چرا تملک خودروی شخصی رو به انحطاط است؟!
وحید شامخی- مشاور مدیریت استراتژیک
دیوار، شیپور یا ایبِی را در نظر بگیریم؛ بسترهایی که میتوانیم کالاهای عمدتا دستِدوم خود را که دیگر نمیخواهیمشان بفروشیم. پونیشا یا فریلنسر را در نظر بگیریم؛ بسترهایی که میتوانیم خدمات حرفهای خود را بفروشیم یا از خدمات دیگران استفاده کنیم. کیک استارتر را در نظر بگیریم؛ بستری که افراد معمولی جامعه روی ایدههای جدید و استارتاپها کم یا زیاد سرمایهگذاری میکنند. اِیر بی اند بی یا وبسایتهای اجاره ویلا یا محل اقامت را در نظر بگیریم؛ بسترهایی که افراد معمولی جامعه، خانه یا ویلایشان را برای چند روز اجاره میدهند. اسنپ، تپسی یا اوبر را در نظر بگیریم؛ بسترهایی که افراد خودروی شخصی خود را با افراد دیگر به اشتراک میگذارند. چه چیزی میان این مثالها مشترک است؟
از حدود 15 سال پیش مفهوم جذابی به نام اقتصاد اشتراکی در دنیا شکل گرفته است. اقتصاد اشتراکی ممکن است مفاهیم مختلفی را دربر بگیرد، اما از اصلیترین مشخصههایش فعالیت اقتصادی به همراه تراکنشهای اینترنتی و همچنین تعامل مستقیم افراد معمولی جامعه در این فعالیتهاست. تحلیلگران دنیا خبر از رشد روزافزون اینگونه اقتصاد در آینده میدهند چراکه این مفهوم منطبق بر طبیعت ما انسانهاست. در اینگونه بسترها عضوی از یک اجتماع انسانیبودن، به اشتراکگذاری با دیگران، ایجاد ارتباطات انسانی و شکلگیری دوستیها پررنگتر میشود که اینها بخشی از طبیعت انسانی ماست. اما در میان چند مثالی که اشاره شد، این روزها تقریبا همه از تاکسیهای اینترنتی (اسنپ، تپسی، کارپینو، آژانسی، دینگ، ماکسیم و...) استفاده کردهایم یا حداقل دربارهشان شنیدهایم. تاکسیهایی که استفاده از آنها جذابتر است چون هزینه کمتری برای ما نسبت به آژانسهای معمولی گذشته دارند یا استفاده از خدماتشان سریعتر و مدرنتر است. این تحول فوقالعاده در دنیا بهعنوان جابهجایی اشتراکی (Shared Mobility) شناخته میشود. بهواسطه تحلیلهای شرکت مشاوره رولند برگر، از منظر درآمد و حجم بازار این حوزه از بخشهایی است که سریعترین رشد را در میان اجزای دیگر اقتصاد اشتراکی داشته است. بازیگران و رقبا در این حوزه بسیار زیاد هستند و به واسطه تحولات این حوزه، حوزههای دیگر نیز پیشرفت قابلتوجهی خواهند داشت. اما در دنیا، جابهجایی اشتراکی حداقل چهار گونه دارد که یکی از این گونهها، همان تاکسیهای اینترنتی، در ایران رونق بیشتری داشته است. برای مثال، گونه دومی اشتراکگذاری خودرو شخصی اما بدون راننده (خودرو اجاره داده میشود) است چراکه در بسیاری از مواقع خودروهای شخصی در جایی پارک شدهاند و استفاده نمیشوند. یا گونه سوم برای به اشتراکگذاشتن دوچرخههای معمولی و برقی است که رشد صعودی دارد. شرکتی به نام بیتلاک قفل جالبی ساخته است که با بلوتوث باز و بسته میشود و شما میتوانید دوچرخهتان را در زمانهایی که نیاز ندارید به افراد دیگر اجاره دهید و گونه چهارم نیز به اشتراکگذاری جای پارک است. خیلی وقتها در شهرهایی مثل تهران مشکل جای پارک وجود دارد، از طرفی خیلی از ساختمانها جای پارک خالی دارند. شرکتی به نام جاست پارک، بستری درست کرده تا افراد دارای جای پارک اضافی در برخی ساعتهای شبانهروز و از سوی دیگر افرادی که به جای پارک نیاز دارند، از این فضا بهره ببرند؛ در نتیجه اگر برای نیم ساعت، یک ساعت یا چند ساعت در محل پرترافیک و شلوغی از شهر کار دارید، همیشه مشکل جای پارک هست و میتوانید از قبل جای پارک خود را رزرو کنید! البته تعدادی وبسایت داخلی هم چنین گونهای را بهویژه در شهرهایی بهغیر از تهران مثل تبریز آغاز کردهاند که شاید هنوز جای کار بیشتری داشته باشد! همانطور که خیلی از سرویسهایی که همین امروز در حال کار هستند چند سال قبل به نظر نشدنی یا خیلی عجیب میآمدند، اینها هم میتوانند چند سال دیگر برایمان عادی، کاربردی و حتی ضروری شوند. چنین سرویسهایی هم به رونق اقتصادی کمک میکنند، هم به آلودگی و محیط زیست و هم به معضل ترافیک در شهرهای بزرگ! اما جالبتر از تبعات مثبت آنها در آینده، این روندها یکی از دغدغههای معمول زندگی امروزمان را زیر سؤال میبرند! دغدغهای به نام مالکیت شخصی خودروها و وسایل نقلیه! خودروها به سمت خودرانشدن حرکت میکنند، اقتصاد اشتراکی و جابهجایی اشتراکی در حال رشد سریع است؛ در نتیجه دغدغه و نیاز به داشتن خودرو شخصی در 20 تا 30 سال آینده، شاید کاملا بیمعنی باشد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.