|

یوسا و داستان مافیا

«قهرمان فروتن» رمانی از ماریو بارگاس یوسا است که اخیرا با ترجمه منوچهر یزدانی در نشر چشمه به چاپ رسیده است. این رمان، از رمان‌های متاخر یوسا است و متن اصلی آن، چنانکه در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی کتاب آمده، نخستین‌بار در سال 2013 منتشر شده است. یوسا در «قهرمان فروتن» به ژرف‌کاوی مسائل اجتماعی و سیاسی و فرهنگی سرزمینش، پرو، پرداخته است و البته ژرف‌کاوی او به طرح مسائلی صرفا مختص پرو محدود نمانده و قابلیت تعمیم به هر موقعیت انسانی، سیاسی و اجتماعی دیگری را در هرجای دیگر جهان پیدا کرده است. یوسا در این رمان ماجرایی مربوط به گروه‌های مافیایی را دستمایه داستان خود قرار داده است. ماجرا از این قرار است که بازرگانی به اسم فِلیسیتو یاناکه از طرف مافیا تهدید می‌شود و رمان این‌گونه رقم می‌خورد. ایده اولیه داستان و شخصیت اصلی آن، چنانکه در مقدمه ترجمه فارسی کتاب از یکی از گفت‌وگوهای یوسا نقل به مضمون شده از خبری می‌آید که یوسا جایی شنیده یا خوانده است: «به یاد ندارم که در جایی خواندم یا شنیدم که بازرگان کوچکی آشکارا اعلام کرد که در مقابل مافیا ایستادگی کرده و سهمیه‌ی درخواستی آن‌ها را پرداخت نخواهد کرد، موضوعی که شخصیت فِلیسیتو یاناکه را آفرید.» در این مقدمه همچنین درباره این رمان می‌خوانیم: «مکان و محور داستان پِرو و جریان‌های اجتماعی امروز آن است؛ خاصه شمال پِرو که فساد و نفوذ شبکه‌های مافیایی در آن شدت بیشتری دارد. قهرمان فروتن رمانی است پُرطنز، با ویژگی ملودرام، با ساختاری پندارگونه و شخصیت‌هایی تخیلی؛ اثری است از نویسنده‌ای چیره‌دست که به روال خاص خود داستان را با روایتی چندوجهی آغاز می‌کند و تمام شخصیت‌ها را در طول داستان ماهرانه به‌هم پیوند می‌دهد و خواننده را در تعلیقی هیجانی، لحظه‌به‌لحظه به دنبال خود می‌کشد.»ترجمه فارسی «قهرمان فروتن» همچنین با پیش‌گفتاری همراه است که در آن به معرفی مولفه‌های اصلی این رمان پرداخته شده. در بخشی از این پیش‌گفتار از قول سِلیا آلماروکس، نویسنده، روزنامه‌نگار و منتقد ادبی اسپانیایی درباره ویژگی‌های این رمان آمده است: «هنگام مطالعه‌ی قهرمان فروتن، خواننده دو ویژگی درهم‌تنیده را احساس می‌کند. از یک‌سو حس نیاز دوران خاکستری کنونی به آدمی عادی است که به برکت عملی قهرمانانه بدرخشد؛ از سوی دیگر غنای زبان اسپانیایی است که با زیرساخت پُرظرفیت خود امکان پیوند میان صدها میلیون نفر را در طرفین اقیانوس اطلس میسر می‌سازد؛ زبانی با گویش‌های گوناگون و اصطلاحات و عباراتی که بعضی کشورها ابداع و در زبان جاری می‌کنند و بعضی دیگر شناختی از آن‌ها ندارند.» در بخشی دیگر از همین پیش‌گفتار از «ظهور مجدد شخصیت‌ها و قهرمانان دنیای ادبی» یوسا و «بازیگران دیگر آثار» او در این رمان به عنوان یکی دیگر از ویژگی‌‌های «قهرمان فروتن» ذکر شده است. در قلمروِ هول «قلمروِ وحشت» مجموعه‌داستانی است از آمبروس بیرس، نویسنده آمریکایی قرن نوزدهم، که با ترجمه پرویز همتیان‌بروجنی در نشر چشمه