|

بحران نتیجه بی‌اعتمادی است

امان‌الله قرایی‌مقدم

بی‌اعتمادی جامعه را فرا گرفته است و هربار به‌گونه‌ای بروز پیدا می‌کند. وقتی صحبت بی‌اعتمادی یا نظریاتی درباره دروغ‌گویی سیستماتیک مطرح می‌شود. باید گفت که بی‌اعتمادی به‌طور‌کلی، فقط به تلویزیون و بی‌اعتمادی به آن محدود نمی‌شود. آیا به چک‌های بانکی اعتماد دارید؟ به سفته اعتماد دارید؟ به گفته‌ها اعتماد دارید؟ به یکدیگر اعتماد دارید؟ به دستوراتی که از بالا صادر می‌شود و قرار است اجرائی شود، اعتماد دارید؟ بحث این است که به آنچه قول داده‌اید، عمل کنید. آقای رئیس‌جمهور گفته‌اند که از وزیر خواسته‌اند کلید قطع تلگرام را نزند. وقتی این کلید را می‌زند، چه معنایی پیدا می‌کند؟

نخستین مسئله در مورد تلویزیون این است که باتوجه به نهاد نظارتی آن، تلویزیون سیاسی است؛ تلویزیونی است که ناچار است در هر کلمه‌اش مسائل سیاسی را در نظر بگیرد. آزاد نیست که به میان مردم بیاید و واقعیات را بیان کند. تلویزیون چون خصوصی نیست و وابسته به تعداد مخاطبان نیست و برایش مهم نیست که چه تعداد بیننده و شنونده جلب می‌کند، به اعتماد مخاطب نیازی ندارد. می‌خواهد برنامه‌اش را پر کند. حتی اگر مسئولانش بخواهند که مخاطب جلب کنند، چاره‌ای ندارند. همان‌طور که پیش‌تر در مقاله‌ای در همین روزنامه «شرق» نوشته‌ام، اعتماد «عمودی» در جامعه نخ‌نما شده است. این را فرانسیس فوکویاما، جامعه‌شناس ژاپنی گفته که دو نوع اعتماد را مطرح کرده است: اعتماد افقی که بین مردم با مردم است و اعتماد عمودی که به دو صورت صعودی و نزولی است؛ یعنی بین مردم و مقامات از بالا به پایین و از پایین به بالا. وقتی مردم به گفته‌های مقامات، اعم از قوه‌مجریه و مقننه و دیگران، عمل نکنند، به این معناست که اعتماد عمودی ضعیف شده است. وقتی که اعتماد عمودی ضعیف شود، اعتماد افقی نیز به‌تبع آن ضعیف می‌شود؛ چون این دو به هم وابسته‌اند. مردم از متولیان خط می‌گیرند، تلویزیون حتی حرف رئیس‌جمهور را عوض می‌کند. دست‌چین می‌کند. تلویزیون یک دستگاه دولتی است. مردم چگونه به تلویزیون اعتماد کنند وقتی درباره اتفاقات داخل کشور چیزی نمی‌گوید، اما تظاهرات کشورهای دیگر را در بوق و کرنا می‌کند؟ من خود تلویزیون را مقصر نمی‌دانم، مسئولان را در این وضع مسئول می‌دانم. مردم حتی به خبرنگاران رسانه‌های دیگر نیز اعتماد ندارند. وقتی اعتماد عمودی از جامعه رخت برمی‌بندد نتیجه‌اش چیزی است که در خیابان‌ها اتفاق افتاده است. در مقاله‌ای که روز شنبه در صفحه چهار روزنامه دولتی «ایران» چاپ شده است، من گفته‌ام که باید صدای جوانان معترض را بشنویم، چون «آینده جامعه متعلق به جوانان است». کدام امید برای جوانان به‌وجود آمده است؟ فقط به آنها گفته شده شغل و مسکن و امکان ازدواج ایجاد می‌شود، اما اثری از آن در واقعیت دیده نمی‌شود. همه اینها نتیجه بی‌اعتمادی است؛ بی‌اعتمادی به مسئولان و به بزرگان. وقتی بی‌اعتمادی جامعه را می‌گیرد، تلویزیون هم به‌عنوان یک دستگاه به آن مبتلا می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.