شمشير دولبه جراحي بيني
مهزاد الياسي
صحبت درباره جراحي زيبايي بيني يک شمشير دولبه است که اگر آن را جايي پيش بکشيد، به احتمال زياد لبه تيز و برندهاش را درست روي فرق سرتان نگه داشتهايد. از يک طرف نقد گفتمان زيباييشناسي مسلط در کشور است که به گفته رئيس انجمن جراحان پلاستيک و زيبايي ايران، ۳۰ درصد مردم جامعهاش «بينيهايي دارند که متناسب با صورت آنها نيست و «نيازمند» جراحي زيبايي هستند» و از سويي بحث آزادي فردي است در انتخابهاي شخصي، حق مالکيت بر بدن و لزوم قضاوتنکردن ظاهر اشخاص. درست به همين دليل نميتوانيد بهراحتي فمینيستي را که همزمان با سخنراندن در مذمت مردسالاري، وسواس زيادي براي پيداکردن بهترين جراح عمل زيبايي بيني در تهران دارد نقد کنيد، چون نياز شخصي براي ازبينبردن «نقصي در صورت»، لزوما به اين موضوع ربطي ندارد که فرهنگ مردسالاري و مصرفي، با تعريف معيارهاي زيبايي و شيءانگاري بدن، «تصور از خود» را در ميان زنان و مردان مخدوش کرده است؛ يا نميتوان یکسري را زير سؤال برد که براي داشتن حس «آزادي و رهايي» در جادههاي ايران هيچهايک ميکند و پس از يک هفته کمپکردن در طبيعت، به شهر خود برميگردد تا وقت جراحي بينياش را از دست ندهد؛ چون شما با گفتن اينکه حس آزادي و رهايي واقعي در راحتبودن اشخاص با شکل طبيعي بدن خود است، انتخاب شخصي او را قضاوت کردهايد. انسانها مالک بدن خود هستند و به همين دليل ميتوانند به شکل تناقضآميزي در بيوي شبکههاي اجتماعيشان بنويسند Free as a bird و همزمان دماغشان را عينا مثل فلان هنرپيشه عمل کنند و شما به دليل احترام به انتخاب شخصي آنها، نميتوانيد به اين موضوع اشاره کنيد که پرندههاي آزاد، معمولا با شکل بيني خود راحت هستند و آن را جراحي نميکنند! همين چند روز پيش عمل جراحي زيبايي بيني دوباره قرباني داد. مربي 22 ساله ژيمناستيک به دليل خطاي پزشکي در هنگام عمل بيني فوت کرد. جامعه، فرهنگ و استانداردهاي تعريفشده، به يک مربي موفق و جوان اين موضوع را منتقل ميکند که با چهره طبيعي و موفقيتهاي فردي درخشان در عرصه ورزش، به اندازه کافي کامل و زيبا نيست و در نهايت پس از رخدادن فاجعه با قبولنکردن مسئوليت، تصميم او را شخصي قلمداد ميکند. دوست روزنامهنگار و نويسندهام که معتقد است رفيق مشترکمان بيني «بزرگي» دارد که نياز به عمل دارد، بعد از شنيدن اعتراض من ميگويد: «چه ايرادي دارد اگر کسي از شکل دماغش راضي نباشد و بخواهد تغييرش دهد؟ ما در جايگاهي نيستيم که تصميم افراد را در مورد بدنشان قضاوت کنيم» و من در اين موضوع تصميم شخصي و فردي چنداني پيدا نميکنم. نارضايتي از شکل بيني، ديدن نقص در چهره طبيعي و احساس نياز براي تغيير بدن در جهت معيارهاي تعريفشده، بيشتر انتخابي اجتماعي است و به همين دليل نميتوان با فردي قلمدادکردنش، غائله نقد را ختم کرد. شايد ندانيد، ولي حرکتي در ميان متولدين دهه 80 شهرت يافته که در آن، موقع عکس و سلفي به شکل نماديني دست خود را جلوي بينيشان ميگيرند، چون ميخواهند تا پيش از رسيدن به سن قانوني و عمل جراحي بيني، اثري از شکل طبيعي بينيشان در تصاوير نباشد؛ و اين يعني ما نتوانستهايم حتي به چند نسل بعد از اين منتقل کنيم که براي داشتن احساس زيبايي نيازي به عمل جراحي ندارند. اگر بپذيريم که «هر لايه اجتماعي، آرايش سبک زندگي متداول لايه بالاتر را تقليد ميکند تا لااقل در ظاهر با قوانين و هنجارهاي پذيرفتهشده آنها همنوايي کند»، شايد بتوان گفت که قشر روشنفکر و نخبه جامعه با رفتار متناقض خود در مورد جراحي بيني، در بازتوليد «طبيعي و عادي درنظرگرفتن» عمل جراحي بيني، بيش از قشرهاي ديگر مسئوليت داشته و آن را به مسير اشتباهي برده است. درحالحاضر عمل جراحي بيني براي جوان 18سالهاي که شايد هنوز به ديد عميق و همهجانبه در مورد ظاهر خود نرسيده مثل آب خوردن است. نه احتياج به گواهي روانپزشکي براي تکميل پرونده دارد و نه از طرف قانون، جلسات مشاوره اجباري براي آن تعريف شده است. اگر جوان کمسني که با هيچ معياري، احتياج به عمل زيبايي بيني ندارد به دکتر باوجداني برخورد کند که حاضر به عمل او نيست ميتواند با عوضکردن پزشک خود، بهراحتي دماغش را به دست تيغ جراحي بسپارد. عدم تعريف موانع قانوني براي جراحي بيني، نشان ميدهد که برايند جامعه؛ از قشر روشنفکر و متوسط گرفته تا پايين و بالا، براي ديدن ايراد و زشتي در دماغهاي «غيراستاندارد» دست به دست هم داده و نيازي براي تغيير رويه «طبيعي و معمول» جراحي بيني احساس نميکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.