چراغی برای «صیاد» دلها
احسان مهرجو
وقتی قرار به نوشتن درباره او باشد، ابتدا باید تمامقد به احترامش ایستاد، کلاه از سر برداشت و بدون رعایت تمام بایدها و نبایدهای نگارش، تنها و بیوقفه به فروتنیاش خیره شد، صبوریاش را بویید و سختکوشیاش را لمس کرد. برای درک او، نیاز نیست سالها شاگردیاش را کرده باشی یا در کنارش گذران عمر. کافی است چندروزی، یا نه چند ساعتی را در مقابلش نشسته باشی و فارغ از چرخش عقربههای ساعت، در دریای معرفتش غرق شوی و برای من که از سال 83 افتخار شاگردی ایشان را دارم، لذتی بالاتر از دیدن او روی سکوهای موفقیت نیست. او برای شاگردانش هم متخصص بیهوشی است و هم جراح. پیش از گشودن روح، آنها را از هوش میبرد. اگر به رسم عادت مألوف، خردآموزی نخستین وظیفه یک استاد باشد، او ابتدا مجنون میکند و بعد عاقل. و به قول شاعر: «روز اول که به استاد سپردند مرا، همگان را خرد آموخت مرا مجنون کرد». صحبت از مردی است که قناعت، عشق، پیوستگی و آهستگی بهترین وصف از مرامنامه زندگی اوست. او عاشق است، عاشق انسانیت، عاشق سادگی، عاشق علم و روشنگری. او برای شاگردانش، فانوس راه علم نیست، مهتابِ بیکرانِ زندگی است. صحبت از صیاد دلهاست؛ «محمدرضا صیاد»، سهشنبه دوم آذر 1327 در تهران دیده به عالم گشود. به واسطه شغل پدر تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهرهای اهواز، کرمان، تهران و شیراز گذراند و در خرداد 1347 به دریافت دیپلم ریاضی از دبیرستان حاج قوام شیراز نائل شد. در اوایل مهر 1347 برای انجام خدمت سربازی، به واحد سپاه دانش تبریز اعزام شد. اوایل تابستان 1350 در کنکور سراسری شرکت کرد و در رشته ریاضی دانشگاه تهران پذیرفته شد. او در تابستان 1351 به روشهای محاسبه عددی برای محاسبه تقویم علاقهمند شد و طولی نکشید که از طریق پژوهش در این زمینه، با روش مرحوم «ذبیحالله بهروز» آشنا شد. متعاقب آن و بر پایه روش «بهروز»، اولین «ماشینحساب تقویم» را در ایران اختراع کرد و پیرو آن نخستین سخنرانی علمی خود را در چهارمین کنفرانس ریاضی کشور در جمع ریاضیدانان ایران و جهان با عنوان «شرح ماشینحساب تقویم» ارائه کرد. ایشان در تابستانهای 1353 و 1354، بهترتیب نمونههای پیشرفتهتری از ماشین حساب تقویم را اختراع کردند که نسبت به نمونه قبلی، بهمراتب پیشرفتهتر بودند. بعد از کشف رصدخانه مراغه توسط باستانشناسان ایرانی و در نخستین سمینار ستارهشناسی ایران که آبان 1353 با موضوع بررسی علل عقبافتادگی و آینده دانش ستارهشناسی ایران در دانشگاه تبریز برگزار شد، نخستین سخنرانی نجومی خود را با عنوان «چند تقویم ایرانی» ایراد کرد. «صیاد» که در سوم مهر 1355 با عنوان آموزشگر دادهورزی در گروه ریاضی و علوم رایانه به استخدام دانشگاه تهران درآمد از این رویداد بهعنوان شیرینترین رویداد زندگیاش یاد میکند. «محمدرضا صیاد» در اوایل سال 1373 همراه با مهندس «حسن طارمیراد» و مهندس «محمد باقری» (یکی از برندگان جایزه چراغ سال 95)، بهعنوان مجریان علمی «طرح سراسری رؤیت هلال ماههای قمری برای ایران» انتخاب میشود و بلافاصله کار خود را آغاز میکنند. آنها بعد از چهار سال، در اواخر سال 1376، طرح یادشده را با موفقیت به انجام میرسانند. این طرح در تاریخ 21 آذر 1377، از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهعنوان پژوهش فرهنگی برگزیده سال انتخاب شد. اما اوج عشقورزی و فعالیت ترویجی «محمدرضا صیاد» به 28 تیر 1377 بازمیگردد. در این تاریخ او به همراه «سیدمحسن قاضیمیرسعید» و «محمد زاهدآرام»، «گروه غیرحرفهای رؤیت هلال ماههای قمری جوان در ایران» را تأسیس میکند. «صیاد» بهمنظور روشنشدن و گرمکردن تنور رؤیت هلال ماه در ایران، هر ماه و بهصورت دستنویس محاسبات مربوط به پارامترهای هلال ماه را برای تکتک اعضای گروه نوشته و با هزینه شخصی برای آنها به اقصینقاط کشور پست میکرد. تداوم فعالیتهای ترویجی او بهتدریج دایره علاقهمندان به رصد هلال ماه را گستردهتر و برگزاری کارگاهها و رصدهای مداوم، آنها را باتجربهتر کرد تا جایی که در اوایل دهه 80، شاهد شکستهشدن پیدرپی رکوردهای جهانی هلال ماه توسط رصدگران ایرانی بودیم. «صیاد» که در اسفند 1385 از خدمت در دانشگاه تهران بازنشسته شده است، درخصوص سالها فعالیت علمی-ترویجی خود میگوید: «همچون پرندهای سبکبال و سبکبار، در آسمان نجوم غیرحرفهای ایران در حال پروازم. در طی این مدت تحول بسیار عظیمی در طرز تفکر و عملکرد علمی من در جهت پیشبرد و ترویج دانش نجوم غیرحرفهای در کشور عزیزمان ایران به وجود آمد که همیشه از آن بهعنوان دوران شکوفایی و طلایی زندگی علمیام یاد میکنم». و حالا به پاس 45 سال فعالیت علمی و 30 سال فعالیت ترویجی، بانیان جایزه چراغ، دومین چراغ برای یک عمر ترویج علم را به چراغِ راه علمی جمع کثیری از رصدگران هلال و تقویمپژوهان ایرانی، استاد «محمدرضا صیاد» اهدا کردهاند. عمرش دراز باد و راهش روشن که بیشک او ستارهای است در آسمان علم و ترویج علم در آسمان پرستاره کشورمان.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.