|

تحليل اميرعلي ابوالفتح از جلسه شوراي امنيت

اختلاف در 2 سوي اقيانوس اطلس

چرا شوراي امنيت سازمان ملل متحد در اولين جلسه سال نو ميلادي خود به موضوع ناآرامي‌هاي اخير ايران پرداخت؟ همان‌گونه که اغلب اعضاي شوراي امنيت سازمان ملل تأکيد داشته‌اند، موضوع ناآرامي‌ها در ايران ارتباطي با وظايف ذاتي شورا که رسيدگي به موضوعات برهم‌زننده صلح و امنيت جهاني است نداشته و به همين دليل نيز تصميمي در جلسه نشست شورا اتخاذ نشد. بااين‌حال اين واقعيت را نيز بايد در نظر گرفت که آمريكا عضو دائم شوراي امنيت سازمان ملل و عمده‌ترين تأمين‌کننده مالي اين سازمان است. ازاين‌رو قرارگرفتن موضوعي در دستور کار شوراي امنيت يا خارج‌شدن موضوعي از دستور کار اين نهاد بر اساس خواست و اراده آمريكايي‌ها مسئله جديدي نيست و بارها اعضاي دائم شوراي امنيت، به‌ويژه آمريكا چنين اقداماتي را انجام داده‌اند. ازاين‌رو، با توجه به ورود مستقيم و بدون پرده‌پوشي شخص رئيس‌جمهوري آمريكا در حمايت از معترضان در ايران، قابل‌انتظار بود که آمريكايي‌ها براي اثبات عزم خود در اين خصوص، اقدام عملي انجام دهند و حداقل، جلسه‌اي را در شوراي امنيت سازماندهي کنند که اين اقدام نيز انجام گرفت. در اين جلسه، نيکي هيلي حتي پيش‌نويس قطع‌نامه‌اي به‌همراه نداشت؛ يعني از ابتدا مشخص بود که چنين طرحي در جلسه شوراي امنيت به نتيجه‌اي نمي‌رسد. پس چرا او اين بازي را ادامه داد؟ هدف آمريكا از اين بازي چيست؟ تصويب قطع‌نامه يا حتي بيانيه در شوراي امنيت به هماهنگي و همکاري اعضا، به‌ويژه اعضاي دائم شوراي امنيت نياز دارد. با توجه به اختلافات بروزيافته ميان دو سوي اقيانوس اطلس در مورد ناآرامي‌ها در ايران، از همان ابتدا مشخص بود که آمريكايي‌ها شانسي براي تصويب قطع‌نامه يا حتي بيانيه‌اي عليه ايران در شوراي امنيت نخواهند داشت؛ به‌ويژه اينکه اين نشست زماني برگزار شد که آرامش به ايران برگشته بود و برخلاف تصور آمريكايي‌ها، خشونت‌ها از خيابان‌ها جمع شده بود. بااين‌حال، آمريكا فرصت را مغتنم شمرد تا از طريق تريبون شوراي امنيت، ايران را به نقض حقوق بشر و حقوق معترضان متهم کند و بار ديگر عزم واشنگتن در حمايت از اعتراضات ضدحکومتي در ايران را به نمايش بگذارد، اما درعين‌حال شايد بتوان گفت آمريكايي‌ها انتظار عدم همراهي متحدان نزديک خود در شوراي امنيت سازمان ملل در ضديت با ايران را نداشتند و تصور مي‌کردند اين نشست نوعي اجماع جهاني عليه ايران و ناآرامي‌ها در اين کشور را به نمايش بگذارد که البته اين اتفاق رخ نداد. اگرچه در چند ماه اخير مقامات فرانسوي اغلب با مقامات آمريكايي همراهي مي‌کردند، اما در اين جلسه چنين نشد. به نظر شما علت اصلي اين مخالفت چه بود؟ رفتار نسبتا متفاوت فرانسويان در نشست شوراي امنيت سازمان ملل در حقيقت ادامه سياست کج‌دارومريز پاريس در قبال ايران پس از دوران برجام است. فرانسه از يک طرف در اردوگاه غرب قرار دارد و اتفاقا خود را مرکز دفاع از حقوق بشر معرفي مي‌کند و ازاين‌رو قابل انتظار است که مواضعي در حمايت از جريان‌هاي ضدحکومتي در ايران داشته باشد. بااين‌حال، پاريس روي گسترش روابط اروپا و فرانسه با تهران در دوران پس از برجام حساب ويژه باز کرده است. شايد بتوان گفت هيچ کشور اروپايي‌ای به اندازه فرانسه، بعد از برجام با ايران قرارداد اقتصادي امضا نکرده است. قراردادهاي نفتي با توتال و ترابري با ايرباس ميلياردها يورو سود به جيب شرکت‌هاي فرانسوي واريز مي‌کند. ضمن اينکه دو کشور ايران و فرانسه در آستانه يک رويداد تاريخي هستند و آن سفر رئيس‌جمهوري فرانسه به تهران پس از بيش از 40 سال است. در چنين وضعيتي، فرانسويان به مصلحت نمي‌دانند به‌خاطر اغتشاش در چند شهر ايران، آن هم اکنون که آرامش به کشور برگشته و نظام کنترل اوضاع را در دست گرفته، آينده پرسود مناسبات تجاري با تهران را به خطر اندازد و باب گفت‌وگو با مقامات ايراني بر سر موضوعاتي مانند فعاليت‌هاي موشکي ايران يا فعاليت‌هاي منطقه‌اي ايران بسته شود. در 10 روز گذشته اين دومين جلسه شوراي امنيت است که با موضوع ايران و به درخواست آمريكا برگزار مي‌شود. به نظر شما اينها مقدمات خروج آمريكا از برجام است؟ ترديدي نيست که ناآرامي‌ها در ايران بر تندترشدن ديدگاه‌هاي آمريكا عليه ايران و توافق هسته‌اي تأثير خواهد گذاشت. انتظار مي‌رود تحريم‌ها و فشارهاي غيرهسته‌اي آمريكا بر ايران افزايش يابد. بااين‌حال، هنوز برجام تا نابودي به دست ترامپ فاصله دارد، البته برخي تحليل‌ها حکايت از آن دارد که چه‌بسا ترامپ فرصت را مغتنم بشمارد و به بهانه سرکوب مخالفان از سوی حکومت ايران، از تمديد تعليق تحريم‌هاي هسته‌اي سر باز بزند و عملا برجام را نابود کند؛ اقدامي که پيش از اين در مورد معرفي‌کردن قدس به‌عنوان پايتخت اسرائيل انجام داد و هيچ‌يک از هشدارهاي بين‌المللي و مخالفت مشاوران وي در اين تصميم مؤثر واقع نشد. ازاين‌رو شايد ترامپ در رويکردي مشابه موضوع قدس، جهان را با نقض برجام در مقابل عمل انجام‌شده قرار دهد. بااين‌حال، برخلاف موضوع قدس که از اجماع داخلي در آمريكا برخوردار بود و حتي دموکرات‌ها نيز با آن مخالفت نکردند، در مورد برجام، دشمنان اصلي آن در بين جمهوري‌خواهان مانند سناتور باب کورکر يا سناتور تام کاتن هم بر ادامه برجام تأکيد کرده‌‌اند و اروپا نيز با قاطعانه‌ترين لحن از آن حمايت کرده است. ازاين‌رو، هنوز فشار حاميان ادامه حيات برجام آنچنان قوي است که ترامپ نتواند بدون مواجهه با پيامدهاي وخيم، برجام را نابود کند. ضمن اينکه ترس از بازگشت کمي و کيفي فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران به دوران پيش از برجام که آمريكايي‌ها از آن به‌عنوان فاصله سه تا پنج‌هفتگي رسيدن ايران به سلاح اتمي ياد مي‌کردند، ترامپ را از دست‌زدن به قمار خطرناک هسته‌اي در منطقه به‌شدت بحراني غرب آسيا بازمي‌دارد. ازاين‌رو مي‌توان گفت اين محدوديت‌ها سبب مي‌شود تا ترامپ برخلاف ميل باطني با احتياط با برجام برخورد کند، هرچند که از رئيس‌جمهور غيرقابل‌پيش‌بيني و دمدمي‌مزاج آمريكا هر اقدامي، از جمله نابودکردن توافق بين‌المللي هسته‌اي با ايران دور از انتظار نخواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.