|

بادشکن و اثر آن در حل معضلات روستايي

وحيدرضا شادفر . کارشناس‌ارشد منابع طبيعي

کم‌توجهي و انحطاط روستاها به‌مثابه انحطاط تمدن است. روستاها در تمام دنيا جايگاه راهبردي در ابعاد مختلف اجتماعي، سياسي و ملي دارند و براي حفاظت و امنيت در بخش‌هاي مختلف بايد آنها را حفظ کرد. امروزه با بيش از 70 معضل زيست‌محيطي و عوامل انساني که هر يک به‌تنهايي موجب کاهش توليدات کشاورزي، دامي و مرتعي شده و علاوه بر بي‌کاري و مهاجرت، فاجعه خالي از سکنه شدن روستاها در کشور را رقم زده است، روبه‌رو هستيم. اکنون اين دو پرسش مطرح است: آيا راهکاري علمي، اجرائي و کم‌هزينه به‌منظور مقابله، کاهش و مديريت تمام مشکلات اجتماعي و معضلات زيست‌محيطي وجود دارد؟ و البته راهکاري چندمنظوره که علاوه بر توليد کار و درآمدزايي در روستاها، برای جلوگيري از مهاجرت روستاييان و خالي از سکنه‌شدن روستاها نيز مؤثر باشد؟ همان‌طور که مي‌دانيد، کشور ايران در منطقه‌اي خشك و نيمه‌خشك با ميزان بارندگي يك سوم متوسط جهاني و البته با پراکنش نامناسب واقع شده؛ از سوي ديگر تبخير و تعرق کشور سه برابر متوسط جهاني است. تغييرات اقليمي، کمبود آب و معضل بي‌آبي، افت سطح سفره‌هاي زيرزميني، شورشدن ذخاير آبي، فشار بر مراتع، بيابان‌زايي، افزايش پديده آلبيدو، فرسايش خاک، تشديد خشك‌سالي، سيل، سرمازدگي، فرونشست و مديريت غيرکارآمد و... ازجمله معضلات زيست‌محيطي و مؤلفه‌هاي انساني هستند که سبب کاهش راندمان توليد محصولات کشاورزي در واحد سطح و کم‌شدن روزافزون درآمد روستاييان شد و کم‌کم موجب بي‌کاري در مناطق روستايي شده و بحران مهاجرت از روستاها و در نهايت فاجعه خالي‌ازسکنه‌شدن روستاها در کشور را رقم زد. پس از دو دهه تحقيق و مطالعات ميداني، راهکاري علمي، اجرائي و کم‌هزينه به‌منظور مقابله، کاهش و مديريت معضلات زيست‌محيطي و جلوگيري از مهاجرت و خالي از سکنه‌شدن روستاها احداث بادشکن‌هاي آيروديناميک مشبک و موزاييک است. طرحي در نهايت سادگي، اثرگذار، اشتغال‌زا، درآمدزا و زيست‌محيطي، ابزاري علمي براي توسعه قطعي روستاها باحمايت و نظارت دولت که به‌دست افراد بومي و روستاييان اجرا خواهد شد و اين يعني رسوب سرمايه در روستاها و مناطق کمتر توسعه‌يافته. بادشکن به زباني ساده درختکاري رديفي، در يک يا چند رديف (بسته به‌شدت و جهت باد غالب منطقه) اطراف مزارع، باغات، مراتع، ديمزارها، دامداري‌ها و کلا روستاهاست که ده‌ها مزايا دارد.مطمئنا شرايط اقليمي و محيط زيست ما از صحراي آفريقا با متوسط 30 ميلي‌متر بارندگي بدتر نيست. بررسي‌هاي سازمان ملل نشان داد سالانه صدها هزارهکتار از پوشش گياهي آفريقا کاسته مي‌شود و درصورت بي‌توجهي، قاره آفريقا به صحراي مرگ تبديل خواهد شد. بنابراین پروژه کمربند سبز از سال2007 با هدف بيابان‌زدايي و جلوگيري از گسترش گردوغبار در اين منطقه اجرا و تاکنون11 ميليون درخت با هزينه دوميليارد دلار کاشته شده است. به گزارش سازمان ملل، کمربند سبز آفريقا علاوه بر مزاياي زيست‌محيطي، به ابزاري