زخمخوردگان و تشنگان محبت
توماج دانشبهزادی*
در مجموعهای برپایه مستندات، درصدد آشنایی مردم و مسئولان با کارکردهای دیگر هنر تئاتر و بهطور خاص سهیمکردن این نوجوانان با بخش نوین آموزشی و فرهنگی و کمرنگکردن تأثیر خشونت در همه ابعاد زندگی این نوجوانان بودیم. از دل مجموعه مستند- داستانی «پس از حبس» به کارگردانی و تهیهکنندگی فرزاد خوشدست و بازیگری و مربیگری توماج دانشبهزادی به سفارش شبکه سوم صداوسیما، نمایش «خط باریک قرمز» خلق شد؛ نمایشی که کاملیا غزلی نویسندگیاش را برعهده دارد و اینروزها نتیجه تلاش سه ماه کار سخت و مداوم با تعدادی از بچههای کانون اصلاح و تربیت را روی صحنه جشنواره بینالمللی تئاتر فجر میتوان دید. همه میدانیم از مهمترین معضلات اجتماعی که در ایران با آن روبهرو هستیم، مسائل مربوط به اثرات شدید فقر بر خانوادههایی است که در طبقات فرودست جامعه زندگی میکنند. اشکال گوناگونی از فقر گریبان آنها را گرفته است. فقر فرهنگی و آموزشی نمونههای بارز این چرخه هستند. کودکان و نوجوانان این قشر به دلیل دستوپنجه نرمکردن برای حیات و زیستن ساده، رمقی برای بهروزی و والاشدن را در خویش نمیبینند. اکثر پدرومادرهای این نوجوانان با مشکلاتی از قبیل اعتیاد، بیکاری، عدم مهارت خاص، عدم دسترسی به محیطهای ورزشی، فرهنگی (تئاتر، سینما، کتابخانه و...) درگیرند. در نتیجه نوجوانان این طبقات سهم بسیار ناچیزی از آموزش دارند و از سنین پایین جذب خیابان و اقتصاد مبتنیبر خیابان میشوند. ثمره این استقرار و همزیستی با خیابان، بازتولید خشونت در اشکال گوناگون است.
این نوجوانان در دل این چرخه خشونت قرار دارند و برای ارضای امیال ساده و معمولی یا پیچیدهشان، اولین و مؤثرترین راه را اعمال خشونت میدانند. من در کانون، نوجوانی را دیدم که برای خریدن موبایل یک دریل دزدیده بود یا برای شام چند گونی برنج؛ نوجوانانی را دیدم که برای کمک به اقتصاد خانهشان مواد میفروختند و... . در محیط اجتماعی و زندگی این نوجوانان دمِدستترین شغل، کارکردن در بازار فروش مواد است. در خانههایشان که باز میشود، درواقع ورودی بازار موادفروشان است و زبان این بازار خشونت است. مهمترین مدرسهای که این نوجوانان در آن مشغول آموزش هستند مدرسه خشونت است. وقتی از دور در خانههایمان، در برنامههای تلویزیون یا در نوشتههای روزنامهها یا پچپچههای دورهمی و شعارها و دستورالعملها، در مورد بچههای کانون اصلاح و تربیت حرف میزنیم یا حتی میاندیشیم، آنها را با برچسبهایشان تصور میکنیم: دزدها، زورگیرها و ... . اما من چشمدرچشم، نفسدرنفس، شانهبهشانه و با پوست و استخوان فارغ از برچسبها آنها را دیدم و شناختم؛ نوجوانهایی زخمخورده و تشنه فراگیری دیدم با ضریب هوشی بالا که این ویژگی را از خیابان و تلاش مداوم برای بقا کسب کردهاند. نوجوانانی رنجور و تشنه محبت و دیدهشدن. نوجوانانی که حتی سعی کردیم در عکسهای منتشرشده چهرههایشان نیز چندان مشخص نباشد تا برای سالهای بعدشان مشکلی پیش نیاید. دوره نوجوانی دوره گمگشتگی و چندپارگی «من» و هویت است. این دوره نقش مهمی در شکلگیری و ساختهشدن هویت انسان دارد؛ تئاتر میتواند زندگی مسالمتآمیز اجتماعی، درک و قبول دیگری، روبهروشدن با مشکلات و تلاش برای بهسازی آنها، مسئولیتپذیری و... را به کودکان و نوجوانان بیاموزد. به امید روزی که این مقوله فرهنگی- آموزشی در مرزوبوممان گسترش پیدا کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.