|

بنیان‌گذار شبکه ملی شتاب‌نگاری زلزله ایران

محمد پورمحمدشاهوار. عضو هیئت‌علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی

همیشه اولین نفرها نقشی تعیین‌کننده در سرنوشت یک بحث یا موضوعی تازه و نو دارند. اینکه یک نفر در زمان خودش بتواند پیشرو در یک علم باشد و بتواند ایده خود را به‌صورت سیستمی ملی پایه‌گذاری کند، بسیار ارزشمند است که ایشان این مهم را به سرانجام رسانید. در بحث شتاب‌نگاری زلزله در ایران نیز مهندس معین‌فر اولین نفری بودند که نقشی تعیین‌کننده در پی‌ریزی و ایجاد شبکه ملی شتاب‌نگاری ایران داشتند. البته فضای علمی و مهندسی ایران در اواخر دهه 40 و 50 خورشیدی قابل قیاس با فضای امروزی نبوده است و مسلما مسیر ایجاد یک شبکه اندازه‌گیری جنبش نیرومند زمین در ایران، مسیری سخت و مملو از موانع گوناگون بوده است. وی پس از تحصیل در دانشگاه واسدا در ژاپن در رشته مهندسی زلزله، در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه مشغول به کار شد و شروع‌کننده تدوین بسیاری از آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های فنی بوده و پیش‌نویس اولین آیین‌نامه زلزله برای ایران را در سال 1343 تهیه کرد. علاوه بر استاندارد 519 که شاید قدیمی‌ترین دستورالعمل فنی در صنعت ساختمان ایران باشد، تدوین آیین‌نامه بتن ایران (آبا) در زمان تصدی ایشان در سازمان شروع شد. از مهم‌ترین خدمات بنیادی ایشان در علم مهندسی زلزله به کشور ایران را می‌توان ایجاد شبکه ملی شتاب‌نگاری در سال 1352 خورشیدی در دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه وقت و هم‌اکنون در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی را ذکر کرد. وی به درستی دریافته بود که ابزار اساسی برای پیشبرد اهداف مهندسی زلزله در کشور و تدوین یک آیین‌نامه مناسب برای طراحی سازه‌های مقاوم در برابر زمین‌لرزه داده‌های به‌دست‌آمده از دستگاه‌های شتاب‌نگاری است، بنابراین تمام سعی و تلاش خود را معطوف به اقناع مدیران مسئول برای اختصاص بودجه به این مهم کرد. در زمان تصدی‌گری ایشان حدود 350 دستگاه شتاب‌نگار آنالوگ در مناطق مختلفی از ایران نصب شد که زلزله‌های مهمی را همچون طبس گلشن در ایستگاه شتاب‌نگار طبس ثبت کرد که بی‌اغراق یکی از مهم‌ترین رکوردهای زلزله در دنیا بوده که هم‌اکنون در تمامی مطالعات دنیا از آن استفاده شده است. هم‌اکنون نزدیک به 44 سال از تأسیس شبکه ملی شتاب‌نگاری زلزله ایران می‌گذرد و این مجموعه که در ابتدا با 350 ایستگاه راه‌اندازی شده بود، هم‌اکنون با داشتن بیش از هزار ایستگاه در سرتاسر ایران و ثبت بیش از 12‌ هزار رکورد از زمین‌لرزه‌های بزرگ ایران ازجمله بم، زرند، ورزقان و اخیرا سرپل‌ذهاب کرمانشاه، گنجینه‌ای ارزشمند از این داده‌ها را جهت استفاده محققان در ایران و دنیا فراهم کرده است. این شبکه فعلی با این تعداد ایستگاه و داده را می‌توان یکی از نتایج به‌سرانجام‌رسیده تفکرات مهندس معین‌فر دانست. هرچند که ثمره اصلی این شبکه به‌روزرسانی آیین‌نامه زلزله و استفاده از این داده‌ها در صدها پروژه تحقیقاتی و دانشگاهی از دوران گذشته تا امروز بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.