سفر بیهدف پنس به خاورمیانه
ایلان گلدنبرگ . پژوهشگر مرکز امنیت آمریکای جدید
روز جمعه، مایک پنس، معاون اول رئیسجمهور آمریکا، این کشور را به مقصد خاورمیانه و دیدار از کشورهای مصر، اردن و اسرائیل ترک کرد. هدف از این سفر حمایت از اقدامات دولت ترامپ در جهت تحقق «توافق نهایی» اعلام شده که صلح را برای خاورمیانه به ارمغان بیاورد. در تاریخ سفرهای خارجی مقامات ارشد آمریکایی، بهسختی میتوان سفری غیرسازندهتر از این سفر را یافت؛ سفری که بهتر بود پنس آن را لغو میکرد. بعد از تصمیم ترامپ برای بهرسمیتشناختن بیتالمقدس بهعنوان پایتخت اسرائیل، مقامات کاخ سفید تأیید کردند که برای بازگرداندن فلسطینیها به مذاکرات، باید به آنها فرصت داد، اما بهجای این کار و پیشهکردن صبر، دولت آمریکا هیزم بر آتش خشم فلسطینیان میریزد. سفر ازپیشتعیینشده پنس به منطقه را نیز باید یکی دیگر از اقدامات مخرب دولت ترامپ در قبال روند صلح خاورمیانه دانست. وقتی پنس حدود یک ماه پیش از سفر قریبالوقوع خود به منطقه خبر داد، محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، اعلام کرد که با او دیدار نخواهد کرد. در واکنش به این مسئله، دفتر معاون اول آمریکا در بیانیهای تند، فلسطینیها را به سوزاندن فرصتی دیگر برای دستیابی به صلح متهم کرد. این اتهامات از آن پس بارها از سوی دولت ترامپ تکرار شده است. در همین رابطه، ترامپ در توییتی، تهدید کرد که در صورت عدم بازگشت فلسطینیان به پای میز مذاکره، کمکهای آمریکا به فلسطینیان را قطع میکند. نیکی هیلی، سفیر آمریکا در سازمان ملل، نیز در ادامه از تعلیق بخشی از کمکهای آمریکا به آژانس امداد آوارگان فلسطینی سازمان ملل، مادامی که فلسطینیان به ادامه مذاکرات رضایت ندهند، خبر داد. این آژانس درحالحاضر در زمینه خدماترسانی به آوارگان فلسطینی در حوزههایی مانند آموزش، خدمات درمانی و بهداشتی فعالیت دارد. واکنش فلسطین نیز البته واکنش معقولی نبوده است. هفته گذشته، عباس آشکارا عنوان کرد که با ترامپ مذاکره نخواهد کرد. باایناوصاف، به این زودیها خبری از مذاکره نخواهد بود. حتی برخی بر این باورند تا زمانی که رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین در دست محمود عباس است نمیتوان انتظار بازگشت فلسطینیان به میز مذاکره را داشت. به نظر این مسئله فرصت خوبی را به دست راستگرایان اسرائیلی داده تا از طریق قانونیکردن انضمام کرانه باختری به اسرائیل، آخرین میخ را به تابوت راهحل دوکشوری بکوبند. این مسئله عملا مذاکره درخصوص وضعیت نهایی بیتالمقدس را برای دولت آتی ناممکن میکند. در گذشته چنین امکانی وجود نداشت، زیرا سیاستمداران اسرائیلی میدانستند که این مسئله میتواند به تنشهایی احتمالی با ایالات متحده بینجامد، اما در وضعیت کنونی، این نگرش در اسرائیل قوت گرفته است که ایالات متحده، چک سفیدامضایی به اسرائیل داده و دست آنها را برای تحریکبرانگیزترین اقدامات نیز باز گذاشته است. پنس در چنین شرایطی پا به منطقه میگذارد و بدونتردید بدترین شخصی است که از طرف دولت ترامپ میتوانست به اسرائیل فرستاده شود. از پنس بهعنوان طراح ایده بهرسمیتشناختن بیتالمقدس بهعنوان پایتخت اسرائیل یاد میشود، زیرا بسیاری این اقدام را ادای دین ترامپ به فرقه انجیلی آمریکا میدانند و پنس نزدیکترین فرد به این فرقه مذهبی است. درواقع، وقتی ترامپ تصمیم خود را رسما اعلام کرد، پنس تنها مقامی بود که کنار او بر صفحه تلویزیون دیده میشد. بنابراین عجیب نیست که فلسطینیها رغبتی برای دیدار با او نداشته باشند. از این بدتر اینکه پنس قصد دارد تا از دیوار غربی، مقدسترین مکان در دین یهود، نیز بازدید کند؛ مکانی که از قضا از اهمیت بالایی برای مسلمانان برخوردار است. تصمیم به سفر به این مکان حساسیتبرانگیز در بیتالمقدس، آن هم یک ماه بعد از تصمیم جنجالی ترامپ، حرکتی غیرضروری و تحریکبرانگیز است. از دیگر سو به نظر میرسد پنس در سخنرانیاش در پارلمان اسرائیل حرفهایی را به زبان خواهد آورد که تنها بر آتش اختلافات خواهد افزود و بیش از پیش به راهحل دوکشوری ضربه خواهد زد. البته این سفر از جنبههای دیگر نیز دردسرساز است. یکی از اولویتهای اصلی پنس در این سفر، دیدار با جوامع مسیحی در خاورمیانه بوده است. بااینحال رهبران مسیحی شناختهشده در مصر بهخاطر مخالفتشان با تصمیم ترامپ درخصوص بیتالمقدس، حاضر به دیدار با پنس نشدند. علاوهبراین، درخواست پنس برای بازدید از بیتاللحم نیز از سوی رهبران مسیحی رد شده است؛ مسئلهای که برای معاون اول رئیسجمهور ایالات متحده بسیار خجالتآور و بیسابقه است. از دیگر سو، رهبران دو کشور مصر و اردن نیز به نظر تمایل چندانی برای دیدار با پنس ندارند، بهخصوص ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن که 70 درصد جمعیت کشورش را فلسطینیان تشکیل میدهند. رهبران این دو کشور در همان دیدارهای کوتاه نیز کوشیدند نارضایتی خود درخصوص تصمیم ترامپ در قبال بیتالمقدس را به گوش پنس برسانند. وقتی تمام این جوانب را در نظر میگیریم، به نظر نمیتوان دلیل موجهی برای سفر اخیر پنس به خاورمیانه پیدا کرد. درواقع نکات منفی و مخاطرات این سفر بهمراتب بیشتر از دستاوردهای احتمالی آن خواهد بود. درواقع این سفر نهتنها برای خاورمیانه سود و منفعتی دربر ندارد، بلکه بیش از پیش به اعتبار و وجهه بینالمللی ایالات متحده، بهخصوص نزد کشورهای عرب و مسلمان لطمه خواهد زد. شاید بهتر بود که پنس در خانه میماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.