«پرشیا» برند گردشگری ایران
سمیه کارامد.کارشناس ارشد میراث و گردشگری
ایرانیهای زیادی در بیرون ایران مشغول تحصیل، کار و زندگی هستند و همگی بارها به این سؤال جواب دادهاند: اهل کجایی؟ - ایران! بعضی ایران را اشتباهی ایراک (عراق) میشنوند و بعضی بدون تشخیص درست، منتظر توضیح بیشتر میمانند، تا وقتی که بشنوند: من اهل پرشیا هستم! اینجاست که برق چشمها نشان از آشنابودن امپراتوری قدیمی و عظیم پرشیا دارد. سؤال اینجاست: چرا ایران کنونی و زنده اینقدر ناشناخته است و پرشیای سابق تا این اندازه معروف؟ ایران یا پرشیا؟ از قرن پنج ق.م که امپراتوری یونان همسایهاش را پرشیا نامیده تا قرون معاصر، همواره نام بیرونی (بینالمللی) این سرزمین پرشیا و نام داخلی1 (خانگی) آن، ایران بوده است. در سال 1314 شمسی (1935میلادی) به خواست دولت ایران، در عرصه بینالملل نام بیرونی پرشیا با ایران جایگزین و با نام داخلی همسان میشود؛ چون ایران، نهفقط سرزمین فارسها (پرشین) که سرزمین همه آریاییهاست؛ سرزمین بلوچها، کردها و باقی اقوام ایرانی. کمتر از نیمقرن بعد در 1357 شمسی (1979میلادی) نام بیرونی کشور دوباره دستخوش تغییر میشود. اینبار، ضمن تغییر ساختار حکومتی از پادشاهی به جمهوری، نام بینالمللی آن نیز به جمهوری اسلامی ایران تغییر مییابد. اگرچه این تغییرات برای ایرانیان ملموس و درکشدنی است؛ اما حافظه دنیا لزوما با سرعت تغییرات ما بهروز نشده و هنوز در بسیاری از کشورها، تاریخ پرشیا بخشی از کتب درسی را به خود اختصاص داده است. به زبان دیگر، به دلیل این دو نقطه عطف برجسته در تاریخ معاصر، تصویر جهانی این مقصد گردشگری تضعیف و سرنوشت و شرح حال امروزی آن از تاریخ طولانیاش جدا شده است.در سالهای اخیر تحقیقاتی روی اطلاعات مردم جهان درباره ایران انجام شده است. نتایج بهدستآمده حکایت از تصورات غلط در ابعاد فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی راجع به ایران (و نه پرشیا) دارد؛ هنگامی که از افراد پرسیده میشود کلمات پرشیا و ایران چه چیزهایی را به یاد شما میآورند؟ فرش ایرانی، پسته، گربه پرشین، تاریخ باستانی و... تصاویر پرشیا هستند و نفت، جنگ، خطر، عراق، خاورمیانه، مشکلات هستهای، کشور مذهبی، حجاب و بیابان، تصاویر کلمه ایران هستند. توجه کنیم که نهتنها تصاویر ذهنی افراد از پرشیا و ایران تداخلی باهم ندارند، بلکه کلمات دو دستهبندی مجزا را تشکیل میدهند: فرهنگی در مقابل سیاسی. ابهامات عجیبترین کلمه در جواب به سؤال دوم، حضور کلمه عراق است. کمتر کسی است که کلمه عراق را با پرشیا اشتباه کند؛ اما عنوانکردن کلمه عراق بهجای ایران، اشتباهی است تکراری و روزانه؛ مشابه تجربه زیسته بنده و بسیاری ایرانیان دیگر. لازم است بدانیم در بسیاری زبانهای دنیا، نامهای ایران و عراق نوشتار و صدای مشابهی دارند: ایران و ایراک؛ درحالیکه در زبانهای رسمی ایران و عراق، چنین شباهتی وجود ندارد؛ یعنی نام بینالمللی کشور همسایه، شبیه نام ایران است و شوربختانه حضور نام عراق برای سالهای متمادی در رسانهها بهعنوان صحنه جنگ، ناخواسته تصویر منفی ناامنی را از ایران نیز ترسیم میکند. بهواقع، قرارگرفتن آنها در