|

ضرورت نقد هم‌زمان روحانی و احمدی‌نژاد

علی‌اصغر سیدآبادی

چند شب پیش خیلی اتفاقی مناظره‌ای سیاسی را در تلویزیون دیدم با حضور مدیر یکی از روزنامه‌های اصلاح‌طلب و یکی از مدیران رسانه‌ای اصولگرا. موضوع مناظره برجام بود و طبیعی است که پای محمود احمدی‌نژاد هم وسط کشیده ‌شود؛ اما همین که نام احمدی‌نژاد وسط می‌آمد، مجری و طرف اصولگرا طاقت از کف می‌دادند و می‌دویدند وسط حرف‌های طرفشان و می‌خواستند از گذشته حرف نزند. حرف‌نزدن از گذشته موضوعی است که مدام از سوی بخش‌هایی از حاکمیت تکرار می‌شود. به نظر این بخش که آن منتقد و مجری نمایندگی آن را می‌کنند، نقد دولت و دوره روحانی ضروری و نقد احمدی‌نژاد و دولت و دوره‌اش غیرضروری است. به گمان آنها مشکلات امروز ایران، مشکلات همین امروز هستند و هیچ ریشه‌ای در گذشته ندارند؛ اما آیا می‌شود برای توصیف مشکلات امروز از گذشته حرف نزد؟ اغلب کسانی که با چنین استدلالی از حرف‌زدن درباره دولت احمدی‌نژاد پرهیز می‌دهند، به نوعی از مسئولیت ‌‌فرار می‌کنند و رفتاری غیراخلاقی و غیرکارشناسانه مرتکب می‌شوند. متأسفانه کارشناسان و متخصصان نیز مرعوب چنین فضایی هستند و تحلیل و‌ ارزیابی همه‌جانبه و کاملی از آن دوره نیست. اگر این ارزیابی انجام شده ‌بود، برخی از گروه‌های مرجع مانند برخی روحانیون، در تبلیغ چهره‌های سیاسی مدنظرشان مسئولانه‌تر عمل می‌کردند و هزینه‌های انتخاب اشتباهشان را از سرمایه اجتماعی دین نمی‌پرداختند. برای اینکه این بزرگواران بدانند با خودشان و با کشور چه کرده‌اند، کافی است جایگاه‌های گروه‌های مرجع در موج سوم (سال ۸۲) و موج چهارم (سال۹۴) پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان را مقایسه کنند. چگونه می‌توانیم گذشته را نادیده بگیریم، وقتی می‌دانیم مثلا ریشه بخشی از مشکلات وضعیت دانشگاه‌ها در همان گذشته است؟ متأسفانه در برخی از حوزه‌ها ریشه مشکلات آینده نیز در همان گذشته است. موج بازنشسته‌کردن اجباری استادان معتبر دانشگاه‌ها از یک‌سو و جذب کم‌سوادان همسو در قالب بورسیه‌ها مشکلی در گذشته نیست، مشکل آینده نظام علمی کشور است. یکی از دلایل افول علم در ایران همین‌جاست. نشانه می‌خواهید: بازار گرم تقلب و پایانه‌نامه‌فروشی و فراوانی استادان کم‌دانش در دانشگاه‌ها! ریشه بخشی از نارضایتی‌های مردمی که این‌روزها اعتراض کرده‌اند، در رفتارهای گذشته و حال صاحب‌منصبان در قوای سه‌گانه است. این اعتراضات بدون پرداختن به آن ریشه‌ها ممکن است برای مدتی کوتاه فرو نشانده شوند؛ اما آتشی زیر خاکستر باقی خواهند ماند. یکی از اشتباهات بزرگ دولت روحانی، تهیه‌نکردن گزارشی جامع از وضعیت صفر در همه حوزه هنگام تحویل دولت از محمود احمدی‌نژاد بود. این اشتباه در سیاست روزمره باعث شد کسانی به‌جای پاسخ‌گویی درباره‌ خطاهایشان یا دست‌کم‌ نشاندن احمدی‌نژاد بر کرسی ریاست‌جمهوری، امروز طلبکار باشند و در درازمدت ارزیابی درست و‌ دقیقی از وضعیت نداشته باشیم و برخی از رویه‌ها بازتولید شوند. یکی از تفاوت‌های مهم بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان و اصولگرایان در همین‌جاست. بدنه اجتماعی اصلاح‌طلبان در نقد سیاست‌مردان خط قرمز ندارند. بسیاری از چهره‌های صاحب‌نام اصلاح‌طلبان به محض اشتباه با نقدهای تندوتیز بدنه اجتماعی اصلاح‌طلب روبه‌رو می‌شوند و همین ویژگی باعث شده است بسیاری از سیاست‌مداران اصلاح‌طلب روحیه انتقادپذیری بالاتری نسبت به رقیبان سیاسی خود داشته باشند و نوعی خوداصلاحی در میان اصلاح‌طلبان شکل بگیرد. برعکس رابطه سیاست‌مداران اصولگرا با بدنه اجتماعی‌شان رابطه‌ای یک‌سویه و غیرانتقادی است؛ نوعی مریدپروری از سوی سیاست‌مداران اصولگرا دیده می‌شود. بدنه اجتماعی اصولگرایان نیز کمتر به نقد خودی می‌پردازند و صرفا به تمجید و ستایش آنان و نقد رقیبان مشغول‌اند و فضایی را می‌سازند که در آن هر نوع انتقاد به دشمن نسبت داده شده و فضایی مستعد برای اشتباه‌پروری شکل می‌گیرد. در آن‌ سال‌ها، برعکس امروز که نقد همه‌جانبه دولت دست‌کم از سوی منتقدان اصولگرا و با هزینه‌ بیت‌المال (به دلیل اینکه اغلب رسانه‌هایشان و ازجمله صداوسیما با بودجه دولتی و عمومی اداره می‌شوند) هزینه‌ای ندارد، نقد دولت پرهزینه بود. نه خودانتقادی میان اصولگرایان وجود داشت و نه منتقد غیراصولگرا در بسیاری از حوزه‌ها ازجمله برجام امکان نقد داشت. نتیجه آن نقدنشدگی را امروز می‌توان در بخش‌های مختلف دید. امروز نقد دولت آسان‌ترین کار است و از نظر همه ضروری است. هواداران دولت نیز از نقد دولت خودشان ابایی نداشته و خط قرمزی برای نقد دولت ندارند. در چنین وضعیتی کاش اصولگرایان هم آغوش خود را روی انتقاد درون‌گفتمانی بگشایند و هم در گشایش فضای نقد قوای دیگر کمک کنند تا از دل دستگاه‌های دیگر، کسانی سربرنیاورند که سال‌های بعد از همراهی و نقدنکردن امروزشان پشیمان شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.