یک شهر به نام «میهمانشهر»
معصومه اصغری: دههها از حضور پناهجویان افغان و افغانهای غیرمجاز در ایران میگذرد و جمهوری اسلامی ایران در دورههای مختلف در عین میهماننوازی، برنامههایی را برای اسکان و زندگی مشترک پناهجویان و ایرانیان داشته است؛ برنامههایی که گاه با مشکل روبهرو شدهاند یا درست اجرا نشدهاند و برخی دیگر هم در عین اشکالات و نواقص، بااجبار اجرا شدهاند و همچنان ادامه دارند. ایجاد کمپهای موقت برای پناهجویان افغان از سالها قبل شروع شد و حالا که 19 میهمانشهر در شهرهای مختلف ایران دایر است، میتوان گفت میهمانشهرها دمدستیترین و نزدیکترین راهکار برای مسئولان جمهوری اسلامی در ساماندهی پناهجویان افغان و عراقی و آن بخش غیرمجاز از این دو قشر بوده است. حالا در شرایطی که سیاستهای جمهوری اسلامی درباره ابعاد مختلف زندگی اتباع مجاز و غیرمجاز افغان و عراقی در ایران و بهویژه افاغنه، اسکان آنها، دادن اسناد هویتی به آنها، تحصیلشان و... در رفتوآمد و ناامیدی و امید است، خبر اضافهشدن سه میهمانشهر جدید آنهم در استان یزد اعلام میشود. معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار یزد چندی قبل میهمان شورای شهر یزد بود و از اهمیت همگرایی و همدلی دستگاههای اجرائی و حاکمیتی برای مدیریت اتباع خارجی در استان صحبت کرد و از وضعیتی گفت که نتیجه چهار دهه گذشته است. محمدعلی طالبی گفت: «چند حوزه طرد اتباع غیرمجاز، ساماندهی اسکان اتباع، اشتغال و مدیریت فرهنگی و اجتماعی اتباع بررسی شده و در دستور کار جدی قرار گرفته است و در همین راستا، ایجاد سه میهمانشهر در شهرستانهای تفت، میبد و اردکان برای اسکان اتباع خارجی مجاز پیشبینی شده است. او جامعهپذیری اتباع خارجی در استان را از دیگر اقدامات انجامشده و در دستور کار جدی استانداری یزد دانست و بیان کرد: افراد بومی باید بپذیرند اتباع خارجی مجاز تا زمانی که تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران هستند، میتوانند بهعنوان شهروند در کنار ما زندگی کنند. سیدابوالفضل موسویبیوکی، رئیس مجمع نمایندگان استان یزد، در همان جلسه مشترک شورای شهر یزد، از نگرانی درباره آن بخش از زندانیان استان که افراد غیربومی و عمدتا اتباع خارجی هستند، صحبت کرد و گفت: تا زمانی که مردم همراهی لازم را در این زمینه نداشته باشند، هیچ تحول مثبتی رخ نمیدهد. او گفت: شورای شهر یزد باید بهعنوان سیاستگذار برای شهر درباره وضعیت زندگی پناهجویان و شرایط زندگی آنها تصمیمگیری کند. بر اساس آمار اعلامشده و رسمی، درحالحاضر 19 میهمانشهر در استانهای مرکزی، خراسانرضوی، کرمان، فارس، بوشهر، خوزستان، آذربایجانغربی و کرمانشاه دایر است و حدود 27 هزار پناهنده افغان و کمتر از سه هزار پناهنده عراقی در آنها زندگی میکنند. اعضای شورای شهر یزد در دوره چهارم میگویند در دوره قبلی شورا صحبتهایی درباره ایجاد میهمانسرای جدید با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی مطرح و تصمیماتی هم اتخاذ شد؛ اما اقدامی صورت