اعتراضات داخلی و ملاحظاتی چند در حوزه دیپلماسی
حمید کریمنیا . کارشناس امور بینالملل
واکنش کشورها، نهادها و گروههای خارجنشین به رویدادهای اعتراضی مردم ایران در روزهای گذشته، بسیار مهم و شایان بررسی است؛ چراکه این مواضع در شرایط خاص و حساس، نشان از نیات درون و بهره از «فرصتی مناسب» برای ابراز نظرات و بهرهگیری از این فرصتها تلقی میشود. بهعبارتی، در چنین شرایطی است که میتوان به نگاه واقعی آنان پی برد و با محک تجربه، متوجه شد دوست و دشمن در کدام جایگاه قرار دارند. ایران در سالهای اخیر به دلیل موقعیت ممتاز منطقهاش به گمان دوست و دشمن بهعنوان یک قدرت منطقهای تعیینکننده شناخته شده است. در چنین شرایطی، هرگونه تحول و رخداد اجتماعی و سیاسی درونی در نگاه بیرونی، با واکنشی حساسگونه مواجه خواهد شد. رویدادی که نه مانند دیگر کشورهای همسایه است که همهروزه با یک حادثه تلخ مواجهاند و در نتیجه بهمثابه یک رخداد همیشگی و دائمی به آن نگاه میشود، بلکه ازاینرو که در یک کشور بزرگ و داراي شرایط باثبات و با مشارکت عموم مردم در حوزههای اصلی سیاسی، برخی اتفاقاتی صورت میگیرد که ناباورانه به نظر میرسد. اکنون که این رویدادهای اجتماعی و سیاسی اتفاق افتاده و کشور دچار حوادثی شده که برای هر جای دیگر نیز ممکن بوده و هست، برخی از آنان این رویدادها را بهعنوان «یک فرصت» تلقی کرده و درصدد بهرهجویی برای اهداف خود هستند و آنچه در ذهن خود داشته، یکبار دیگر بروز میدهند و حتی آرزوی فروپاشی کردهاند. درواقع نگرش آنها نسبتی با علايق مردم ایران و ثبات مورد نیاز در کشور و منطقه ندارد و آشوب در کشوری که بهعنوان یک قدرت منطقهای است، برایشان مسئلهای نخواهد بود. غافل از اینکه اگر هرگونه آشفتگیای به وجود بیاید، در واقع تأثیر مضاعفی بر تمام منطقه بحرانزده خواهد گذاشت. آمریکای ترامپ که در چنین شرایطی همواره بر طبل بحران میکوبد، همراه دو متحد خود یعنی عربستان و رژیم اسرائیل، با عنوان حمایت از مردم ایران در چنین حوزهای قرار میگیرند. درحالیکه در یک سال گذشته، از سیاستهای منطقهای عربستان درباره جنایتهایش در یمن و آمریکا و رژیم صهیونیستی برای بهرسمیتشناختن بیتالمقدس بهعنوان پایتخت این کشور، در افکار عمومی بهشدت انتقاد شده، ایران بعد از موافقتنامه برجام با پنج کشور بزرگ و پیروزی در حمایت از شکست داعش، موقعیت ممتازی را دارا شد و در نتیجه، این گروه دنبال فرصتی بودهاند تا براي جبران، امتیازاتي سیاسی از ایران بگیرند. دسته دیگری از کشورها از قبیل فرانسه، انگلیس، آلمان و اتحادیه اروپا، مواضع متعادلتری نسبت به گروه نخست داشته و ضمن ابراز نگرانی از این حوادث، از دولت ایران خواستند با خواستهای مردم مدارا داشته باشد. این مواضع با توجه به روابط تازه رو به گسترش تجاری با ایران است و قطعا اروپاییها همه این موارد را در نظر دارند؛ به همین دلیل از اتخاذ موضع تند خودداری میکنند. جایگاه این کشورها در منطقه و با توجه به موقعیت ایران، در شرایطی نیست که بخواهند از موقعیت «بیحساب» با جمهوری اسلامی ایران موضعگیری کنند؛ زیرا جایگاه دولت در میان مردم ایران با توجه به انتخابات اخیر و مشارکت 70درصدی آنان، جایی برای برخوردهای تند و جسورانه نمیگذارد. آیا خواستها و مطالبات مردم ایران باید به معنی نارضایتی از کل نظام تبلیغ شود؟ چیزی که دولت محافظهکار آمریکا از ابتدا این خطمشی را دنبال کرده است. دولتهای اروپایی همواره با آمریکاییها در این زمینه اختلاف نظر داشته و بر همین منوال، در گفتوگوهای خود با ایران مذاکره کردهاند.
دسته سوم کشورهایی مانند روسیه، ترکیه و سوریه هستند که ضمن اعلام مواضع بی طرفی، این اتفاقها را حوادث داخلی قلمداد کردهاند؛ در عین اینکه حوادث را بهطور دقیق رصد میکنند. شاید این دسته از کشورها به دلیل شرایط داخلی خود و داشتن روابطی حسنه با جمهوری اسلامی ایران، از پیش قصد دخالت در امور داخلی ایران را ندارند. اکنون با عنایت به مواضع کلی کشورها، این نکته را نیز اضافه کنیم که متأسفانه هرگاه ندایی از داخل و به هر دلیل از سوی اقشاری از مردم بلند میشود، دهها گروه و سازمان و کشورهای بدنام و بدسابقه، به بهانه «حمایت از مردم ایران»، اقدام به موضعگیریهای متناسب با منافع و سیاستهای خود میکنند. این مواضع همچنانکه اشاره شد، بیشتر جنبه تخریبی، مداخلهجویانه و... داشته و تقریبا هیچ منفعتی برای مردم بهبار نمیآورد. شاید تعبیر روزنامه «گاردین» از نگرش کشورها و گروههای خارجی به این حوادث، به واقعیت نزدیکتر باشد. این روزنامه در مقاله خود مینویسد: کرکسهای منطقه در کمین نشسته و در اوج آسمان چرخ میخورند و با دقت نظارهگر اتفاقات و اعتراضات در ایران هستند. با این تشبیه گاردین، باید گفته شود هوشمندی مردم و دولت جمهوری اسلامی ایران مثالزدنی است و ضمن جدیگرفتن مطالبات عمومی، مردم و خود دولت باید شرایط منطقهای ایران را درک کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.