سؤالاتی درباره تکثیر غیرقانونی کتاب
حسن کیائیان
چاین روزها اوضاع و احوال کتاب خوب نیست. در سالهای گذشته همهساله به دنبال برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، تعطیلی مدارس و دانشگاهها، رکودی نسبی بر بازار کتاب حاکم میشد که تا اواسط شهریور برای کتابهای درسی و اواسط مهر برای کتابهای عمومی ادامه داشت. امسال این رکود ابعاد گستردهتری یافته و کتابفروشیها را -تا جایی که دیدهام و شنیدهام- با مشکلات بیشتری در مقایسه با سالهای گذشته مواجه کرده است. لابد این رکود کمسابقه چون هر پدیده اجتماعی-فرهنگی دیگری ابعاد مختلفی دارد که شناخت ریشههای آن از حوصله این مختصر خارج است. قصدم از این نوشته کوتاه اشاره به یکی از عوامل مهم این رکود است که چند روز پیش تصویر تازهای از آن را بهعینه دیده و لمس کردم. برای کاری مقابل دانشگاه تهران رفته بودم، از تعداد زیاد بساطیهای کتاب پیادهروی آن شوکه شدم. در عرض دو، سه ماه از چند بساطی به دهها بساطی رسیدند. تعدادی هم در مناطق دورتر (مانند تقاطع انقلاب با ولیعصر یا خیابان کارگر بالاتر از میدان انقلاب) بساطشان را پهن کرده بودند. در این بساطها مقدار زیادی کتاب بهچشم میخورد که تعداد زیادی از آنها، کتابهای پرفروش ناشران گوناگون بود. از گذشته در بازار کتاب این روال وجود داشته و دارد که هر ناشری (از دهها کتاب منتشرشده خود) با چند عنوان از پرفروشترین آنها میتواند ادامه کار بدهد و درحقیقت این کتابهای بهاصطلاح برو هستند که بار مالی هر ناشری را بهدوش میکشند و اگر جلوی انتشار این چند کتاب پرفروش هر ناشری گرفته شود، رکود در کار آن ناشر ایجاد میشود و حتی احتمال تعطیلی آن انتشاراتی میرود. چند کتاب پرفروش نشرچشمه هم در میان کتابهای این بساطیها بود، بهویژه یکی از این کتابها، کتاب معروفی از نویسنده بزرگ معاصرمان بود که سالهاست منتشر میکنیم. سر سخن را با بساطی باز کردم، بهقصد گرفتن اطلاعات بیشتر، مرا شناخت و برخوردی دوستانه توأم با پوزش کرد. به اشاره او به دفتری در طبقه دوم یکی از ساختمانهای همان حوالی رفتم و سراغ کسی را که گفته بود عامل اصلی انتشار غیرقانونی این کتابهاست، گرفتم. طرف که با یک تبختر و آرامشی پشت میزش نشسته بود در پاسخ اعتراض من خیلی خونسرد گفت که چند نسخهای از این کتاب را کسی برایمان آورده بود و ما هم توی یک کارتن به شهرستان فرستادیم. آه از نهادم بلند شد که این کتابها فقط در این بساطیها عرضه نمیشود و کارتنکارتن به شهرستانها هم فرستاده میشود. حین اعتراض به این آقا یادم آمد که همکاری گفته بود چندی پیش در پیگیری انتشار کتابهایش به چنین مکانی رسیده بود و در پاسخ اعتراضش مورد ضربوشتم طرف مقابل قرار گرفت و اعتراض آن آقا که «من 120 بساطی را تغذیه میکنم، تو میخواهی 120 نفر را از نانخوردن بیندازی؟!!» همکار ما را محترمانه! با کتک از دفتر بیرون انداختند. یاد سخن آن همکارم افتادم و فکر کردم اگر این حضرت بخواهد نظیر این بلا را سر من بیاورد، با این قلب مجروحم بیشک کارم بیخ پیدا خواهد کرد. این بود که بهآهستگی، سربهزیر و سرافکنده! راهم را کشیدم و از دفتر آن جناب بیرون آمدم. این معضل چندسال پیش برای فیلمهای فارسی پیشآمده بود که در یک هماهنگی کامل بین اهالی سینما، معاونت هنری و نیرویانتظامی، بساط تکثیرکنندگان غیرقانونی فیلمها در زمانی کوتاه برچیده شد. ابعاد این مشکل آنقدر گسترده شده که بیشک هم وزارت ارشاد و هم اتحادیه و هم نیروی انتظامی و هم شهرداری کل و منطقه در جریان آن هستند. دلیل اینکه چرا این ارگانها با هماهنگی یکدیگر سرمنشأ این تخلف آشکار را کشف و عوامل آن را (که بیشک نباید از چند نفر بیشتر باشند) جمع نمیکنند بر من معلوم نیست. این سؤالی است که بهنظر میرسد مسئولان محترم وزارت ارشاد بهعنوان متولیان دولتی نشر کشور باید پاسخ دهند ولی شنیدهام که مسئولان انتظامی و قوهقضائیه در این مورد معتقد به وجود شاکی خصوصی هستند که اولا امکان گرفتن فاکتور از هیچیک از این بساطیها یا رؤسایشان ممکن نیست تا براساس آن کسی شکایتی بکند. ثانیا این کار مانند آن است که بخواهیم با کندن برگبرگ یک درخت بدی آن را از بین ببریم. ادامه اینگونه مدارای نهادهای دولتی درگیر در این ماجرا صورت خوشی ندارد. بعید است این نهادهای قدرتمند نتوانند از پسِ جمعکردن بساط چند نفر آدمی برآیند که به این عیانی دست به کار غیرقانونی میزنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.