|

«کوررنگی» در نقد جاه‌طلبی

سیاوش پاکراه . نویسنده و کارگردان

«کوررنگی» از نامش آغاز می‌شود؛ بیماری‌ای که بخشی از واقعیت را پنهان می‌کند، همچنان‌که نام اثر در پوستر و بروشور در میان اعداد و رنگ‌ سعی در پنهان‌کردن عمدی خود می‌کند، انگار که می‌خواهد خود را پشت چیزی که پیش تو می‌گذارد، مخفی کند. این راهی است که اثر هم مفاهیم خود را بر آن استوار کرده است. آنچه می‌بینیم یا تصور می‌کنیم، به تمامی آن نیست که وجود دارد یا به سخنی دیگر واقعیتی که بر ما می‌گذرد، تنها سایه‌ای از حقیقت است که دیگران برای ما نگاشته‌اند، دوام منظر و آغاز خود را بر اساس یک موقعیت بنا می‌گذارد. دو فرد (یکی مرد و دیگری زن) هرکدام در اتاقکی بسیار کوچک محدود شده‌اند. مشکل اولیه دیدار دو محبوس را به ذهن تداعی می‌کند و در همان ابتدا تعلیقی را برای چرایی این حبس و تصور چگونگی رهایی آنها به وجود می‌آورد. در همان آغاز، داده‌های متن شروع می‌شود. هر دو فرد، چه زن که ظاهرا همین امروز در اتاقک محبوس شده است و چه مرد که شکل و نوع بازی و کلام آن از زمانی طولانی برای حبس حکایت می‌کند به‌عنوان محبوسان امنیتی که علیه سیستم و نظم حاکم عمل کرده‌اند به چشم می‌آیند با این تفاوت بنیادین که مرد حافظه خود را از دست داده است و آن را منوط به پخش گازی می‌کند که از طریق سیستمی هوشمند با اندازه‌گیری‌ ترس فرد محبوس، شروع به پخش‌شدن می‌کند و نتیجه‌ آن، بیرون‌کشیدن اطلاعاتی است که علت‌ ترس محبوس است و به‌جای آن فراموشی را جایگزین می‌کند. یکی از عوامل بازدارنده درام، عدم اعتماد بین دو فرد است که سعی شده آن را به تمامی اجتماع سیطره دهد؛ به‌نوعی که لاجرم تماشاگر آگاه را به یاد رمان 1984 جرج اورول می‌اندازد که برای عبور از این مانع درام دست به پیچش‌کاری‌‌ها و خرده‌داستان‌هایی در مسیر رود اصلی اثر می‌زند. آنها تصمیم می‌گیرند بر اساس پیشنهاد مرد، الگوی به‌یادآوری را تغییر دهند تا سیستم با پخش گاز یا چیزی مواجه شود که برای آن غریبه است. این نقطه اوج یا کلایمکس درام تلقی می‌شود. بعد از ثبت الگوی جدید، مواجهه دو بازیگر رخ می‌دهد. صحنه به طرز شعبده‌واری تغییر می‌کند و باعث رودررویی و پرده‌برداری از درام می‌شود. این مرد آخرین امید سیستم است برای کشف؛ او بازجویی یا گرگی در لباس میش بوده است، ولی از طرف دیگر، زن نیز با تقلب در الگوی جدید، مرد را فریب داده است. حال روی دیگری از هر دو پرسوناژ نمایشی رخ می‌دهد. زنی که در قالب یک آزادی‌خواه خود را نمایان می‌کرد، در برهه جدید متن، رسیدن به هدف را با هر وسیله‌ای توجیه می‌کند به نام هدف، دست به جنایت زده است. قربانی و فریب را ابزار خود قرار داده و اکنون موجودی زیرک و یخ‌زده است و مرد که می‌فهمد سیستم برای فرار از نابودی راهی ندارد، موفقیت فردی خود را در حیات سیستمی جدید و همزیستی و خدمت به زن می‌یابد. پس هر دو معامله‌ای را برای رسیدن به نظمی جدید پی می‌گیرند؛ نظمی که تنها در ظاهر کمی متفاوت با آنچه وجود داشته است، خواهد بود و اجتماع همچنان با کوررنگی جدید دست‌به‌گریبان می‌شود. صحنه شعبده خود را در ارج‌گاه درام عیان می‌کند؛ بر اساس این مفهوم که هرآنچه تاکنون دیده و باور کرده‌اید، دروغی بیش نبوده است. اتاقک‌ها ناگهان به‌عنوان سازه‌ای عمل می‌کنند که ایجاد پلی برای دو بازیگر باشد. آنچه تاکنون در نگاه‌داشتن بود، اکنون در ایجاد ارتباط است. بازیگران اثر بر اساس فضای کوچک و بسته و لحاظ‌کردن فریم، بازی خود را نگاشته‌‌اند. بازی‌ها در هر دو سمت رو به سوی باورپذیری و میکرو اکت‌ها (توجه به جزئیات) میل کرده است. نمایش «کوررنگی» اثری است برای امروز که فردایی عجیب را به ما گوشزد می‌کند. شاید به‌جای فرار از کوررنگی، باید با کوررنگی رودررو شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.