|

ساختار وزارت خارجه با ایجاد معاونت‌های تازه تغییر کرد

نوسازی دستگاه دیپلماسی

شرق، زینب اسماعیلی: روز گذشته افرادی که قرار است در ساختار جدید وزارت امور خارجه تصدی امور را در دست گیرند، معرفی شدند. عراقچی، انصاری، دهقانی، صابری و پناهی‌آذر معاونان جدید وزیر امور خارجه هستند که به سمت‌های معاونت سیاسی، اقتصادی، حقوقی، اداری و امور ایرانیان منصوب شده‌اند. همچنین حسین جابری‌انصاری، دستیار ارشد وزیر در امور ویژه سیاسی، بهرام قاسمی رئیس مرکز دیپلماسی رسانه‌ای و سخنگو و حسن قشقاوی هم مشاور وزیر شدند. به این ترتیب وزارت امور خارجه با ساختار جدید از اول بهمن کار خود را شروع می‌کند. مهم‌ترین تغییر در این ساختار این است که وزیر بعد از حدود دو دهه به پیشنهاد خود در زمینه ایجاد معاونت اقتصادی در وزارت امور خارجه جامه عمل پوشاند. شنیده‌ها حاکی از آن است جواد ظریف پیش‌تر نیز قصد داشته معاونت اقتصادی را احیا کند. این معاونت در دهه‌های گذشته چند‌بار دستخوش تغییر و تحول شده‌ است. سخنگوی وزارت خارجه چندی‌پیش فراز و فرود این معاونت را این‌گونه توضیح داد: «در ابتدای دهه 60، معاونت اقتصادی و بین‌المللی با یکدیگر بودند که آقای کاظم پور‌اردبیلی این مسئولیت را بر عهده داشت. در اوایل سال 76‌، آقای ‌واعظی که هم‌اکنون رئیس دفتر رئیس‌جمهور است، معاون اقتصادی وزارت خارجه بود و بعد از آن آقای ‌عادلی این مسئولیت را برعهده گرفت. بعد از پایان دولت اصلاحات و در دولت آقای احمدی‌نژاد، به این جمع‌بندی رسیدند که این معاونت لازم نیست. در زمان دولت اول احمدی‌نژاد، مدتی آقای‌ برقعی این مسئولیت را بر ‌عهده داشتند که بعد از آن این معاونت منحل شد و در حد یک اداره ‌کل باقی‌ ماند. سرانجام اینکه از سال 92 تا امروز مسئولیت‌های این معاونت، زیر نظر قائم‌مقام وزیر بوده و اکنون دوباره قرار ‌است این معاونت، تحت نام دیپلماسی اقتصادی ایجاد شود». شنیده‌ها حاکی است وزیر در ماه گذشته معاونان پیشنهادی خود را جهت اطلاع و تأیید ضمنی رئیس‌جمهور به اطلاع دفتر او رسانده است. معرفی آنها در روز گذشته نشان‌دهنده این است که رئیس‌جمهوری نیز با این انتخاب‌ها و انتصاب‌ها موافق بوده است. از دهلی نو تا تهران حالا معاونت جدید اقتصادی بار دیگر احیا شده ‌است. این‌بار این سمت به غلامرضا انصاری رسیده ‌است. او در حالی به این سمت منصوب شده که تا چند هفته آینده دوره سفارتش در هند به پایان می‌رسد و تجار فعال در حوزه ایران و هند نظر مثبتی در مورد کار او دارند. ابراهیم جمیلی، رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و هند در مورد فعالیت اقتصادی انصاری در دوره سفارتش می‌گوید این انتخاب خیلی خوبی بوده و کار او در دهلی نشان می‌دهد که انصاری کار اقتصادی را خوب بلد است. جمیلی می‌گوید بخش خصوصی مشارکت خوبی در هند داشت و سفیر هم نظر مثبتی در مورد بخش خصوصی داشته. این فعال اقتصادی پیشنهاد می‌دهد انصاری در ابتدای کار خود با تشکل‌های اقتصادی و اصناف نشست بگذارد و از آنها برای اجرای فعالیتی که برعهده گرفته، هم‌فکری بگیرد. انصاری پیش‌ از سفارت، مدیرکل غرب اروپا بوده و در سمت‌هایی مانند کاردار و سفیر ایران در لندن و همچنین سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو فعالیت ‌کرده و مدتی نیز مدیرکل همکاری‌های اقتصادی وزارت خارجه بوده است. پیش از انصاری نام علی ماجدی و محمد خزایی نیز به عنوان گزینه‌های پیشنهادی وزیر برای برعهده‌گرفتن سمت معاونت اقتصادی مطرح شده بود. قلب سیاسی در دست عراقچی سکان معاونت سیاسی وزارت امور خارجه که بیراه نیست بگوییم قلب اصلی دستگاه دیپلماسی خواهد بود، به سیدعباس عراقچی رسیده است. دیپلماتی که برخلاف بسیاری پله‌پله از وزارت امور خارجه بالا رفته و به این سمت رسیده‌ است. اگرچه او را نزدیک جریان اصولگرا می‌شناسند اما حضورش به عنوان نفر دوم تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در دولت یازدهم نشان داد او یک دیپلمات حرفه‌ای است نه جناحی. همان‌طور که در تیم علی لاریجانی و سعید جلیلی هم به عنوان مذاکره‌کننده و نماینده