گفتوگو با فرزاد مؤتمن
الوندي اهل تجربهکردن بود
بهناز شيرباني : جمشيد الوندي، از فيلمبرداران پيشکسوت سينماي ايران، 15 ديماه درگذشت؛ فيلمبرداري که بسياري از همنسلانش او را با تجربهگرايي در آثارش ميشناسند. يکي از شاخصترين آثاري که در کارنامه الوندي به چشم ميخورد، فيلمبرداري فيلم «شبهاي روشن» به کارگرداني فرزاد مؤتمن است که جايزه جشن خانه سينما را براي او بههمراه داشت. به همين بهانه با مؤتمن گفتوگوي کوتاهي داشتيم که شما را به خواندن آن دعوت ميکنيم.
اگر به کارنامه جمشيد الوندي نگاهي داشته باشيم، بهخوبي ميتوان متوجه شد که از جايي بهبعد، کمي کمکارتر شد و با معدود فيلمسازاني توانست کارش را ادامه بدهد و در اين ميان ميتوان به تجربه همکاري شما در فيلم «شبهاي روشن» اشاره کرد که ميتوان آن را تجربه جسورانهاي دانست. با گذشت سالها از اين همکاري و شناختي که نسبت به او داشتيد، اساسا درباره شيوه کاري او چه فکر ميکنيد؟ درباره جمشيد الوندي ميتوان گفت او متعلق به نسلي بود که کمي متفاوتتر به سينما نگاه ميکرد. او کارش را در اوايل دهه 40 آغاز و نخستين فيلمش را در سال 42 فيلمبرداري کرد. او از نسلي ميآيد که گاهي براي حرکت دوربين ريل در اختيار نداشت و سوار فرغون ميشدند و تراولينگ ميکردند. اين حرف اصلا شوخي نيست و امکانات محدود آن زمان به فيلمبرداران سينما اختيار عمل زيادي نميداد و بهناچار بايد از امکانات محدودي که در اختيار داشتند استفاده ميکردند. ميتوان گفت تقريبا با حضور برخي فيلمسازان در سينماي ايران و با ظهور موج نو در سينماي ايران، در کار او هم تغييراتي ايجاد شد. اگرچه فيلم «تنگنا» را فيلمبرداري کرد و يکي از بهترين کارهايش محسوب ميشود، اما فيلمفارسي هم فيلمبرداري ميکرد و اساسا از تجربهکردن لذت ميبرد؛ مثلا در اواخر دهه 40 و اوايل دهه 50 يک نوع شجاعت تجربهگرايي در کارهايش ديده ميشد که در سينماي ايران کمياب بود؛ مثلا فيلم «خورشيد در مرداب» را فيلمبرداري کرد که طبعا فيلمبرداري با نگاتيو دانهدرشت يا سياهوسفيد دانهدرشت اصلا کار سادهاي نيست و فيلمبرداري بسيار خوبي در اين فيلم داشت. از همين فيلمها ميشد تشخيص داد که او اهل تجربهکردن است. يا خاطرم هست در يکي از فيلمهاي پيش از انقلاب وقتي در يک ساختمان تجاري چندطبقه مشغول فيلمبرداري بوده است، يک سکانس- پلان عجيبي را فيلمبرداري کرد و يک ساختمان سهطبقه را نورپردازي کرد و سوار بر ويلچر سهطبقه به دنبال بازيگران فيلمبرداري ميکرد. تصور کنيد اين اتفاق در سال 52-53 رخ داده و در آن زمان تجربه عجيبي انجام داده است. اما بعد از انقلاب خيلي فيلمبردار پرکاري نبود. بله. به نظرم به مرور اوايل دهه 70 کمکار شد. نسل جديد فيلمساز به سينماي ايران وارد شدند و شايد سليقه بهروزتر آنها باعث شد تا با نسل ديگري از فيلمبرداران سينما کار کنند و بهاينترتيب جمشيد الوندي کمکار شد. اما برسيم به ماجراي همکاري شما در فيلم «شبهاي روشن» که براي او جايزه جشن خانه سينما را بههمراه داشت. چطور اتفاق افتاد؟ زماني که مشغول پيشتوليد فيلم بوديم، خوشبختانه يا متأسفانه برخي از فيلمبرداراني که فيلمنامه را ميخواندند، واکنش عجيبي نسبت به کار داشتند و فضاي فيلم را بيشتر شبيه مشاعره ميدانستند و فکر نميکردند نتيجه خوبي حاصل شود. من جمشيد الوندي را پيشنهاد کردم و با توجه به سوابق و کارهايش جنس کار او را نزديک به فيلم ميديدم. تهيهکننده ابتدا کمي ترديد داشت، اما به مرور پذيرفت و خوشبختانه جمشيد الوندي هم از اين پيشنهاد استقبال و در نهايت جايزه جشن خانه سينما را براي فيلمبرداري اين فيلم دريافت کرد. البته اين همکاري در فيلم «باجخور» تکرار شد... . بله. خوشبختانه ما باز هم تجربه همکاري داشتيم، اما بعد از اين فيلم امکانش فراهم نشد که باز هم با هم کار کنيم، هرچند که جمشيد الوندي هم گوشهگير شد و ميل به کار نداشت. حس ميکنم از جايي که دوربين ديجيتال شد، حس کرد ميل زيادي به کارکردن ندارد. در سالهاي اخير او را نديدم و زماني که خبر فوتش را شنيدم، بهشدت غصهدار شدم. خاطرههاي خوبي از همکاري با او برايم باقي مانده است. اگر قرار باشد به مهمترين ويژگي کار او اشاره کنيد، چه چيزي در ذهن شما پررنگتر است؟ جمشيد الوندي ويژگيای داشت که بسيار جالب بود؛ او فيلمبرداري بود که سرعت خوبي در کارش داشت و چون فيلمهاي من عموما با بودجههاي محدود ساخته ميشوند، اين ويژگي برايم امتياز بزرگي محسوب ميشد. الوندي بلندپروازي عجيبي نداشت، چون ميدانست امکانات ما به چه صورت است، با همان امکانات محدود کارهاي خوبي انجام ميداد. نورپردازي بسيار خوبي در کارهايش داشت و ويژگي ديگري هم داشت که من کمتر در فيلمهايم استفاده ميکنم که تکنيک دوربين روي دست است و او در اين زمينه فوقالعاده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.