کوچه بنبست تولید!
احمد فرهادی. کارشناس اقتصادی
این روزها سریال «سایهبان» از شبکه دوم سیما روی آنتن پخش قرار گرفته است. اگرچه داستان این سریال با خط محوری جوانمردی و همدلی جوانان شکل گرفته، اما در بطن آن، حکایت غمانگیز تولیدکنندگان بهویژه تولیدکنندگان کارگاههای کوچک که با هزاران مشکل مواجه هستند، بهخوبی روایت شده است. در 15 دقیقه پایانی پانزدهمین قسمت این سریال کارگردان بهخوبی توانسته مشکلات صاحبان کارگاههای تولیدی را به تصویر بکشد. آقای صباحی مالک کارگاه تولیدی مبلمان است که بنا بر دلایلی با مشکل نقدینگی مواجه شده است. این مسئله بهگونهای بر مدیریت این کارگاه تولیدی چنبره زده که او تصمیم میگیرد پس از سالها اشتغال به کار تولید، کارگاه را واگذار کند. سهراب یکی از کارکنان این کارگاه وقتی به نیت آقای صباحی پی میبرد، از سایر همکارانش دعوت میکند که به سر کارشان برگردند. در این هنگام گفتوگویی بین سهراب و آقای صباحی شکل میگیرد که این گفتوگو با بازی خوب آقای علی اوسیوند (آقای صباحی) به یکی از بهترین صحنهها برای نشاندادن «مسئله تولید» در ایران تبدیل شده است. وقتی سهراب میپرسد که چرا تصمیم به تعطیلی و واگذاری کارگاه گرفته، آقای صباحی میگوید: « برای اینکه دیگه نمیخوام کار تولید کنم، کلی کار مرجوع شده، باید به بدهکارها پول بدم، باید تو بازار برای پیداکردن مشتری گدایی کنم». سهراب برای اینکه مشکل را حل کند پیشنهاد میدهد که شیوه کارشان را عوض کنند و بهجای تولید کالای باکیفیت و با ضمانت، کالای ارزان تولید کنند تا بتوانند کالای خود را راحتتر در بازار بهفروش برسانند. اگر فرض کنیم با این پیشنهاد مشکل کارگاه حل شود، پای موضوع مهمی به نام اخلاق تولید به میان میآید. آیا تولیدکننده با وجدان اخلاقی میتواند برای نجات کارگاه خود، از کیفیت کارش بزند؟ شاید پاسخ به این سؤال برای بسیاری راحت باشد و بگویند اولویت نخست این است که باید کارگاه را حفظ کرد. اما آقای صباحی که استخوان خردکرده این کار است و در این روزگار وانفسا هنوز وجدان اخلاقیاش بیدار است، میگوید: «من کار بیکیفیت تولید نمیکنم. تو این گرونی! نمیشه هم کار ارزون تولید کرد هم کار باکیفیت! من اگه میخواستم از این راه نون بخورم، حال و روزم خیلی بهتر از الان بود!». سهراب اصرار میکند که نباید الان کنار بکشی و آقای صباحی میگوید: «من کنار نکشیدم بیرونقی و بیوجدانی بازار من رو کنار گذاشت. از چند طرف خوردیم بالارفتن دلار، تحریم و هزاران داستان دیگه، چهارساله که میخوام دو تا دستگاه بخرم نمیتونم. من یک سر سوزن امید ندارم. سهراب میگه زود خسته شدی». آقای صباحی فریاد میزند: «خسته نشدم چسبیدم به دیوار بنبست. برم چیکار کنم پول نزول کنم؟». این گفتوگو از چند بعد میتواند مهم تلقی شود؛ نکته اول موضوع اخلاق است. من از خودم میپرسم در فضای اقتصاد و تولید ایران چند تولیدگر مثل آقای صباحی داریم که حاضر باشد کارگاه خودش را از دست بدهد اما از خط قرمز اخلاقی عدول نکند؟ به نظرم تمام برندهایی که در جهان پررقابت تنوانستهاند نام خود را حفظ کنند، فقط یک مؤلفه مهم داشتهاند و آن اینکه به خاطر منافع کوتاهمدت از کیفیت خود کوتاه نیامدهاند. واقعیت این است که اقتصاد ایران زمانی میتواند به ویژگی مقاومتی برسد که افرادی امثال صباحی این داستان که اخلاق را خط قرمز خود فرض کردهاند، بتوانند مجال فعالیت پیدا کنند. نکته بعدی موضوع قانون است، باید دید که بهطورکلی قوانین محیط کسب و کار ایران برای انجام یک فعالیت تولیدی سهل و آسان است؟ به نظر میرسد بخشهای تولیدی ایران در شرایط مساعدی قرار ندارند و بدیهی است سرمایهگذارانی که به دنبال فضای امن و پرسود برای سرمایهگذاری میگردند، با مشاهده مشکلات موجود، فضا را برای سرمایهگذاری در بخشهای تولیدی و مولد مناسب ندانسته و سرمایههای خود را به بخشهای پرسود و اغلب نامولد انتقال میدهند. برای برونرفت از این شرایط، رویکرد اصلی سیاستگذار باید در درجه اول اصلاح ساختار نهادی ضدتولیدی اقتصاد ایران باشد. اصلاح ساختار نهادی باید بهگونهای باشد که با بالابردن هزینه فعالیتهای غیرمولد، راه را برای دستیابی به درآمدهای سهلالوصول و بیزحمت ناشی از فعالیتهای سوداگرانه، رانتجویانه و فسادآلود مسدود کند. تجربه کشور گویای آن است که همواره دولتها در ایران با تزریق نقدینگی بالاخص در زمان وفور درآمدهای نفتی سعی در افزایش بنیه تولیدی و اشتغالزایی داشتهاند که این امر نهتنها تأثیر ملموس بر سطح اشتغال و تولید نداشته، بلکه ضمن افزایش حجم نقدینگی، صرف واسطهگری شده و به بخشهای غیرمولد راه یافته است. بنابراین تا زمانی که از یکسو «اخلاق تولید» در جان و نهاد تولیدگران ما قرار نگیرد و از سوی دیگر ساختار نهادی ضدتولیدی کشور اصلاح نشود، نمیتوان توقع توسعه اقتصادی را داشت. توسعه اقتصادی امری نیست که در دیوار بنبست تولید اتفاق بیفتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.