چپ، راست و مكرون
ترجمه: شاهرخ مصلحي
درحاليکه نابرابري در جامعه فرانسه شدت گرفته، چالش مهم پيشروي حکومت اين کشور را بايد تغيير تمرکز از «کنترل خسارتها» بر «جلوگيري از خسارتها» دانست. در اين ميان، سياستهاي امانوئل مكرون، رئيسجمهوري فرانسه، هم ميبايستي بر اساس دستيابي به اين هدف مورد ارزيابي قرار بگيرد، نه بر اساس بهاصطلاح برچسبهاي ايدئولوژيکي که اهميت خودشان را از دست دادهاند. مكرون بهعنوان بهترين نمونه ميانهروي در فرانسه ديده ميشد، اما اکنون به او برچسب سياستمدار جناح راست ميزنند. او ماليات بر ثروت را حذف، فوايد مسکن را کم و بازار کار منعطفتري را هم عرضه کرده است. در کنار همه اينها، سياستهاي مرتبط با تحصيلات عاليه را نيز مورد اصلاحات قرار داده است. اينها مواردي است که اکثر رأيدهندگان جناح راست از آنها استقبال کردهاند؛ اگرچه تمام اين موارد قابلتغيير نيز هستند. شکاف ميان جناح چپ و راست در فرانسه بسيار ملموس است. جناح راست به طور سنتي هميشه بر آزادي تأکيد کرده و دنبال ازبينبردن موانعي بوده که جلوي توانايي فردي براي ابداع و نوآوري را ميگيرد، اما جناح چپ بر برابري تمرکز کرده و سياست اين جناح، ايجاد فضاي رقابتي سالم و يکسان از طريق بازتوزيع بوده است. شکاف ميان چپ و راست، بهخصوص در سياستهاي اجتماعي و اقتصادي بسيار شديد است، اگرچه به حوزههاي ديگري مانند سياست آموزشي نيز کشيده ميشود. به دليل آنکه حکومت فرانسه طبيعتي «بازتوزيعگرايانه» دارد، اين موجب شده فاصله ميان دو جناح چپ و راست در دهههاي اخير به طور قابلتوجهي کم شود. البته همزمان با اين كاهش فاصله، واگرايي نيز در هر دو سمت زياد شده است، بهطوريکه تشخيص دو ديدگاه مخالف بسيار مشکل است؛ بهعنوانمثال جبهه ملي راست افراطي مخالف اعانهدادن است و هنوز هم بازتوزيع ازسوي حکومت را قبول دارد، اما چپها از طريق جبهه «سياست هويت» مطالبات خود، بهخصوص مخالفتشان با مهاجرت را مطرح ميکنند. به عبارت ديگر بازتوزيع فقط براي ما؛ يعني مردم واقعي فرانسه است. جناح چپ به بخشهاي خيلي کوچک تقسيم نشده است. از طرف ديگر ميان چپهايي که اصطلاحا حکمراني ميکنند و همتايان افراطي آنها تفاوت آشکاري وجود دارد. اين شکاف حتي در حزب سوسيال هم که زماني حزب مسلط بود وجود دارد. در ميان جناح چپ تقريبا در مورد تمام موضوعها مثل: اروپا، سکولاريسم، آموزش و پرورش، تجارت و... اختلافعقيده وجود دارد. بنابراين بهسختي ميتوان متوجه شد که چه چيزي سياستهاي چپگرايانه را تشکيل ميدهد. درواقع سوسياليستها خودشان را نه با آنچه هستند، بلکه با آنچه نيستند متمايز ميکنند. البته اين تمايز ممکن است آنقدر هم که سوسياليستها تصورشان است قدرتمند نباشد. رأيدهندگان چپ ميانه به مكرون رأي دادند و اين را هم ميدانستند كه به چه چيزي رأي ميدهند. چپ ميانهرو در فرانسه رويکرد حاضر را عمدتا ميپذيرد. سياستهاي اقتصادي مشوقانه مكرون، بيشتر راستگرايانه هستند و با آن چيزي که فرانسه مدتها ميشناخته متفاوتند و جناح راست ميانهرو هم تاکنون از همه اين سياستها پشتيباني کرده است. هدف سياستهاي اجتماعي مكرون، «توليد سطح مشابه