معناي نمادين ترجيح تربيت بر پرورش
علياصغر سيدآبادي
به فاصله دو روز پشتسرهم دو خبر از حوزه آموزشوپرورش، بخشي از هواداران دولت را نگران کرد و واکنشهاي بسياري را در شبکههاي اجتماعي برانگيخت و در فضاي عمومي بهمنزله نشانههايي از تغيير در آموزشوپرورش خوانده شد.اولي ممنوعيت آموزش زبان انگليسي در مدارس ابتدايي و دومي تغيير نام آموزشوپرورش به تربيت رسمي و عمومي بود. هر دو خبر معناهايي را به ذهن متبادر ميکنند که حکايت از نوعي بازگشت به عقب از تحولات جامعه دارد. دليل ممنوعيت آموزش زبان انگليسي در مدارس را تقويت زبان فارسي گفتهاند.
متأسفانه باوجود شعار اهميت آموزشوپرورش، اين وزارتخانه در دولتهاي گذشته در عمل جزء کماهميتترين وزارتخانهها براي دولت بوده و صرفا از يک سو بهعنوان مشکل دولت (به دليل مسائل و مشکلات مالي) و از سوی دیگر به عنوان انبار رأي (به دليل تصور تأثيرگذاري معلمان در رأي) نگاه شده است.در اين دولت نيز آموزشوپرورش در حاشيه دولت و انگار جزيره جداگانهاي است که سياستهاي کلي دولت برآمده از آراي مردم را پيگيري نميکند وگرنه چگونه ممکن است در دو روز پشتسرهم دو خبر از آن وزارتخانه اعلام شود که بدنه اجتماعي هوادار دولت را نگران کند؟علت ممنوعيت آموزش زبان انگليسي در مدارس ابتدايي، تقويت زبان فارسي اعلام شده است. بر اساس چه تحقيقاتي چنين نسبيتي بين اين دو موضوع برقرار شده است؟ چنددرصد از مدارس ابتدايي ايران آموزش زبان انگليسي دارند؟ آيا در مدارس دولتي زبان انگليسي تدريس ميشود؟ پس چرا در اين مدارس به گواه آزمونهاي مختلف، سواد خواندن بچهها اينقدر پايين است؟ اگر آموزشوپرورش ميخواهد زبان فارسي را تقويت کند، پايه زبان فارسي، فارسيخواندن است. در اين زمينه چه اقدامات تازهاي در دوره جديد انجام شده است؟ چه برنامهاي براي اين موضوع دارند؟ممنوعيت آموزش زبان انگليسي در مدارس ابتدايي نهتنها به تقويت زبان فارسي منجر نخواهد شد که حتي باعث نخواهد شد خانوادهها از آموزش زبان صرفنظر کنند، بلکه راه آموزشگاههاي زبان را در پيش خواهند گرفت و مرجعيت آموزشوپرورش در آموزش کاهش خواهد يافت. در شرايطي که برخي از رسانهها در کار پشيمانسازي رأيدهندهها به روحاني هستند، از اين تصميم عجيبتر، پيشنهاد تغيير نام وزارت آموزشوپرورش به وزارت تربيت رسمي و عمومي است.شايد براي تصميمگيران تمام ماجرا در تغيير دو نام خلاصه شود، اما براي مردم، اين تصميم معنادارتر است و معناي نمادينش در شبکههاي اجتماعي مورد توجه قرار گرفته. در برخي از شبکههاي اجتماعي از معناي نمادين جايگزيني کلمه عربي تربيت بهجاي کلمات فارسي آموزشوپرورش نوشتهاند، اما ماجرا سويه ديگري هم دارد. تربيت نهتنها واژهاي عربي است که جايگزين واژهاي فارسي ميشود که در کيفيت و نگاه به فرايند نيز متفاوت است. در تربيت نوعي بستگي وجود دارد و از بالا به پايين است که کودکان و نوجوانان در برابرش جز پذيرش چارهاي ندارند و موجودات منفعلياند که بايد مطابق آن بسته تغيير کنند، اما پرورش بر فرايندي تکيه دارد که کودکان نيز در آن فعالند و نقش دارند. تبديل پرورش در آموزشوپرورش به تربيت، يعني کاستن از انعطافپذيري آموزشوپرورش و اين اتفاق در زمانهاي صورت ميگيرد که بحث جدي کارشناسان اين است که چگونه يادگيري را جايگزين آموزش کنيم.اين تغييرنام ساده - البته اگر ساده باشد- نهتنها معناي نمادين سياسي دارد و همين معناي سياسي بر نگرانيها افزوده است که از نظر اتخاذ رويکردهاي تربيتي و آموزشي نيز نوعي برگشت به عقب است.يکي از راههاي قضاوت درباره دولتها، بررسي نوع نگاه آن دولت به آموزشوپرورش است. در هر کشوري ميزان توجه به نهادها و سازمانهاي مختلف، نشاندهنده جهتگيري کلان آن کشور است. در برخي از کشورها بيشتر به امور دفاعي و نظامي توجه ميشود، در برخي از کشورها امنيت و سياست داخلي و در برخي از کشورها به بهداشت و سلامت توجه بيشتري ميشود. در برخي از کشورها تأمين اجتماعي در اولويت قرار داد و در برخي از کشورها آموزش. بخشي از اين توجه را ميزان بودجه تعيين ميکند و بخشي ديگر را اهميت و جايگاه آن نهاد در ساختار کلي دولت يا جامعه.در برخي از کشورها گل سرسبد وزارتخانههاي کشور، آموزشوپرورش است؛ آموزشوپرورش و نه آموزش در معناي کلانش که آموزش عالي را نيز دربر بگيرد. در اين کشورها خودبهخود مخاطبان آموزشوپرورش که کودکان و نوجوانان باشند، نيز در اولويت برنامهريزيها قرار ميگيرند.وقتي در آموزشوپرورش به عقب برگرديم، يعني در آينده کشور نيز به نفع گذشته دستکاري کردهايم.اميدواريم در دولت با درک معناي نمادين چنين تصميمهايي، جلوي چنين اشتباهاتی گرفته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.