نگرفت. حجتالاسلام مطهریان، عضو سابق شورای شهر یزد، در پاسخ به «شرق» با اشاره به آمار احتمالی صدهزارنفری جمعیت پناهجویان در استان یزد، میگوید: بافت فرهنگی و اجتماعی یزد در این سالها همراه با پناهجویان بوده است؛ اما این شرایط در این سالها با آسیبهایی همراه شده که دلیل آن افزایش تعداد افغانهای غیرمجاز است. او میگوید شرایط حضور افغانها در کنار مردم شهر یزد به شرایط استحاله رسیده و از مدتها قبل برای ایجاد میهمانشهر اتفاقنظر بود و مکانی در حومه شهر یزد به نام «محمودیه» را در نظر گرفته و برای آن تأسیسات هم در نظر گرفتند؛ ولی میهمانشهر ایجاد نشد. حجتالاسلام زارع، رئیس سابق شورای شهر یزد، نیز به «شرق» میگوید: ایجاد میهمانشهر با توجه به تبعات مثبت و منفیای که دارد، موافقان و مخالفانی نیز دارد و به نظر میرسد باید برای این تصمیم، کار کارشناسی صورت گیرد. او میگوید: در شورای شهر یزد چندینبار موضوع ایجاد میهمانشهر و ساماندهی افاغنه مجاز و غیرمجاز مطرح شد؛ ولی اقدامی صورت نگرفت. فاطمه اشرفی، مدیر انجمن حامی درباره سیاستهای جمهوری اسلامی در مدیریت پناهجویان و ایجاد میهمانشهرها، در پاسخ به «شرق» نمونههای مشابه این کمپها در کشورهای دیگر پذیرنده پناهجو را مثال میزند و میگوید: در کشورهای دیگر پذیرنده پناهجویان، چنین فضاهایی بهطور موقت و در فضایی متفاوت از آنچه در ایران داریم، در نظر گرفته میشود تا پناهجویان در فاصله زمانیای را که برای تأیید مدارک و گذراندن مراحل اقامتی میگذرانند، در این کمپها اقامت موقت داشته باشند. برای حضور در این کمپها معمولا زمانی مشخص وجود ندارد؛ اما تقریبا هیچکدام شبیه میهمانشهرهای ما محل دائمی زندگی نیستند. او میگوید میهمانشهرهای ایران در این سالها محل زندگی پناهجویانی است که یا کار اقامت دارند، یا مدارک اقامت را دارند یا در مرحله پناهجویی هستند؛ اما ما دقیق نمیدانیم جمهوری اسلامی درباره این میهمانشهرها و نوع برخورد با پناهجویان و افغانهای غیرمجاز تصمیم جدیدی اتخاذ کرده است یا نه و ممکن است بخواهند افغانهای غیرمجاز را هم به نحوی در همین میهمانشهرها قبول کنند. او با اشاره به فضای اجتماعی و فرهنگی شهر یزد و پذیرایی مردم این شهر در چند دهه از پناهجویان افغان، گفت: عموم شهرهای مهاجرپذیر مثل یزد در این سالها با پناهجویان مشکلی نداشتهاند؛ اما در چند سال اخیر که تعداد افغانهای غیرمجاز زیاد شده، شرایط تغییر کرده و ناهنجاریها و تنشهای مکرر اجتماعی، مردم یزد را ناراضی کرده و همین مسائل روی نحوه برخورد و تعامل مردم شهر تأثیر گذاشته است. اشرفی میگوید که او هم خبر ایجاد سه میهمانشهر جدید را شنیده؛ اما جزئیات این اقدام هنوز مشخص نیست و میافزاید: هنوز نمیدانیم میهمانشهرهای جدید برای گروههای فرودست پناهجویان، اقامت افغانهای غیرقانونی با شکل جدیدی از ثبتنام یا روندی دیگر است یا تصمیم دیگری در سر دارند. مدیر انجمن حامی معتقد است که دورکردن پناهجویان از فضای اجتماعی و فرهنگی جامعه ممکن است اثرات