کار داوطلبانه در خدمت محيط زيست

فعاليت داوطلبانه يا Volunteering فعاليتي است بشردوستانه که براي ترويج خوبي يا بهبود کيفيت زندگي انساني انجام مي‌شود. اين نوع کار هيچ‌گونه منفعت مالي ندارد و در عوض احساس ارزشمندبودن و احترام را به‌وجود مي‌آورد. فدراسيون بين‌المللي صليب‌سرخ خدمت داوطلبانه را اين‌گونه تعريف مي‌كند: «خدمت داوطلبانه خدمتي است كه فرد داوطلب آن را با ميل و اختيار انجام مي‌دهد و نه به‌علت عوامل اجتماعي، اقتصادي و سياسي كه بر او تحميل شده باشد و هدف از آن ارائه خدمات به مردم آسيب‌پذير جامعه است، نه كسب منافع مادي»‌. کار داوطلبانه، از نقطه نظر جامعه، فعاليتي بسيار مطلوب در زمان فراغت است. افرادي که اين‌گونه کار مي‌کنند، سهم قابل‌ملاحظه‌اي در رفاه اقتصادي دارند. وجود و حضور اين افراد، باعث کاهش نياز به منابع مالي و رايگان براي افزايش رفاه اقتصادي مي‌شود. کار داوطلبانه در امور گوناگونی همچون آموزش، بهداشت، درمان و سلامت، هنر، فرهنگ و سرگرمي، خدمات اجتماعي، ورزش و محيط زيست است. فعاليت‌هاي داوطلبانه اغلب باعث مي‌شود فرد دوستان جديدي پيدا کند، به ارتقاي فرهنگ عمومي کمک کند، مهارت‌هاي جديدي فرا بگيرد و حتي در حرفه خود به پيشرفت‌هاي خوبي دست يابد. علاوه‌بر‌اين، براي جامعه فوايدي مهمي به‌همراه دارد، به‌طوري‌که بسياري از فعاليت‌هاي اجتماعي را بدون صرف هزينه به ثمر رسانده و باعث مشارکت و همدلي بيشر مردم با هم و دولت و حاکميت مي‌شود. به دلیل اهميت موضوع، پنجم دسامبر هر سال، روز جهاني کار داوطلبانه است. شعار امسال سازمان ملل اين است: «داوطلبان اولين کساني‌اند که دست‌به‌کار مي‌شوند، اينجا و همه‌جا». اين شعار گوياي آن است که داوطلبان هستند که در هر مسئله‌اي ابتدا وارد عمل مي‌شوند؛ در هر جايي باشد، داخل کشور يا خارج کشور. بخشي از کار داوطلبانه در سازمان‌هاي مردم‌نهاد شکل مي‌گيرد. اين سازمان‌ها شرايطي را فراهم مي‌آورند که افراد بر حسب موضوعات مورد‌علاقه بتوانند ساعاتي از اوقات فراغت خود را به کار داوطلبانه اختصاص دهند. در‌اين‌ميان، سازمان‌هاي مردم‌نهاد محيط زيستي در سراسر جهان هستند که در زمينه مديريت محيط ‌زيست و حفاظت از آن فعال‌اند و با جذب نيروهاي داوطلب در صيانت و حفاظت از محيط‌زيست تلاش مي‌کنند. در زمینه محيط‌زيست نيز تجارب کشورهاي مختلف نشان مي‌دهد که کار داوطلبانه (به صورت انفرادي) و سازمان‌هاي مردم‌نهاد نقش مؤثري در مديريت و صيانت از محيط زيست به عهده دارند. برای نمونه، در کنيا، داوطلبان محيط زيست (KENVO)، يک سازمان مبتني بر کار داوطلبانه است که در زمينه حفاظت از جنگل‌ها و جنگل‌زدايي از سال 1996 تأسيس شده و در زمينه آموزش حفاظت از جنگل در مدارس و تعدادي از فعاليت‌هاي درآمدزا در اطراف جنگل، از جمله پرورش زنبورداري فعاليت مي‌کنند. کار ديگر اين گروه حمايت از درختان محلي است. درکشور نيکاراگوئه، برنامه کشاورز-کشاورز (PCaC) از طريق شبکه‌اي براي کشاورزان اجرا مي‌شود. اين برنامه در سال 1992 براي کنترل زمين‌هاي کشاورزي در حال گسترش در منطقه حفاظت‌شده بوسواس با هدف افزايش امنيت غذايي، افزايش درآمد خانوار و تقويت حاکميت منطقه‌اي اجرا شده است. در اين برنامه، ترويج شيوه‌هاي استفاده از خاک پايدار، افزايش آگاهي کشاورزان از توسعه پايدار و به‌اشتراک‌گذاري اطلاعات در ميان کشاورزان انجام شده است. براي اين منظور، 300 کارمند ترويج داوطلب در بيش از 80 جامعه محلي و بيش از سه‌هزار نفر کار انجام دادند. در طول دو دهه گذشته، اين مأموران داوطلب موفق شدند چارچوب مديريت منابع کارآمد را براي منطقه طراحي کرده و توسعه دهند و همچنين باعث هم‌گرايي و وفاق در ميان جمعيت روستايي شوند. کار داوطلبانه براي تغييرات آب‌و‌هوايي در ميان دانشمندان و کارشناسان هم به چشم مي‌خورد. مجمع بين‌المللي تغييرات آب‌وهوايي (IPCC)، ساختار اصلي براي ارزيابي تغييرات آب‌و‌هوايي، ارزيابي و بررسي اطلاعات علمي، فني و اجتماعي و اقتصادي درباره تغييرات اقليمي در سراسر جهان است. هزاران دانشمند و ديگر کارشناسان از سراسر جهان به‌طور داوطلبانه در آن مشغول ارائه تخصص، پشتيباني تحقيق، تهيه پيش‌نويس، بررسي و نهايي‌کردن گزارش‌هاي IPCC درباره جنبه‌هاي مختلف تغييرات اقليمي هستند. اين کارشناسان داوطلب واجد شرايط طيف وسيعي از رشته‌ها، ازجمله آب‌و‌هواشناسي، هيدرولوژي، کشاورزي، جنگل‌داري و توسعه پايدار را پوشش مي‌دهند.