اقتصادی و گرفتن مالیاتهای مستقیم را نمیدهد. آقای روحانی باید این موارد را مورد توجه قرار دهد. نباید تفکری مثل نگاه نئولیبرالیستی را بهعنوان تنها حقیقت در نظر گرفت. در جامعه ما نظریات کینز بیشتر جواب میدهد تا هایک. با دخالتهای درست و سیاستهای انبساطی میتوان بر این رکود غلبه کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.