براي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي منطقه تبديل شده است. مشابه همين تجربه را دانشمندان چيني با ارائه طرح ايجاد کمربند سبز در بيابان «گوبي» اجرا کردند. در آمريکا نيز که از سال ۱۹۳۲درگير توفان بود. سال‌هاي۱۹۳۰تا۱۹۴۰تعداد ۳,۵ ميليون نفر مهاجرت کردند، گرد و غبار ضرر و زيان زيادي به کشاورزان وارد کرد، دولت براي جلوگيري از توفان‌هاي خاکي، مرطوب نگه‌داشتن و تثبيت خاک، کمربند سبزي با بيش از۲۰۰ميليون درخت احداث کرد. همگان مي‌دانند که اثر مستقيم خشک‌سالي در وهله نخست بر منابع آبي است و اثرات غيرمستقيم آن بر ابعاد اجتماعي و اقتصادي، مانند کاهش درآمد، کاهش عملکرد توليد، افزايش هزينه‌هاي توليد و.... اگر به‌دنبال نگه‌داشتن روستاييان در روستاها هستيم، بايد عوامل ماندگاري آنان را فراهم کنيم که مهم‌ترين و اصلي‌ترين عامل، ايجاد زيرساختي براي افزايش درآمد روستاييان است. بهبود وضع روستاييان را از دو ديدگاه می‌توان بررسي کرد. فعاليت عمده روستاييان کشاورزي است، بنابراین درآمدشان را مي‌توان با افزايش توليد يا افزايش قيمت بهبود بخشيد. افزايش قيمت محصولات به‌دليل تورم توصيه نمي‌شود، بنابراین تنها راه بهبود وضعيت اقتصادي روستاها، افزايش توليد است که ساده‌ترين، سهل‌الوصول‌ترين و راهکاري علمي و اجرائي آن فقط احداث بادشکن‌هاست. بادشکن‌ها علاوه بر کاهش معضلات زيست‌محيطي، سبب افزايش70درصدي راندمان توليد و کاهش50درصدي مصرف آب در بخش کشاورزي مي‌شوند. براي روستاهاي مرزي اعتقاد به امنيت پايدار و امنيت کم‌‌هزينه داريم. امنيت پايدار و کم‌هزينه با حضور مردم حاصل مي‌شود نه با حضور صرف نيروهاي نظامي و انتظامي. ما نيز معتقديم که بايد از مردم کمک گرفت، قانون هم همين را مي‌گويد؛ قانون اساسي حفظ محيط زيست را برعهده مردم گذاشته است. علاوه بر آسيب‌شناسي، امکان‌سنجي، مکان‌يابي و گل‌باد هر منطقه، بخش و روستاي20 استان کشور تهيه شده است. شناسايي‌هاي منطقه‌اي، بررسي‌هاي ميداني و طراحي‌هاي منطقه‌اي به اجرا رسيده است و با تعيين نوع گونه انتخابي براي هر روستا و اقليم، بسته‌هاي آموزشي تهيه و آماده شده؛ چراکه معتقديم جهت اجرائي‌كردن اين طرح عظيم ملي، ابتدا بايد فرهنگ‌سازي و آموزش انجام شود. گفتني است براي اجرائي‌کردن طرح، نيازي به کمک يا بودجه دولتي نداريم، فقط حمايت دولت را مي‌خواهيم؛ دولت فقط نظارت کند. با ايجاد کارگروه تخصصي بادشکن و ايجاد تعامل بين بخش خصوصي و دولتي و صد‌البته با دستان پرتوان مردم بومي و جوانان روستايي، طرح اجرا خواهد شد و اين همان معناي اقتصاد مقاومتي است. جهت اجرائي‌كردن طرح بادشکن‌هاي آيروديناميک در سراسر کشور و کاهش و مديريت 70 معضل زيست‌محيطي که منجر به صرفه‌جويي آب در بخش کشاورزي تا 50 درصد، افزايش راندمان توليدات مرتعي و کشاورزي تا 70 درصد، توليد کار در روستاها و درآمدزايي و نهايتا جلوگيري از مهاجرت و خالي از سکنه شدن روستاها مي‌شود، آمادگي کامل داريم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.