وزارت امور خارجه، در سکوت به رفت‌وآمدهای دیپلماتیک مذاکراتی می‌پرداخت، در دولت یازدهم به عنوان یکی از اعضای تیم تمام‌قد حاضر شد تا بالاخره مذاکرات به نتیجه برسد. اگرچه در تمام مذاکرات، خبرهای بد را هم از روزهایی که مذاکرات به‌خوبی پیش نمی‌رفت به اطلاع خبرنگاران می‌رساند و مخالف‌خوان لقب گرفته ‌بود. عباس عراقچی به گفته خودش از پنجره وزارت خارجه وارد نشده ‌است بلکه از در وارد شده. حالا این دیپلمات 55ساله که تاکنون سفیر ایران در ژاپن، رئیس دانشکده روابط بین‌الملل، سخنگو، معاون آسیا و معاون بین‌الملل بوده، حالا معاون سیاسی وزیر خارجه شده تا وزیر بتواند پروژه حذف معاونت‌های منطقه‌ای را اجرائی کند. قرار است همه حوزه‌های منطقه‌ای که در قالب ادارات کل و میزهای سیاسی باقی می‌مانند، با معاون سیاسی هماهنگ شوند. این کار بدون شک بسیار سخت خواهد بود و عباس عراقچی باید بتواند به جای سه معاون پیشین منطقه‌ای با حوزه‌های مختلف هماهنگ کند. تغییر جایگاه دهقانی و جابری به جای عراقچی در معاونت امور حقوقی و بین‌المللی وزارت خارجه، غلامحسین دهقانی می‌نشیند که تا پیش از این مدیرکل امور سیاسی و امنیت بین‌المللی وزارت خارجه بود. دهقانی که از سال 91 سفیر و سرپرست سابق نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل متحد بود، در دوره‌ای تقریبا طولانی بعد از بازگشت خزایی و انتصاب نافرجام حمید ابوطالبی و بالاخره انتصاب غلامعلی خوشرو به این سمت به عنوان نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد مسئولیت دفتر ایران در نیویورک را برعهده داشت. دهقانی بعد از بازگشت به تهران جانشین حمید بعیدی‌نژاد مدیر کل سابق سیاسی شد که بعد از برجام به عنوان سفیر ایران در انگلیس منصوب شد. حالا دهقانی نیز در جمع معاونان وزیر خارجه قرار گرفته است. حسین جابری‌انصاری نیز که معاونت عربی و آفریقا را بر عهده داشت، از این پس به‌عنوان مشاور وزیر در امور ویژه سیاسی مستقر می‌شود. جابری‌انصاری که معاون جوان وزیر محسوب می‌شد و به‌سرعت از مدیرکلی به معاونت تغییر جایگاه یافت، در حوزه عربی به‌ویژه سوریه مذاکرات خوبی را به پیش برد که توانست به ایجاد آتش‌بس و تعیین مناطق امن در این کشور منجر شود. این مذاکرات با روسیه و ترکیه پیگیری می‌شد. قائم‌مقام و سخنگو ماندند براساس چارت جدید، مرتضی سرمدی که پیش از این قائم‌مقام ظریف بود، در سمت خود یعنی قائم‌مقامی وزیر خارجه ابقا شد. به گزارش فارس، مرتضی سرمدی، نخستین سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران است که تا سال 1370 این سمت را بر عهده داشت. او پس از آن معاون اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه و همچنین سفیر ایران در لندن شد و در دوران وزارت ظریف قائم‌مقامی وزارت خارجه را بر عهده گرفت. بهرام قاسمی، سخنگو و رئیس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای وزارت امور خارجه نیز در سمت خود باقی ماند. بهرام قاسمی دهمین سخنگوی دستگاه دیپلماسی پیش از این مسئولیت‌های سفارت جمهوری اسلامی ایران در ایرلند، ایتالیا و اسپانیا، رئیس اداره دوم سیاسی، رئیس اداره اول مشترک‌المنافع، مدیر کل غرب اروپاي وزارت امور خارجه و معاونت پژوهش‌های بین‌المللی مرکز تحقیقات استراتژیک را بر عهده داشته است و در 30 خرداد 1395 به‌عنوان دهمین سخنگوی دستگاه دیپلماسی و رئیس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای منصوب شد. تغییر در بخش کنسولی حسن قشقاوی که در دو دولت (از سال 88) در سمت معاون کنسولی، مجلس و امور ایرانیان خارج از کشور وزارت خارجه مشغول به کار بود، بالاخره جابه‌جا شد. حسین پناهی‌آذر به‌عنوان معاون ایرانیان و امور مجلس، عهده‌دار این سمت شده و قشقاوی به عنوان مشاور وزیر خارجه معرفی شده ‌است. حسین پناهی‌آذر، مدیر کل حقوقی بین‌المللی وزارت امور خارجه بوده و در جلسات بین‌المللی به نمایندگی از ایران حاضر می‌شد. ساختار این معاونت نیز تغییر کرده‌ و از معاونت «کنسولی، مجلس و امور ایرانیان خارج از کشور» به معاونت «ایرانیان و امور مجلس» تغییر یافته ‌است.