منتشر شده است. بیرس، چنانکه در مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی «قلمروِ وحشت» آمده است، از نویسندگان قرن نوزدهم آمریکاست که او را با داستان‌هایش درباره جنگ داخلی آمریکا و همچنین داستان‌هایی با حال‌وهوایی هولناک و هراس‌انگیز می‌شناسند که «قلمروِ وحشت» مجموعه‌ای است از داستان‌های دسته اخیر او یعنی داستان‌های هولناک. در مقدمه مترجم درباره بیرس و حال‌وهوای داستان‌های او می‌خوانیم: «آثار بیرس به شکلی است که نوشته‌هایش را در سبک‌وسیاقی منحصربه‌فرد و خاص خود او قرار می‌دهد. ویژگی اساسی نوشته‌های بیرس کوتاه‌گویی، طنز تلخ، به تصویر کشیدن نابهنجاری‌های اجتماعی و فردی و کندوکاوی روان‌شناسانه در اعماق ذهن آدمی است و همین‌ها آثار او را بسیار تکان‌دهنده، هولناک و به‌غایت جذاب و گیرا می‌کند، به گونه‌ای که خواننده تا انتها از واقعیت ماهوی داستان بی‌اطلاع می‌ماند و با پایان یافتن آن، زمینه برای اندیشه به پیام داستان آغاز می‌شود.» بعد از مقدمه مترجم و پیش از آغاز قصه‌های کتاب، پیش‌گفتاری آمده است از کتی ان. دیویدسون، درباره بیرس و داستان‌های او. در بخشی از این پیش‌گفتار به تفاوت آشکار داستان‌های بیرس با داستان‌نویسی رایج در آمریکای روزگار او اشاره شده و به این‌که بیرس جریان غالب داستان‌نویسیِ زمان خود را به سخره می‌گرفته و دست می‌انداخته است و تلقی‌های خاص خود را از داستان و از رئالیسم داشته است: «بیرس داستان‌نویسی دوران خود را آشکارا به سخره می‌گیرد، زیرا این شیوه‌ی نگارش زیر فشار تعهدی کسالت‌بار و قابل پیش‌بینی به رویدادهای ممکن به فغان آمده بود، او داستان کوتاه را شکل متعالیِ داستان‌نویسی می‌دانست، زیرا به جای توجهی کوته‌نظرانه و فاقد بینش طولانی به رویدادهای اجتماعی، به حقایق روان انسانی می‌پرداخت. بیرس برای رئالیسم قلمروِ بسیار وسیع‌تری را متصور بود؛ حقایقی غیرمحتمل یا غیرممکن؛ واقعیت‌هایی که انسان را به وحشت بیندازند، قلب را به تپش وادارند و یا از سرِ ترس، سردرگمی یا هراسِ درک حقیقت ذهن را از اندیشیدن بازدارند.» نویسنده در ادامه درباره داستان‌های خود بیرس می‌نویسد: «داستان‌های بیرس از نظر حال و هوا، طرح و یا زاویه‌ی دید معمولا چرخش‌هایی غیرقابل‌پیش‌بینی می‌کنند؛ چرخش‌هایی که می‌توانند آسودگی خیال را از خواننده بستانند.» چنانکه مترجم در مقدمه ترجمه فارسی مجموعه «قلمروِ وحشت» اشاره می‌کند «مجموعه‌ی کامل داستان‌های کوتاه و هولناک بیرس 45 داستانِ کوتاه است که در دو جلد به نام قلمروِ وحشت ارائه شده است.» ترجمه فارسی این مجموعه 23 داستان کوتاه از این مجموعه را دربر می‌گیرد. عنوان برخی داستان‌هایی که در ترجمه فارسی این مجموعه آمده عبارتند از: هایتای چوپان، ساکن کارکوزا، متقاضی، ناظری در کنار مُرده، مرد و مار، تشییع‌جنازه‌ی جان مورتونسون، موجود لعنتی، تاکی بر خانه، حاضر در مراسم اعدام، جاده‌ی مهتابی، بازداشت، یک پارچ شربت، در اقامت‌گاه اِکرت، انگشتِ وسط پای راست و اعجوبه.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.