مثبتی داشته باشد؛ اما در بلندمدت اثرات منفی آن بیشتر است؛ چراکه این دو گروه از جمعیت انسانی با وجود تفاوتها با یک دیوار از هم جدا میشوند و این اتفاق اثرات خوبی ندارد. او میگوید ممکن است حضور و زندگی در میهمانشهر برای پناهجویان تسهیلات و امکانات و حمایتهای مالی به همراه داشته باشد و حتی از برخی امکانات رایگان استفاده کنند؛ اما بسیاری از آنها از حقوق اجتماعی و فردی دور میشوند. سیدابوالفضل موسوی، نماینده شهر یزد هم در پاسخ به «شرق» با تأیید این خبر یادآور شد که با اجرای این طرح میتوان بین پناهجویان و افغانهای غیرمجاز تفکیک قائل شد و برای آنها تعیین تکلیف کرد. موسوی به تعداد زیاد پناهجویان افغان و افغانهای غیرمجاز در شهرهای استان یزد اشاره کرد و گفت: آمار دقیقی وجود ندارد؛ اما مسئولان میگویند بیش از 50 هزار پناهجوی افغان در استان یزد حضور دارند و بیش از این تعداد هم افغان غیرمجاز در این استان حضور دارند و در مجموع جمعیت افغانهای پناهجو و غیرمجاز استان بیش از 110 هزار نفر است. از نظر ما این رقم، نگرانکننده و تأملبرانگیز است. این نماینده مجلس میگوید تناسب جمعیتی ساکنان ایرانی و افغان در برخی از شهرهای استان یزد با هم برابر شده و به طوری میانگین در برخی از استانها یکسوم جمعیت را افغانها تشکیل میدهند. او این سؤال را که با این روند و جمعیتی که شما درباره آن صحبت میکنید، میهمانشهر ایجاد شده، باید جمعیت درخورتوجهی را در خود جای دهد و به جای یک کمپ تبدیل به یک شهر جدید میشود را تأیید کرد و گفت: چارهای جز این روند وجود ندارد و شرایط بهگونهای شده که لازم است تفکیک جمعیتی صورت گیرد. موسوی تأکید کرد که میهمانشهرها قطعا محل زندگی اتباع مجاز افغان خواهد بود و بهاینترتیب میتوان درباره افغانهای غیرمجاز استان تصمیمگیری کرد. او به «شرق» گفت: در شرایط فعلی که حضور افغانهای غیرمجاز زیاد و آسیبهای اجتماعی این حضور زیاد شده، تفکیک و ساماندهی امور به نفع مهاجران قانونی خواهد بود؛ ضمن اینکه در فضای میهمانشهرها امکانات و شرایط مقبولی برای این افراد تأمین میشود. او میگوید برای مکانیابی این میهمانشهرها اقدامات و پیشنهادهایی انجام شده؛ اما جزئیات اینکه میهمانشهرها در چه محلی قرار دارند و با چه اعتباری احداث میشوند و چه زمان تکمیل و آماده پذیرش هستند، معاونت سیاسی- امنیتی استانداری یزد باید پاسخگو باشد و اطلاعات تکمیلی ندارد. افغانهایی که دهههاست نسل اندر نسل در ایران زندگی میکنند، در ادامه شرایط نامساعد کشورشان و نبود امکانات زندگی در بخشهای جنگزده این کشور همچنان حضور در ایران را ترجیح میدهند. افغانهای مجاز در این سالها بارها مورد آمایش وزارت کشور و اداره اتباع و مهاجران خارجی قرار گرفتهاند و حالا پس از سالها مسئولان جمهوری اسلامی تا حد زیادی ابعاد منفی و مثبت این حضور اجباری را میدانند؛ اما اینکه در عمل چقدر بتوانند آسیبهای این حضور اجباری را کم کنند، جای سؤال دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.