پس از عبور از دوره آلام
کبري عباسي . پژوهشگر
ساعت 21:48 به وقت محلي روز 21 آبان 96، زمينلرزهاي به بزرگاي گشتاوري 3/7 در فاصله 10کيلومتري ازگله و حدود 37کيلومتري شمال غرب شهرستان سرپل ذهاب استان کرمانشاه رخ داد. اين زلزله تقريبا آغاز خشم سنگين لايههاي زمين بود و پس از آن بارها و بارها بهطور کمسابقهای زمينلرزههايي هرچند به بزرگاي کمتر، اما دل مردم را بيشتر لرزانده است. آنچه در اين مدت مهندسان را سيبل هجمههاي اظهارات غيرکارشناسي کرد، نياز به نگاه گذرا به سيکل ساختوساز و توضيح فني دارد. درباره ساختمانهاي بهاصطلاح مهندسيساز که مهندسان سازمان نظام مهندسي ساختمان به نحوي در آن مؤثرند و نظارت بر اجراي آنها به ايشان سپرده ميشود، مشکلات درازدامن و فرسايشيای پيش پاي لنگ اين مهندسان وجود دارد. مشکلاتي اعم از ارائه مجوز ساخت از طريق شهرداريها به مالکان فاقد صلاحيت اجراي ساختمان، نيروي کار نابلد، دورهنديده و بدون گواهينامه مهارت فني، مصالح متفرقه و غيراستاندارد، بيتوجهي شهرداريها به گزارشهای مهندسان ناظر از گزارشهای تخلف ساختمان از حيث کيفيت و اضافه بنا به واسطه رابطه مالي بين مالکان و نمايندگان شهرداريها، رانتخواري شهرداريها و... مهندسان متعهد را سرخورده و سردرگم کرده است. از حيث فني و درباره ضوابط لرزهاي، «آييننامه طراحي ساختمانها در برابر زلزله - استاندارد 2800 ويرايش4» نافذ است. همانطور که در فصل اول اين آييننامه آمده، هدف آييننامه تعيين حداقل ضوابط و مقررات براي طرح و اجراي ساختمانها در برابر اثرهاي ناشي از زلزله است؛ بهطوريکه با رعايت آن انتظار ميرود: 1- ساختمانهاي با «اهميت متوسط» بر اثر زلزله طرح، آسيب عمده سازهاي و غيرهسازهاي نبينند و تلفات جاني در آنها حداقل باشد. 2- ساختمانها با «اهميت زياد » بر اثر زلزله طرح، آسيب عمده نبينند؛ بهطوريکه در زمان کوتاهي قابل مرمت باشند.
3- ساختمانهاي «با اهميت خيلي زياد» بر اثر زلزله طرح، تغيير متفاوت و سختي در اجزاي سازهاي و غيرسازهاي نداشته باشند؛ بهطوريکه بهرهبرداري از آنها امکانپذير باشد 4- همه ساختمانهاي بلندتر از 50 متر يا بيشتر از 15 طبقه و نيز همه ساختمانهاي با اهميت زياد و خيلي زياد بر اثر زلزله بهرهبرداري آسيبي نبينند و قابليت بهرهبرداري خود را حفظ کنند. اما زلزلههاي مبناي طراحي در آييننامه 2800 دو دستهاند؛ دسته اول: «زلزله طرح»؛ زلزلهاي است که احتمال فراگذشت آن در 50 سال 10 درصد باشد. دوره بازگشت اين زلزله 475 سال است. دسته دوم: «زلزله بهرهبرداري»؛ زلزلهاي است که احتمال فراگذشت آن در 50 سال 5/99 درصد باشد. دوره بازگشت اين زلزله حدود 10 سال است. با ملاحظه بند 6-1 آيين 2800 ويرايش چهار که به گروهبندي ساختمانها بر حسب اهميت ميپردازد، ساختمانها برحسب نوع کاربري و ميزان آسيبرساني ناشي از خرابي آنها، به چهار گروه اهميتی تقسيم ميشوند. در اين گروهبندي، ساختمانهاي مسکوني، اداري و تجاري که عمدتا در زلزله کرمانشاه (البته از نوع مهندسي اين ساختمانها) آسيب ديدهاند، در گروه ساختمانهاي «با اهميت متوسط» قرار ميگيرند. همانطور که پيشتر اشاره شد، انتظار آييننامه اين است که بر اثر زلزله طرح، اين ساختمانها آسيب عمده سازهاي و غيرسازهاي نبينند و تلفات جاني در آنها حداقل باشد و بههيچوجه بحث واردنشدن هيچگونه آسيبي به آنها و عدم تلفات جاني مطرح نشده است. ساختمانهاي مسکن مهر در اين گروه قرار ميگيرند؛ هرچند بسياري از ساختمانهاي مسکن مهر حتي بدون تجربه زلزله طرح، آسيب عمده سازهاي و غيرسازهاي ديدهاند. از گروه ساختمانهاي «با اهميت زياد» که در رخداد کرمانشاه مطرح بودند، ميتوان به مدارس، مساجد، سالنهاي اجتماعات، فروشگاههاي بزرگ، ترمينالهاي مسافري يا هر فضاي سرپوشيده ديگري که محل تجمع بيش از 300 نفر در زير يک سقف باشد، اشاره کرد. درباره اين ساختمانها انتظار آييننامه اين است که بر اثر زلزله طرح، آسيب عمده نبينند؛ بهطوريکه در زمان کوتاهي امکان مرمت داشته باشند. برخي ساختمانهاي از اين نوع، توقع آييننامه را برآورده و برخي ديگر از ضوابط آييننامه عدول کردهاند. اما در گروه ساختمانهاي «با اهميت خيلي زياد»، ميتوان مطابق آييننامه به بيمارستانها و درمانگاهها، مراکز آتشنشاني، مراکز و تأسيسات آبرساني و مراکز کمکرساني و بهطور کلي تمام ساختمانهايي که استفاده از آنها در نجات و امداد مؤثر است (مثل هلالاحمر و...) اشاره کرد. گزارشها نشان ميدهد برخي از اين ساختمانها انتظار آييننامه را برآورده نکردهاند. از پرداختن به گروه ساختمانهاي «با اهميت کم» به دليل اينکه در موضوع بحث دخيل نبوده وکماهميت است، صرفنظر ميشود. اما آنچه در اين موضوع اهميت دارد، اين است که عمده ساختمانهاي تخريبشده در زلزله کرمانشاه، اساسا مهندسيساز نبودهاند که بحث آييننامه 2800 درباره آنها موضوعيت داشته باشد و سيبلشدن مهندسان در اين بناها از اساس بيمورد است؛ هرچند اين موضوع توجيهي براي اغماض از چرخه معيوب ساختوساز و لطمهاي که برخي از مهندسان خاطي به پيکر بيرمق اين حوزه در پهنه جغرافيايي کشور وارد ميکنند، نيست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.