ایران، پیشرو بررسی عوارض دارویی در خاورمیانه
دکتر پیام پیمانی.عضو هيئت علمی مرکز تحقیقات سیاستگذاری سلامت
علم داروسازی در دهههای گذشته توانسته است با تولید داروهای جدید، بسیاری از بیماریها را درمان کند و بر سلامت و کیفیت زندگی عموم جامعه بیفزاید. این محصولات دارویی همانگونه که میتوانند در بدن دارای اثرات مفید بوده و شفابخش بسیاری از امراض باشند، میتوانند تأثیرات نامطلوبی هم بر سلامت انسان داشته باشند. گرچه این عوارض عمدتا خفیف و قابل چشمپوشی هستند و تا 70 درصد قابل پیشگیری، اما گاهی میتوانند منجر به صدماتی شوند. گرچه شرکتهای داروسازی سالهای طولانی قبل از ورود هر دارو به بازار مصرف، آزمايشهاي گوناگوني را براي فراهمآوردن اطلاعات جامع در مورد اثربخشی و بیضرری داروها انجام ميدهند، اما این آزمایشها در جمعیتهای کوچک حداکثر چندهزارنفره در شرایطی کاملا مطلوب و تحت کنترل انجام میشوند، اما وقتي داروها وارد بازار دارويي ميشوند و ميليونها نفر آنها را مصرف ميکنند، چنين واکنشهایی ميتوانند خودنمايي کنند. تعداد بالا و تنوع ویژگیهای افرادی که دارو را پس از ورود به بازار مورد استفاده قرار میدهند، نهتنها میتواند منجر به کشف عوارضی شود که در مطالعات بالینی مشاهده نشدهاند، بلکه ممکن است منجر به تغییر در تصور متخصصان در مورد میزان اثربخشی ادعاشده در مطالعات بالینی شود. همچنین تنوع رژیمهای دارویی و غذایی که افراد در جامعه خواهند داشت میتواند منجر به کشف تداخلات دارویی یا غذایی شود که در مطالعات بالینی انجامشده قابل تشخیص نبودهاند. پاسخ همه این نیازها را میتوان در علم فارماکواپیدمیولوژی جستوجو كرد. فارماکواپيدميولوژي یا مطالعات داروها در جمعیتها، علمی است که با روشهاي مطالعاتي خاص خود شرایط آزمایشگاهی را به زندگی واقعی وصل میکند و اطلاعات ما درخصوص اثربخشی و ایمنی داروها را به صورت مستمر بهبود میبخشد. این علم میتواند تصمیمگیران و سیاستگذاران را از وضعیت دردسترسبودن داروها، توان قدرت خرید بیماران و حتی میزان پذیرش و مقبولیت داروها در بین بیماران مطلع كند. اطلاعات فارماکواپیدمیولوژیک، نهتنها برای پزشکان و سیاستگذاران مفید خواهد بود، بلکه میتواند صنعت داروسازی را از عواقب عوارض ناخواسته دارویی حفظ كرده و تولیدکنندگان دارویی را در بهبود داروهای فعلیشان راهنمایی كند. تعداد گزارشهاي عوارض دارویی جمعآوریشده از سوی شرکتها گاه بیش از 10 برابر گزارشهاي داوطلبانه ارسالی به مراکز ملی فارماکوویژیلانس است. در ایران، گرچه جمعآوری اطلاعات مربوط به عوارض جانبی داروها بیش از یک دهه است که در سازمان غذا و دارو در حال انجام است و سالانه هزاران مورد ثبت و تحلیل عوارض در این سازمان انجام میشود، اما لازم است که این اطلاعات به تمامي اطلاعات فارماکواپیدمیولوژیک گسترش یابد. ما امید داریم که اولین کنگره اروپایی، آسیایی فارماکواپیدمیولوژی که بزرگترین رویداد از این دست در خاورمیانه و یکی از بزرگترین رویدادهای علمی در آسیاست، بتواند آغازی برای توجه بیشتر به تولید و استفاده از دادههای این علم در ایران بوده و با ایجاد مرکز ملی دادهها و ایجاد ساختارهای اطلاعاتی مناسب شامل بانکهای اطلاعاتی اثرات داروها در شرایط واقعی، مطلوبیت کسبشده، کیفیت زندگی بیماران، عوارض داروها و هزینهها و با همت و همکاری تمام متخصصان مرتبط، کشور ایران به هسته مرکزی این علم در غرب آسیا تبدیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.