نهادهای اصلی آموزشی چه نامهایی دارند؟
ساسان گلفر
مطرحشدن بحث تغییر نام وزارت آموزشوپرورش بهعنوان وزارت تربیت رسمی و عمومی، این پرسش را پیش آورده است که آیا چنین تغییری ضرورت دارد یا نه؟ بر اساس گزارش خبرگزاریهای رسمی در روز دوشنبه، معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزشوپرورش، به لزوم این تغییر در نام وزارتخانه اعتقاد دارد. علیرضا کاظمی در گردهمایی مشترک شورای معاونان و مدیران کل ستادی و استانی با تأکید بر اینکه رویکرد اصلی و راهنمای این وزارتخانه سند تحول بنیادین آموزشوپرورش است، گفت: «مطابق این سند، قرار است وزارت آموزشوپرورش از نهاد علمی و آموزشی صرف به نهادی فرهنگی و تربیتی تبدیل شود و به «وزارت تربیت رسمی و عمومی» تغییر نام دهد و بر اساس این تغییر نام، نگاه به رویکردهای آن، چه در آموزشوپرورش و چه در جامعه، تغییر یابد». چنین تغییری صرفنظر از اینکه هزینههای فراوان مادیای مانند تغییر تابلو و عنوان کتابها به جا میگذارد، در ذهن افراد یادآور زمان مکتبخانه قدیم و همان اصول قدیمی منسوخشده است. تعدادی از کشورهای دنیا در تقسیمبندیهای دولتی، آموزشوپرورش را با تحصیلات تکمیلی یکی کردهاند و برخی دیگر، برعکس حتی بیش از دو وزارتخانه را بهعنوان مسئول آموزش و پژوهش - چنانکه در ایران مرسوم است- در نظر گرفتهاند؛ بههرحال، در اینجا نگاهی میاندازیم به نامهایی که در کشورهای مختلف دنیا برای نهاد رسمی عمده آموزشی در نظر گرفته شده است تا شاید امکان مقایسهای به وجود آید.
آسیا: آنچه در زبان انگلیسی Ministry of Education نامیده و در ایران تاکنون «وزارت آموزشوپرورش» نامیده شده، در کشورهای مختلف آسیا با توجه به تنوع زبانی، نامهای گوناگونی گرفته است؛ ازجمله در کشورهای همسایه ایران میتوان به «وزارت معارف افغانستان»، «وزاره التربیه» در عراق، «وزاره التعلیم» در عربستان سعودی، «وزارت وفاقی تعلیم و پیشه وارانه تربیت» در پاکستان و Millî Eğitim Bakanlığı به معنی «وزارت آموزشوپرورش ملی» در ترکیه اشاره کرد. در بنگلادش دو وزارتخانه برای آموزشوپرورش در نظر گرفته شده است؛ یکی که میتوان آن را «وزارت سوادآموزی» نامید و سطوح پایینتر و کلاسهای اول تا هشتم دبستان را در بر میگیرد و دیگری که معادل همان «وزارت آموزشوپرورش» است و پایههای بالاتر تحصیلات را پوشش میدهد. در اندونزی سه وزارتخانه با نامهایی معادل «وزارت آموزشوپرورش و فرهنگ»، «وزارت پژوهش، فناوری و تحصیلات تکمیلی» و «وزارت امور دینی» (مسئول تعلیمات دینی) وجود دارند. در ژاپن این وزارتخانه نامی طولانی دارد که معادل «وزارت آموزشوپرورش، فرهنگ، ورزش، دانش و فناوری» است. دولت چین علاوه بر «وزارت آموزشوپرورش»، در خاک سرزمین اصلی چین، «اداره آموزشوپرورش» هنگکنگ را نیز اداره میکند. هند از «وزارت توسعه منابع انسانی» برخوردار است. اروپا: نام وزارتخانه مسئول تحصیل جوانان در کشورهای اروپایی عموما طول و تفصیل بیشتری نسبت به Ministry of Education انگلیسی دارد. در بریتانیا البته بیش از نیمقرن است از عبارت «دپارتمان آموزشوپرورش» بهجای وزارتخانه استفاده میشود. فرانسه «وزارت آموزشوپرورش ملی»، آلمان «وزارت فدرال آموزشوپرورش و پژوهش» و ایتالیا «وزارت آموزشوپرورش، دانشگاهها و پژوهش» را دارد که به شکل فعلی در سال 2008 و دولت سیلویو برلوسکونی از ادغام دو وزارتخانه پدید آمده است. اتریش «وزارت آموزشوپرورش، دانش و فرهنگ» دارد و بلغارستان «وزارت آموزشوپرورش، جوانان و دانش»، جمهوری چک «وزارت آموزشوپرورش، جوانان و ورزش»، یونان «وزارت آموزشوپرورش، امور مذهبی، فرهنگ و ورزش». آمریکا: «دپارتمان آموزشوپرورش ایالات متحده» زیر نظر «وزیر آموزش ایالات متحده» (United States Secretary of Education) قرار دارد. ایالتهای مختلف کانادا هرکدام برای خود اداره یا وزارتخانهای برای آموزشوپرورش دارند؛ مانند «وزارت آموزشوپرورش» انتاریو، «آموزشوپرورش آلبرتا» و «وزارت آموزشوپرورش، تفریح و ورزش» کبِک. در مکزیک «وزارت تحصیلات عمومی» مسئول تحصیلات جوانان است. در آمریکای مرکزی کشور بلیز «وزارت آموزشوپرورش، جوانان، ورزش و فرهنگ» دارد و سایر کشورها کمابیش در زبان اسپانیایی معادل «وزارت آموزشوپرورش». در آمریکای جنوبی هم کلمبیا «وزارت آموزشوپرورش ملی» دارد و شیلی، پرو و برزیل «وزارت آموزشوپرورش». آفریقا: بیشتر کشورهای آفریقایی در زبانهای خود نامی معادل «وزارت آموزشوپرورش» دارند. این وزارتخانه در آفریقایجنوبی از سال 2009 به دو قسمت «وزارت تحصیلات بنیادی» و «وزارت تحصیلات و تربیت ارشد» تقسیم شده است. زیمبابوه «وزارت آموزشوپرورش، ورزش و فرهنگ» دارد و الجزایر «وزاره التربیه الوطنیه».