--------------------------------------

فراتر از خبر

وزارت خارجه بعد از انقلاب اسلامی شاهد تغییرات زیادی در ساختار و تشکیلات خود بوده است. در دوره وزارت علی‌اکبر ولایتی وزارت خارجه پنج معاونت داشت: معاون سیاسی، معاون اقتصاد بین‌الملل، معاون حقوقی- بین‌المللی، معاون اداری-مالی و معاون کنسولی. معاون سیاسی به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر این دستگاه دو اداره کل و هشت اداره سیاسی داشت. عمده‌ترین تغییر در زمان ولایتی تغییر ساختار به سه معاونت سیاسی منطقه‌ای شامل آسیا و اقیانوسیه، اروپا و آمریکا و آفریقا و خاورمیانه بود. البته در زمان او، دفتر مطالعات سیاسی- بین‌المللی نیز به یک معاونت تبدیل شد که دانشکده تازه‌تأسیس وزارت خارجه نیز در ذیل معاونت آموزش و پژوهش قرار گرفت. با روی‌کار‌آمدن دولت اصلاحات و تصدی کمال خرازی، تغییر دیگری در وزارت خارجه رخ داد و معاونت اقتصادی تشکیل شد که در همان زمان با مخالفت جدی بخش‌های سیاسی روبه‌رو شد؛ اما بدنه وزارت خارجه با تشکیل معاونت اقتصادی مخالف بود. برای همین عده‌ای معتقدند معاونت اقتصادی تجربه ناموفقی در وزارت خارجه دوره آقای خرازی بود. در دوره وزارت منوچهر متکی، وزارت خارجه تغییرات زیادی به خود دید. معاونت آمریکایی و اروپایی به دو معاونت اروپا و آمریکا تقسیم شد. همچنین معاونت کشورهای عربی-آفریقایی از همدیگر جدا و یک معاونت مستقل برای آفریقا تأسیس شد؛ با این اولویت که باید روی کشورهای آفریقایی تمرکز بیشتری شود. در این دوره معاونت اقتصادی منحل شد؛ اما رئیس‌جمهور وقت، فردی را از دفتر ریاست‌جمهوری به وزارتخانه تحمیل کرد. او مأموریت پیگیری کارهای اقتصادی وزارت خارجه را با نظارت مستقیم محمود احمدی‌نژاد به عهده داشت. حالا وزارت خارجه تحول دیگری را تجربه می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.