|

بررسي نمايش‌هاي روز دوم

مفيستويي ناميرا

رضا آشفته: در شب دوم نيز همچنان چندين اجراي درگيركننده به صحنه رفت و نشان داد كه ايرانيان اگر بخواهند مي‌توانند تئاترهاي درخورتأملي را به صحنه بياورند و اين خود مي‌تواند زيبنده يك جشنواره بين‌المللي مانند تئاتر فجر باشد. مفيستو: مفيستو نمايشي به قلم آرين منوشكين فرانسوي و كارگرداني مسعود دلخواه، در ابتدا يک رمان- نوشته كلاوس مان آلماني- بوده و به مسئله پيدايش هيتلر و فاشیسم مي‌پردازد. اگر نفوذ سياسي هيتلر در جهان را در برهم‌ريختگي نظم جهان و طبيعت برجستگي و چيرگي نيروي شر قلمداد کنيم، درواقع داريم بر چيرگي متافيزيکي شر تأکيد مي‌کنيم که افسون‌گرايانه و انگار با سحر و جادو زبان بر کام مردم آلمان مي‌خشکاند و از آنجا با بيان نکته کليدي داشتن ژن برتر و آريايي‌بودن به دنبال تصاحب دنيا و تحت ستم قراردادن مابقي نژادها قد علم مي‌کند كه نوعي برخورد و بازتاب متافيزيکي را دارد تصوير و تصور مي‌کند. بنابراين مبناي رمان نيز تأکيدش بر ساختاري ضدساختار خواهد بود که در آن چيدمان روايت‌هايي چندگانه و به ظاهر پراکنده است که درواقع درهم گره مي‌خورند براي اينکه بشود اين شرارت و چيرگي ابليس‌گون را در نافرماني از خداي انسان و طبيعت به نمايش درآورد. در اينجا آزادي و اراده انسان است که خودمدارانه و خودخواهانه دست به گزينشي مي‌زند که سال‌ها خون ملت‌ها را در شيشه مي‌کند که برتري قومي را بر ديگر تبارها نمايان كند... . ماراساد: ماراساد، نوشته پيتر وايس همواره مي‌تواند در جهان به‌عنوان اجرائي قابل‌تأمل تكرار شود و در ايران ما نيز خيلي‌ها آن را ترجمه و اجرا كرده‌‌اند و در جشنواره فجر عرفان ناظر آن را ترجمه و دراماتورژي كرده و ايمان اسكندري هم با نگاهي نوين آن را اجرا كرده است.طبق اين فراداستان، در سال ۱۸۰۸ و در تيمارستان شارانتون پاريس، ساد در تيمارستان شارانتون در حال کارگرداني نمايشي به قلم خود به‌همراه بازيگراني است که همگي از ساکنان تيمارستان هستند. موضوع نمايش لحظات پاياني زندگي ژان پل مارا (يکي از سه چهره اصلي انقلاب فرانسه از حزب ژاکوبن‌ها) است که با ضربات دشنه دختر 24 ساله‌اي به نام شارلوت کوردي از جناح ژيروندن‌ها، در حمام خانه‌اش کشته مي‌شود.کولميه، مسئول تيمارستان (از پشتيبانان ناپلئون)، اجازه اجراي نمايش براي مردم را به ساد مي‌دهد، اما همچنين همراه همسر و دخترش در حال کنترل و جلوگيري از اداي ديالوگ‌هاي نامربوط عليه حاکميت ناپلئوني و ايده‌هاي بورژوايي و نيز حفظ نظم تيمارستان به شيوه خود است.همان‌طور که گفته شد، روال عادي اين متن از حالت مستند بيرون مي‌آيد و در آن جنبه‌هاي دروني‌تر و رواني‌تر مدنظر قرار گرفته و اين اجرا از حالت عيني و ملموس به حالت ذهني و بغرنج تبديل شده است و البته اين روش نه‌تنها ايراد ندارد که بسيار هم مي‌تواند مفيد واقع شود که ضمن يادآوري ارائه يک فرم بتواند همان دلالت‌هاي سياسي را به بيان ديگر ابراز کند و اين شايد تنها دليلي باشد که اين دراماتورژي را قابل‌پذيرش مي‌کند و شايد هم نمي‌توان از اين جوهره ناب و افسونگر دوري گزيد و به‌هرتقدير همچنان در آن روشي سياسي براي بيان معضلات اساسي براي دگرگوني جامعه به نفع طبقه ستمديدگان ملاحظه مي‌شود؛ هرچند که از دوز حسي‌اش کاسته شده است و در جاهايي همچنان حس مي‌شود که هيجان و التهاب اين ديوانگان به‌لحاظ منطقي و ضرورت متن پيتر وايس در اينجا ناديده انگاشته شده و اين حضور مي‌تواند ضرباهنگ مؤثر را در القاي فضا ايجاد کند، اما فعلا تصويرهايي هست و القائاتي که به‌واسطه ‌بودن اين تصويرها تداعي مي‌شود و کنش‌ها نه عيني و ملموس که روالي شهودي‌تر را مي‌يابند، چنانچه شيوه‌مندي تئاتر شقاوت آنتونن آرتو چنين مراتب و نشانه‌هايي را الزامي‌تر مي‌داند تا اينکه کنش‌ها جنبه‌هاي واقعي‌تر و طبيعي‌تر به خود بگيرد. گتو: گتو، كار سعيد بهنام، يك پرفورمنس درباره مهاجرت است. «گتو» (Getto) محله ويژه يکي از اقليت‌هاي ديني يا قومي است. اين نام به قسمتي از شهر يا خيابان يا منطقه‌اي در بعضي نواحي اروپا اطلاق مي‌شد، اما اين نام‌گذاري، بعدها اساسا با محله‌هاي يهودي‌نشين در اروپا مرتبط شد که يهوديان در خلال قرون وسطا، طبق احکام قانوني به آنجا برده مي‌شدند. گتو معمولا به وسيله ديواري از بقيه شهر جدا مي‌شد و يک دروازه يا بيشتر داشت که هنگام شب بسته مي‌شد. هم‌اکنون نيز اين وجه تسميه محل شک است. گتو داراي دو معني است: يکي عام و ديگري خاص. در اين اجرا سعي شده بود كه در صف‌آرايي يك گروه جوان در پشت يك سيم خاردار، ملال و مرارت ناشي از تبعيض و جداسازي انسان‌ها را به هر دليلي آشكار کنند و از كشورهايي نام برده مي‌شد كه به‌گونه‌اي شهروندانش دچار اين‌گونه مهاجرت‌هاي اجباري‌اند و تحت شرايط بسيار سختي زندگي مي‌كنند؛ سوريه، اريتره، بنگلادش، عراق، سريلانكا و... . به‌هرروي، هنوز احساس مي‌شود كه با يك تمرين- اجرا مواجه هستيم و بايد كه درنگ دقيق‌تري براي درك اين موقعيت انجام شود و اگر نشود، گتو نمي‌تواند ما را آگاه كند يا حس‌وحال دگرگون‌شونده‌اي را در اختيارمان بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.