بازتوزيع» همانند قبل است. البته درحاليکه رويکرد مكرون الگوي سياسي چپ را به چالش ميکشد، اما شامل مواردي هم که سياستهاي چپ ميانه محسوب ميشوند، ميشود. براي اينکه تأثير اين سياستها حس شود به زمان نياز است و در اين ميان اين فقرا نيستند که بازندهاند، بلکه برعکس، خانوارهاي تقريبا ثروتمند که قبلا شامل ماليات بر ثروت نميشدند بازنده خواهند بود. گفته ميشود ازبينبردن ماليات بر ثروت، ميتواند براي کل اقتصاد سودمند باشد، اما دفاع از اين عقيده بسيار مشکل است. از سوي ديگر نبايد انتظار داشت که فوايد اين کار آرامآرام به طبقات پايين و متوسط هم برسد. سرمايهداري در فرانسه به طور تاريخي بسيار ضعيف بوده است. در اقتصادي که گرايشش به نوآوري است و توسط سرمايه بنا شده تا قرض، ماليات بر ثروت، مانع تاريخي بوده که سد راه صنعت و کارآفريني فرانسه تلقي ميشده است. در فرانسه در صورتي که نابرابريهاي اجتماعي زياد باشد، براي جبران اين نابرابري دست به «انتقال» ميزنند. زماني که اين مدل در فرانسه ايجاد شد، تعداد افراد متضرر تقريبا کم بود، اما با ظهور اقتصاد پساصنعتي، سهم افراد متضرر هم افزايش يافته و برايناساس اين مدل هم با ميزان فزاينده باز توزيع که راندمان اقتصادي را تضعيف ميكند، به حد نهايت خود رسيده است. مكرون تلاش ميکند سيستمعامل اقتصاد فرانسه را بهروزرساني کند؛ يعني از رويکرد ترميمي گذشته به مدل مقدماتي شيفت کند که بتواند چالشهاي توليدشده به وسيله فناوري ديجيتال، جهانيشدن و نوآوري سريع را بهتر مورد ملاحظه و توجه قرار دهد. در حقيقت هدف اين رويکرد، جلوگيري از مستقرشدن و قويشدن آنهاست. منطق سنتي بازتوزيعگرايانه هم به نفع رويکرد پيش از بازتوزيع رها خواهد شد. در عمل اين به اين معناست که مشکل بيکاري از طريق توسعه نيروي کار بخش عمومي مورد ملاحظه قرار نميگيرد، بلکه تقويت آموزش از طريق برنامههايي است که منعکسکننده نيازهاي واقعي کسبوکار و تجارت هستند و در مقوله بيکاري مورد توجه قرار ميگيرند. نابرابري آموزشي هم به وسيله منابع رو به افزايش کاهش نمييابد، بلکه راه کاهش نابرابري آموزشي، اتخاذ رويکردي ميانرشتهاي است که بتواند بين مداخله زودهنگام براي حمايت از آسيبپذيرترينها از يک سو و خودمختاري بيشتر سازماني از سوي ديگر توازن برقرار كند. از طرف ديگر، کيفيت سيستم مراقبتهاي بهداشتي و سلامت هم با سرازيرکردن پول بيشتر به اين سيستم بهينه نميشود، بلکه از طريق داروهاي پيشگيرانه بهبود خواهد يافت. متحدکردن جناح چپ و راست ازسوي مكرون «معماي وجودي» را براي احزاب سياسي سنتي فرانسه ايجاد کرده است. در اين ميان انتخابات پارلماني سال 2019 اروپا ممکن است بهمثابه نوعي تخمين و حدس باشد، اما نکته اين نيست، همانطور که گفته شد، وقتي نابرابري عميقتر ميشود، چالش اوليهاي که فرانسه با آن مواجهه است، شيفت تمرکزش از کنترل آسيبها به جلوگيري از آسيبهاست. سياستهاي مكرون هم بايد برپايه آن هدف ارزيابي شود، نه بر اساس برچسبهاي ايدئولوژيکي که اهميت خود را از دست دادهاند. منبع: project-syndicate
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.