|

ملودي و موسيقي ايراني

«ساختار ملودي در موسيقي ايراني» عنوان كتابي است از محمدرضا آزاده‌فر كه به‌تازگي توسط نشر مركز به‌ چاپ رسيده است. اين كتاب آن‌طور كه از عنوانش هم برمي‌آيد، موضوع ملودي در موسيقي ايراني را از دو منظر بنيادي مورد مطالعه قرار داده است. كتاب در دو بخش و نه فصل نوشته شده و در بخش اول كه بخش مفصل‌تري هم هست، ساختار ملودي در موسيقي ايراني از منظر موسيقي‌شناسي مورد بررسي قرار گرفته است. در بخش دوم به موضوع بنيان‌هاي انساني ملودي در حوزه آفرينش و ادراك پرداخته شده است. نويسنده كتاب در بخشي از ديباچه‌اش درباره پژوهش‌‌هاي انجام‌شده در باب موسيقي ايراني و همچنين ويژگي‌هاي اين كتاب نوشته: «در سده اخير كه مطالعات آكادميك در موسيقي ايراني آغاز شده، پژوهش‌ها بيشتر به بررسي فواصل اصوات شكل‌دهنده آوازها و دستگاه‌ها و ساختار مُدال آنها و ساير موضوعات وابسته به آن متمركز و محدود شده است. اين موضوع با تلاش براي دسته‌بندي و توصيف الگوي فواصل موسيقي ايراني با بهره‌گيري از گام 24 ربع‌پرده‌اي توسط علينقي وزيري و روح‌الله خالقي آغاز شده و با نقدها و تلاش‌هايي جهت پيشنهادهاي جايگزين توسط متاخرين ادامه يافته است. آسيب‌شناسي اين‌كه چرا مطالعات موسيقي ايراني در سده اخير متمركز بر كشمكش‌هاي مربوط به الگوي فواصل نغمات مورد استفاده در گوشه‌ها، آوازها و دستگاه‌ها و ارتباط آن‌ها با هم شده موضوع بسيار مهمي است كه در جاي خود تحقيقات مفصلي را مي‌طلبد. آنچه مهم است آن است كه اين موضوع به‌هيچ‌وجه رويكرد اصلي اين كتاب نيست و خواهش نگارنده بر آن است كه مطالب اين كتاب بر اساس آن سنت مورد ارزيابي قرار نگيرد و مفاهيم ارائه‌شده نيز وارد اين جنجال بي‌پايان نشود. موضوع اين كتاب در نوع خود در موسيقي ايراني بديع است و مفاهيم ارائه‌شده در آن بايد قائم به خود و به‌دور از كشمكش‌هاي يادشده سده اخير مورد مطالعه قرار گيرد تا براي خواننده مثمرثمر واقع شود.» پيش‌تر، كتاب ديگري درباره موسيقي ايراني با عنوان «ساختار ريتميك موسيقي ايراني» توسط محمدرضا آزاده‌فر به‌ چاپ رسيده بود كه آن كتاب سعي در تمركز بر يكي ديگر از جنبه‌هاي مهم موسيقي ايراني غير از ساختار مدال داشت. كتاب تازه آزاده‌فر، با موضوع ساختار ملوديك در موسيقي ايراني سعي دارد به‌همراه اثر منتشرشده قبلي در زمينه ساختار ريتميك، به دو جنبه بنيادين آفرينش موسيقي ايراني توجه كند. نويسنده كتاب در ديباچه‌اش به اين نكته اشاره كرده كه اين كتاب مي‌تواند به صورت مستقل مورد استفاده و فهم خواننده قرار بگيرد بااين‌حال براي درك بهتر اثر مي‌توان در وهله اول با تئوري موسيقي عمومي و تئوري موسيقي ايراني آشنايي پيدا كرد. پيش از ورود به دو بخش اصلي كتاب، مقدمه‌اي در كتاب آمده كه در آن شماري از تعاريف اصلي و مفاهيم بنيادي مرتبط به ملودي مورد بررسي قرار گرفته است. بررسي تعاريف و مفاهيم نيز اساسا با بهره‌گيري از توصيفات ارائه‌شده در رسالات كهن موسيقي ايراني انجام شده است. در اين ميان، از بين رساله‌هاي به‌جامانده در موضوع موسيقي، بيشترين تمركز روي ديدگاه‌هاي فارابي بوده است. چراكه به قول نويسنده كتاب، موسيقي‌دانان قديم ايران از جمله صفي‌الدين ارموي، قطب‌الدين شيرازي و عبدالقادر مراغي و تقريبا تمامي انديشمندان اسلامي پس از آن‌ها اغلب ديدگاه‌هاي خود را به صورت مستقيم يا غيرمستقيم از ابونصر فارابي گرفته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.