|

رمانتیسم رایج -1

نیره توکلی-جامعه‌شناس

فرض بر آن است که در جامعه مدنی هرکس مسئولیتی را برعهده می‌گیرد تا در حرف یا عمل کارکرد مثبتی داشته باشد؛ چه از بابت آن مسئولیت حقوق و مزایایی را دریافت کند و چه خدماتش رایگان باشد، شناختی از واقعیت‌های موجود داشته باشد و در مورد اشخاص حقیقی و حقوقی بر اساس تخیلات و ذهنیات خود قضاوت نکند. آنچه از گفته‌های اخیر خانم زهرا آیت‌الهی، رئیس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان، درباره لایحه منع خشونت با زنان برمی‌آید، نشان‌دهنده این است که واقعیت‌های موجود و جهان واقعی برای ایشان وجود ندارد و ایشان، به سیاق رمانتیک‌ها، جهانی را در ذهن خود ساخته و پرداخته‌اند که دوست دارند وجود داشته باشد. بر مبنای نظر کارل اشمیت، برخلاف تصور رایج، منظور از رمانتیسیسم، جهانی برساخته از رؤیاهای مربوط به شمع و گل و پروانه و مهتاب نیست، بلکه رمانتیک کسی است که با گریز از واقعیات به پیشواز هرج‌ومرجی می‌رود که در آن هرکس ممکن است جهان خود را بر اساس پیش‌فرض‌های خودش بسازد، البته، در دنیای شعر و هنر و داستان، هرکس می‌تواند به جهان تخیلی و ذهنی خویش پناه ببرد، اما آنکه مسئولیتی اجتماعی را پذیرفته و داعیه حرف‌زدن و استیفای حقوقی را دارد، حق ندارد واقعیت‌گریز باشد یا، به نام زنان، به کام مردانی خیالی دفاع کند، زیرا، در این صورت نه از زنان دفاع کرده و نه خدمتی در حقِ آن مردان برساخته از جهان ذهنی‌اش انجام داده است.

در جهان رمانتیک خانم آیت‌الهی، موجودات؛ از زن و مرد برساخته خیالند. ایشان می‌گویند: «تجربه نشان داده است که بهترین نوع حمایت از زنان همان‌طور که اسلام هدایت کرده، آن است که حمایت از زنان را به مردان خانواده بسپاریم. پدر، همسر، برادر، پدربزرگ، پدر همسر و محارمی که قدرت حمایت و دفاع از زن را دارند...». وقتی که ایشان تصویب هیچ لایحه‌ای یا تأسیس هیچ نهادی را برای حمایت از زنان یا دفاع از آنها در برابر خشونت روا نمی‌دارند، به این معناست که فرض می‌کنند تمام مردان قدرت حمایت و دفاع از زنان را دارند. در دنیای ایشان، مرد بزهکار و معتاد و بیمار روانی وجود ندارد. همه مردان معتادی که همسر یا دختر خردسال خود را برای تأمین مواد در اختیار دیگران می‌گذارند یا می‌فروشند، از مریخ آمده‌اند. هیچ‌کدام از اوباش و بزهکارانی که در زندان به‌سر می‌برند یا هنوز در خیابان‌ها سرگرم فعالیت‌های ‌بزهکارانه‌اند، زن و فرزند، دختر و مادر و خواهر ندارند و چون ندارند، در مورد دفاع و حمایت از هیچ‌کس ناتوان نیستند. در دنیای ایشان همه آمارهای مربوط به ظلم و تجاوز محارم به همسران و دختران و زنان کهن‌سال و میان‌سال خانواده وجود ندارد. همه مردان _ این موجودات خیالی_از سلامت روانی کامل برخوردارند و همگی شوالیه‌هایی‌اند که علاوه‌بر شوالیه و جوانمردبودن، دارای شغل و امکانات مالی و تمکن کافی‌اند. در این دنیا، یگانه کسانی که نیازی به آموزش‌وپرورش و منع قانونی برای خودداری از خشونت ندارند، مردانند، اما یگانه کسانی‌اند که حق تأدیب و آموزش دیگران را دارند. در دنیای ایشان، علاوه‌بر فرزندان سرراهی، به قول وزیر کار، پدیده «والدین سرراهی - پدر و مادرهای کهن‌سالی که فرزندان ذکور یا از مسئولیت نگهداری آنها عاجزند یا این مسئولیت را نمی‌پذیرند- نیز وجود ندارد؛ یعنی، در این دنیای رمانتیک، والدین نه‌فقط از عهده نگهداری از خودشان برمی‌آیند، بلکه دختران و زنان خانواده را می‌شود با خیال راحت به ایشان سپرد، فقط یادمان باشد که حق و حقوق مالی و ارث فرزندان ذکور خانواده تمام‌وکمال رعایت شود. زنِ این دنیای رمانتیک نیز خیالی و جمع اضداد است. «مظهر لطافت و محبت و آرامش است»، اما همه این لطافت و آرامش و محبت به این علت است که هم دستش به جایی بند نیست که بتواند در برابر خشونت از خودش دفاع کند و هم بلد نیست که مصادیق خشونت را تفسیر کند و اصولا هم بهتر است و می‌توان او را همیشه در این دنیای خیالی نگه داشت تا نفهمد که مثلا کتک‌خوردن او یا فرزندانش از همسر معتاد یا تجاوز به حقوق او یا سایر زنان و دختران خانواده؛ از خردسال و پیر و جوان ممکن است مصداق خشونت باشد. برای این کار کافی است که با جلوگیری از تصویب لوایحی مثل منع خشونت با زنان، آب را نشان این «مظهر لطافت و محبت و آرامش» نداد، زیرا که شناگر ماهری است. در دنیای رمانتیک ایشان، جایی برای خانواده‌های بدسرپرست یا ازهم‌پاشیده یا زنان سرپرست خانوار و مسائل آنها وجود ندارد، چون فرض بر این است که همه کودکان خردسال، اعم از دختر و پسر و همه زنان به آغوش گرم خانواده‌هایی سپرده شده‌اند که مردانی قدرتمند و متمکن و توانا سرپرستی آنها را برعهده دارند. در دنیای رمانتیک ایشان، آمار و ارقام خشونت با زنان و دختران خانواده و چشمداشت مردان به زنان خارج از چارچوب خانواده بسیار اندک و استثنایی است و قربانیان خشونت نیز معدودتر از آن هستند که نیازی به وضع قوانین داشته باشند. در این دنیای ذهنی و رمانس‌ساخته، این واقعیت نادیده گرفته می‌شود که در ایران تمام موارد خشونت خانگی شایع بوده است، به‌ویژه آمار خشونت خانگی جسمانی که بیش از 60 درصد زنان ایرانی دست‌کم یک‌بار طعم آن را چشیده‌اند، چندان بالاست که تشخیص مصادیق آن از طرف این «مظهر لطافت و محبت و آرامش» دشوار نیست، مگر اینکه عبارت «مظهر لطافت و محبت و آرامش» را «مظهر بی‌اطلاعی و بی‌حسی در برابر آزار جسمانی» بدانیم و تصور کنیم که تصویب لایحه منع خشونت با زنان ‌ناگهان باعث حساسیت مراکز عصبی و جسمی در برابر درد می‌شود. ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.