|

تلاش برای کاهش ریسک زلزله‌های ایران

علی درویش‌زاده. استاد زمین‌شناسی دانشگاه تهران

آشنایی من با مهندس علی‌اکبر معین‌فر به دهه 40 و اوایل دهه 50 شمسی برمی‌گردد. ایشان سرپرست دفتر فنی سازمان برنامه و بودجه بود. اولین ایرانی‌ای بود که در زمینه زمین‌لرزه در اواخر دهه 30 شمسی به کشور ژاپن رفته و در زمینه مهندسی زلزله تخصص گرفته بود. هشت سالی از من بزرگ‌تر و فارغ‌التحصیل دانشکده فنی بود. من به‌‌سبب تدریسی که در دانشکده فنی داشتم با ذهنیت دانشجویان فنی آشنایی داشتم. معین‌فر به‌‌علت نوع تخصصش در زمینه زلزله با زمین‌شناسان زیادی مرتبط بود و براساس تحصیلات و همچنین مشاهدات و مطالعات میدانی گسترده، به‌ویژه بعد از زلزله‌های 1341 بوئین‌زهرا و 1347 دشت بیاض، 1349 قرناوه ترکمن‌صحرا و 1351 قیر و کارزین در فارس و 1357 طبس با عوارض زمین‌شناختی مانند گسلش و زمین‌لغزش با دقت و کیفیت بالا آشنا بود و در گزارش‌های فنی خود این مشاهدات زمین‌شناختی را با کیفیت بالا ارائه می‌کرد. او پیش‌نویس اولیه آئین‌نامه زلزله ایران را در دهه40 نوشته بود. برای من که در دانشکده علوم دانشگاه تهران با تخصص آتشفشان‌شناسی در سال‌های دهه 40 مشغول به تدریس و تحقیق، به‌ویژه در زمینه مخاطرات زمین بودم، وجود مهندسی مانند معین‌فر که هم در سازمان برنامه سمت داشت و هم انسان بسیار دقیقی بود و با پشتکار فراوان به‌دنبال راه‌اندازی شبکه لرزه‌نگاری شتاب‌نگارهای ایران بود (که در سال 1353 شمسی بالاخره موفق به انجام آن شد) بسیار دلگرم‌کننده بود. کار مهم دیگر که مهندس معین‌فر دنبال می‌کرد، مطالعه زلزله‌های تاریخی ایران بود. من در کتاب «ناآرامی‌های زمین» که در سال 1366 ترجمه کردم، به مواردی از زلزله‌های تاریخی ایران، به‌ویژه در منطقه سیراف در خلیج فارس و در شهر ری پرداختم و به اهمیت این نوع بررسی‌ها در مطالعه خطر زلزله در هر کشوری به تفصیل اشاره کردم. تلاش‌های معین‌فر با همکاری دکتر نیکلاس آمبرسیز انجام می‌شد که نتیجه این پژوهش‌ها به انتشار کتاب «تاریخ زمین‌لرزه‌های ایران» منجر شد. از ویژگی‌های مهم مهندس معین‌فر صراحت و شجاعت در بیان مسائل فنی و علمی و اولویت‌هایی بود که در مسائل ملی احساس می‌کرد، ولی البته همواره انصاف و تعادل در ابراز و بیان نظر و تأیید حرف حق، حتی اگر از رقیب و مخالف هم بود، مورد تحسین من بود. معین‌فر مهندس فارغ‌التحصیل دانشکده فنی بود که نزدیک‌ترین رابطه را با ما زمین‌شناسان فارغ‌التحصیل دانشکده علوم داشت و این موضوع هم به‌دلیل شاخه تخصصی در زمینه مهندسی زلزله بود و هم با شخصیت ایشان که بسیار متنوع بود و با زمینه‌ها و تخصص‌ها و هم با افراد و زمینه‌های با علاقه و تخصص متنوع مرتبط بود. اتفاقا این نگاه معین‌فر همان نقطه‌ضعفی است که ما در کشورمان کم داریم و اگر در این شش دهه فعالیت و نحوه نگاه ایشان تقویت و ترویج شده بود، حوزه تخصصی موردنظر امروزه توسعه بیشتری همراه با ایمنی بیشتر و پایدارتری یافته بود. خوشحالم که بعضی از بهترین شاگردان سابق من در دانشکده علوم در سال‌های بعد از فارغ‌التحصیلی از نزدیک‌ترین همکاران مهندس معین‌فر در زمینه مطالعه زلزله‌های ایران شدند و این ارتباط علمی را که برای کاهش ریسک لازم است، توانستند از نزدیک با ایشان دنبال کنند و از نحوه نگاه او به مسئله زمین‌لرزه بیاموزند. برای روح زنده‌یاد مهندس معین‌فر آرزوی آمرزش و برای نسل‌های جوان بعدی آرزوی امکان تداوم راه بزرگانی چون مهندس علی‌اکبر معین‌فر را دارم. زمین‌شناسان ایران که از ساختار پیچیده زمین کشور خود آگاهند کارهای به‌یادماندنی و ماندگار شادروان مهندس معین‌فر را در زمینه مهندسی زلزله و ایجاد شبکه شتاب‌نگاری کشور و به‌ویژه طراحی و تهیه آئین‌نامه مقاوم‌سازی در برابر زلزله را گرامی می‌دارند. روحش شاد و نامش ماندگار باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.