یک گوشه از دنیا، خاورمیانه و اسامی بینالمللی مشابه، کمک شایانی میکند به سرایت این تصویر خطر و ناامنی به ایران. فقدان تصویر جایگزین چهار دهه به عقب و به تغییر نظام سیاسی ایران برمیگردیم؛ در فاصله کوتاهی از وقوع انقلاب، تغییر حکومت و نام کشور ایران درگیر سلسله مشکلات سیاسی میشود؛ جنگ هشتساله و متعاقب آن تلاطمهای سیاسی کشورهای همسایه و درکنار آن، گرفتاریهای اقتصادی ناشی از نوسانات قیمت نفت و تحریمهای گسترده. پر واضح است در چنین شرایطی، ساختن و معرفی تصویری بجا و شایسته از کشور و حکومت جدید، جایی در اولویتهای مسئولان کشور ندارد. همزمان، کمپین رسانههای غربی برای بدجلوهدادن ایران و حکومت جدید فعال است. ترکیب این دو جریان، باعث خدشهدارشدن تصویر ایران در چند دهه میشود.به خاطر بسپاریم اگرچه نام ایران آرامآرام شروع به بهدوشکشیدن بار مشکلاتی که کشور و منطقه را تحتالشعاع قرار دادهاند کرد؛ اما نام پرشیا همچنان دستنخورده، نماینده یک امپراتوری قادر با میراث فرهنگی شگفتانگیز و داستانهای هزارویکشب باقی مانده است. پیشنهاد با وقوف به تصویر دوگانه دنیا از مقصد گردشگری ما و در زمانی که دنیا اقبال مجددی به سوی این مقصد پیدا کرده و همزمان توسعه گردشگری در دستور کار دولت قرار گرفته، لزوم انتخاب نام و برند گردشگری مطرح میشود. نویسنده بارها در نمایشگاههای گردشگری، استفاده تورگردانان و مقامات گردشگری کشورمان از اسامی ایران، آی.آر.ایران (I.R.Iran) و گاهی پرشیا و پایبندنبودن همه به یک نام واحد را شاهد بوده است. در اینگونه مناسبتها و رویدادها، مواد اولیه تبلیغی استفادهشده، فرهنگ و طبیعت کشورهاست، نه عناوین سیاسی آنها؛ به زبان دیگر، برند گردشگری یک کشور لزوما منطبق با عنوان رسمی یا سیاسی آن کشور نیست. در رویدادهای گردشگری، ما در حال رایزنی سیاسی و معرفیکردن مستقیم دولت متبوع خود نیستیم، بلکه کالایی فرهنگی را با مردم جهان مبادله میکنیم؛ مردمی که لزوما پیگیر اخبار و سیاست دنیا نیستند.بنابراین لزوم انتخاب نامی واحد برای برندسازی و معرفی آن مطرح میشود. برای انتخاب از بین سه نام پرشیا (فرهنگی)، ایران (داخلی) و آی.آر.ایران (سیاسی)، با پرهیز از استفاده نام سیاسی بهجای نام جغرافیایی، توصیه میشود انتخاب بین ایران و پرشیا صورت گیرد. همانطورکه اشاره شد، کلمات ایران و پرشیا به مکان جغرافیایی واحدی اشاره میکنند؛ اما تصویری که این دو اسم به ذهن افراد از فرهنگها و زبانهای مختلف متبادر میکنند، یکسان نیست. کمتر کسی پرشیا را اشتباه شناسایی میکند؛ اما کلمه ایران وضعیت مشابهی ندارد که در بالا به این مهم پرداخته شد. پس با تصویر مثبتی که نام فرهنگی پرشیا در اذهان جهانی دارد، این کلمه شانس بهتری برای ساختن برندی مطلوب و محبوب از مقصد گردشگری ما دارد. 1- نام بیرونی (Exonym)، نامی است که در یک زبان به یک مکان جغرافیایی دنیا، بیرون از محدوده گویشوری آن زبان داده میشود؛ مثل اطلاق کلمه آلمان به کشور دویچلند از سوی بعضی ملل. نام داخلی (Endonym)، نامی است که در زبان رسمی یا رایج آن مکان جغرافیایی به آن اطلاق میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.