موکُشي يا خودکُشي
انسيه روشني : خيلي آرام از پلههاي سالن پايين آمد، کنار ميز منشي ايستاد و گفت: «مو براي فروش آوردهام». موي خوبي بود. مدير سالن بر سر قيمت با او به توافق رسيد، شماره کارتش را به منشي داد تا پول برايش واريز شود. آهسته پرسيدم: «موي خودتان بود؟» سرش را پايين انداخت و گفت: «نه! موي دخترم بود؛ هفت سال دارد، ديشب موهايش را گيس کردم وقتي خواب بود، چيدم. بيرون كه آمدم هنوز خواب بود، ولي بهش ميگم فرشتهها موهاتو بردند. چارهاي نيست خيلي گرفتارم». فكر ميكردم بيشتر مواقع به افراد پيشنهاد ميشود كه موهايشان را از آرايشگاه بردارند، نميدانستم چندسالي است دختران جوان يا خانوادههايشان موها را براي فروش ميآورند و اكنون اين شيوه هم براي كسب درآمد رايج شده است. مدير سالن زيبايي ولنجک ميگويد که «ماهانه 20 تا 25 نفر به ما مراجعه ميكنند؛ دختران جواني که قصد فروش موي خود را دارند؛ دختراني که بيشتر آنها بهخاطر نياز مالي دست به چنين کاري ميزنند. به نظرم اکثرشان دانشجوهاي شهرستانياند. شنيدهاند مو با قيمت مناسبي در سالنهاي بالايشهر خريدوفروش ميشود و به اين شيوه بهعنوان گزينهاي براي كسب درآمد فكر ميكنند». خانم م، مدير سالن زيبايي در هفتحوض، ميگويد: «اغلب مراجعهکنندگان مادراني هستند که بههمراه دختران هفت الي 15 ساله مراجعه ميکنند. معمولا دليل اين کار را از آنها نميپرسيم، اما از وضعيت ظاهري و نوع رفتارشان حدس ميزنيم که شايد بهخاطر تأمين مالي موهاي خود يا دخترشان را ميفروشند». هرچند اين پديده انگار هنوز به شهرهاي كوچك و سنتي نظير يزد و خرم آباد و... نرسيده است، اما مثلا در شهرهاي شمالي كشور ميتوان موارد بيشتري را مشاهده كرد. خانم م، مدير سالن زيبايي در گرگان از وجود بازار خريدوفروش مو بياطلاع نيست و خودش هفتهاي سه يا چهاربار با چنين مواردي برخورد ميكند. او ميگويد: «گاهي تعداد مراجعهکنندگان با ما به نحوي است كه با کمبود منابع مالي مواجه ميشويم. از دختر ششساله تا خانم سيوچند ساله بهسراغ ما ميآيند. افراد كوچكتر همراه خانوادههايشان مراجعه ميكنند. در گرگان اينجا تنوع قوميتي زياد است، بازار کار نيست، استان گلستان از نظر صنعتي محروم است، فقر در بين خانوادهها بسيار زياد است و هر سال هم بيشتر ميشود». به سراغ آقاي س در بازار تهران ميرويم. او جزئيات بيشتري در اختيارمان قرار ميدهد؛ «مراجعه افراد در نيمه دوم شهريور و نيمه دوم اسفند بيشتر ميشود. قيمت اين موها در بازار با توجه به جنس، اندازه، حجم و سن مو از 300 هزار الي يک ميليون تومان متغير است». او که به صورت تخصصي به کار خريدوفروش مو مشغول است، ميگويد: «همه خانمهايي كه به ما براي فروش مو مراجعه ميكنند نياز مالي ندارند. برخي از آنان پول بهدستآمده را به سازمان بهزيستي يا کهريزک اهدا ميکنند، اما اكثر مراجعان از تهران و شهرستانها بين 15 تا 35 سال دارند و به نظر ميرسد بيشترشان براي نياز مالي اقدام به چنين کاري ميکنند». در قرن نوزدهم ميلادي، در کشورهاي اروپايي اين پديده در زنان بيخانمان رواج داشته که براي تأمين حداقل نيازهاي اوليهشان اقدام به فروش مو و دندان ميکردند، اما انگار فروش مو در بين اقشار ضعيف و کمدرآمد جامعه در حال گسترش است. دکتر جهاني بهعنوان مشاور و درمانگر اختلالات هيجاني و دکتراي روانشناسي سلامت در پاسخ به اين سؤال كه ازخودگذشتگي و ازدستدادن موها به روح زنان و دختران چه آسيبي وارد ميكند، ميگويد: «پذيرش خود يکي از مهمترين گامها در جهت کسب اعتمادبهنفس، عزتنفس و در نهايت هويت هر فرد است. در اين راستا قبل از هر چيز فرد بايد خودجسماني خويش را بشناسد و بپذيرد و پس از آن به سمت شناختهاي عميقتري درباره تواناييها، استعدادها و ضعفهاي خود گام بردارد. فقدان پذيرش يا ازدستدادن هر يک از ابعاد «خود» (موي من، بدن من، چهره من و....) ميتواند پيامدهاي ناگواري مانند گرايش به انواع بزهکاري و رفتارهاي پرخطر داشته باشد. بهاينترتيب فردي که به اجبار موقعيت و شرايط زندگي، بخشي از اين خودجسماني را ناديده ميگيرد و انکار ميکند، گامهاي سريعتري به سوي آسيبهاي اجتماعي برميدارد. ازدستدادن زيبايي ظاهري و جسماني (مثل کوتاهکردن مو به قصد فروش و کسب درآمد) احساساتي مانند سرخوردگي، ناکامي و نهايتا خشم نسبت به خود و جامعه را در فرد ايجاد ميکند و چنانچه اين فرد مهارت و توانايي لازم را براي مديريت اين دسته از هيجانات منفي نداشته باشد يا کسب نکند، ممکن است براي غلبه بر اين احساسات منفي از شيوههاي ناکارآمدي مانند مصرف مواد مخدر و رفتارهاي جنسي و ساير رفتارهاي پرخطر استفاده كند». هرچند موي بلند سهم زيادي در زنانگي يک زن دارد، اما انگار اقتصاد بيمار جامعه اين سهم را خواسته يا ناخواسته از زندگي بعضي از اين دختران جوان حذف ميکند. اين نگراني وجود دارد دختري که با خاطره فروش مو براي گذران زندگي بزرگ ميشود، چه آيندهاي ميتواند در جامعه داشته باشد؟ ما اين روزها زناني را میبينيم كه وقتي فقر به سراغشان ميآيد، حاضرند خودشان موهاي خودشان را بكشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.