کارنامه ممتاز:
معروفِ جهان و مهجورِ وطن
علی امینی.دانشجوی ارشد دانشکده روابط بینالملل وزارت خارجه
ایران همواره در سختترین شرایط نیز ستارگانی را در خود پرورده است که توانستهاند از منافع ملت و استقلال کشور پاسبانی کنند. دریغ و درد که برخی از آنها در زمان حیاتشان مهجور و ناشناخته میماندند و برخی اسیر «نخبهکشی» میشدند و مردم پس از حذف آنان، واویلاگویان در حسرت ستاره غروبکردهشان خود را ملامت میکردند. اندوه و افسوس مردم بعد از سرنگونی دولت مصدق و تیرباران دکتر فاطمی، برای اینکه چرا قیام 30 تیر ۱۳۳۱ را در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تکرار نکردند، نشانی از این حسرتهای تاریخی ایرانیان است. امروز نیز هنوز ستارگان بینظیری هستند که در آسمان کشور میدرخشند؛ بیشک پروفسور «جمشید ممتاز» یکی از پرفروغترینهاي اين ستارگان است. او تنها فردی از ملت ایران است که به عضویت و حتی ریاست کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل متحد درآمد. هرچند تز او در دانشگاه پاریس درباره حقوق دریاها بود، دغدغه عدالتجویی و حقگویی، او را به انجام رسالتهایش در حوزه حقوقبشر و حقوقبشردوستانه کشاند؛ تنها ایرانیای که دو دوره عضو کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل بوده است، هرچند که درجه یکِ علمی را از رئیسجمهوری وقت دریافت کرد، اما از قهرمانان خاموش ایران است؛ چراکه نام او در وطنش کمتر شنیده شده است تا در جهان. دکتر ممتاز نهتنها نخستین ایرانی، بلکه یگانه استاد آسیایی است که درس حقوق بینالملل عمومی را در آکادمی لاهه به زبان فرانسه تدریس کرده است. او از کمک خاموش به آمادگی برای متنهای دفاعیه نماینده مردم ایران در سازمان ملل تا قضیه سکوهای نفتی و دیپلماسی هستهای -که برجام رهاوردش بود- تماموقت و تمامقد برای اعتلای ایران کوشیده است. استاد برجسته آکادمی حقوق لاهه، که سابقه تدریس در دانشگاههای سوربن، ژنو، فلوریدا و... را در کارنامه پربارش دارد، هنوز هم پس از ۷۵ سالگی، پرشور و عاشقانه برای تربیت نسل زبدهای از حقوقدانان کشور تلاش میکند. این سرمایه ملی، اکنون در حالی بهعنوان قاضی ویژه در دیوان بینالمللی دادگستری انتخاب شده است که برای اولینبار در تاریخ، قاضی یکی از پنج عضو دائمی شورای امنیت، یعنی قاضی انگلیسی (سِر کریستوفر گرینوود)، نتواست آرای کافی برای ماندن در میان قضات این دادگاه جهانی را کسب کند. توقیف و مصادره اموال بانک مرکزی از سوی دولت آمریکا، باعث شد که ایران این پرونده را به دادگاه جهانی لاهه ارجاع دهد و یک وکیل ایرانی را بهعنوان قاضی ویژه معرفی کند. هرچند که این مسئله با درخواست جرح قاضی (رد دادرس) از سوی آمریکا روبهرو شد، اما دادگاه لاهه وقعی به این درخواست ننهاد تا چهره ممتازِ حقوق بینالملل جهان، رسما قاضی ویژه دادگاه لاهه در پرونده مزبور شود. نویسنده کتاب «ایران و حقوق بینالملل» پیش از این نیز میتوانست در جایگاههای مهم حقوق بینالملل در سطح جهانی، نقشآفرینی کند، اما بهعلت ایرانیبودنش هر بار با کارشکنیهای آمریکا مواجه میشده است؛ بااینحال اینبار آمریکا نتوانست عضو رسمی انستیتوی حقوق بینالملل (بزرگترین و قدیمیترین انجمن حقوقی جهان) را از تلاش برای عدالت باز دارد. عضو کمیته ملی ایران در دیوان دائمي داوري از زمره همان عاشقان گمنامی است که همه هستیاش را وقف ایران کرده است. در حقیقت مشاورههای مؤثر و مشفقانه او آغاز راهی بود که در نهایت با همت تیم دیپلماسی کشور منجر به توافق برجام شد. امروز ایران بیش از هر چیز به امید و خودباوری نیازمند است، ضروری است که ستارگان خویش را بیش از پیش بشناسد و از نور آنان برای پیداکردن مسیر پیشرفت، نهایت حُسن استفاده را انجام دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.